ଉତ୍କଳୀୟ ପରମ୍ପରା!! ପବିତ୍ର ଭୂମି ଉତ୍କଳ ଯାହାର ପରମ୍ପରା ଆଉ ସଂସ୍କୃତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଆରା। ଏହାର ପାଣି ପବନରେ ଭରିରହିଛି ପରମ୍ପରା ଆଉ ସଂସ୍କୃତିର ବାସ୍ନା। ଆମ ପରମ୍ପରା, ସଂସ୍କୃତି ପାଇଁ କେବଳ ଯେ ଆମେ ଓଡ଼ିଆ ଭାବରେ ଗର୍ବ ଅନୁଭବ କରୁ ତା ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ବରେ ଏହାର ପ୍ରଶଂସା ଏବଂ ଆଦର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଆମ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଏହି ମାଟିରେ ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ, ଜାତି ନିର୍ବଶେଷରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଓଡ଼ିଆ ଏକାଠି ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବ ପର୍ବାଣୀ ପାଳନ କରୁ। ଜୀବନକୁ ସରସ, ସୁନ୍ଦର, କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପାଳନର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି।ଆମେ ଓଡ଼ିଆ ଆମ ପରିଚୟ ହେଉଛି ଆମ ସଂସ୍କୃତି ଆଉ ଆମ ପରମ୍ପରା।ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବ ଆମର କୃଷିଭିତ୍ତିକ। ବାର ମାସରେ ଆମେ ତେର ପର୍ବ ପାଳନ କରୁ। ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ଦୁର୍ଗା ପୂଜା ଅନ୍ୟତମ।

ଦୁର୍ଗାପୂଜା:

ଜଗତଜନନୀ ମା ଦୁର୍ଗା।ସେ ଶକ୍ତି ସ୍ୱରୂପା, ମାତୃ ସ୍ୱରୂପା। ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତିର ବିନାଶ ପାଇଁ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ସେ ଆବିର୍ଭୁତ। ତାଙ୍କ ଆଗମନରେ ପ୍ରକୃତି ହୋଇଉଠେ ଶାନ୍ତ, ସୌମ୍ୟ, ନିର୍ମଳ। ବିଛାଇ ହୋଇପଡେ କାଶତଣ୍ଡୀର ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ ଗାଲିଚା, ସତେ ଯେପରି ମାଙ୍କ ଆଗମନକୁ ସେ ଅପଲକ ନୟନରେ ଚାହିଁବସିଥିଲା। ସବୁଠି ଖେଳିଯାଏ ପାର୍ବଣର ଅପୂର୍ବ ଦିବ୍ୟ ପରିବେଶ। ଅଭୟଦାୟିନୀ, ଶକ୍ତିସ୍ଵରୂପିଣୀ, ଜଗତ୍ ଜନନୀ ମା ଆସନ୍ତି ଭକ୍ତକୁ ଆଶିଷ ଦେବା ପାଇଁ। ସପ୍ତଶତୀ ଚଣ୍ଡୀପାଠ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଘଣ୍ଟଘଣ୍ଟା ନାଦରେ ପ୍ରକମ୍ପିତ ହୋଇଉଠେ ଗଗନପବନ।ମା ସଂହାର କରନ୍ତି ମହିଷାସୁର ରୂପୀ ସଂସାରର ସମସ୍ତ ପାପାଚାରକୁ। ଅଧର୍ମ ଉପରେ ଧର୍ମର ଜୟ, ଅସତ୍ୟ ଉପରେ ସତ୍ୟର ଜୟ ପାଇଁ ମାଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ।

ଦୁର୍ଗା ପୂଜାକୁ ମଧ୍ୟ ବିଜୟା ଦଶମୀ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ପାଳନ ପଛରେ କିଛିନା କିଛି ପୌରାଣିକ ଆଖ୍ୟାନ ରହିଛି। ପୁରାଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଯେ ଏହି ଦିନ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା ମହିଷାସୁର ରାକ୍ଷସର ବଦ୍ଧ କରିଥଲେ। ଯେତେବେଳେ ତ୍ରିଭୁବନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହିଷାସୁରର ଅତ୍ୟାଚାରରେ ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା, ସେହି ସମୟରେ ଦଶଭୁଜା ମା ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲା ଓ ସେ ମହିଷାସୁରର ବିନାଶ କରି ତ୍ରିଭୁବନରେ ଶାନ୍ତି ଫେରାଇ ଆଣିଥିଲେ। ।ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦୁର୍ଗତି ବେଳେ ଆବିର୍ଭୂତ ହୋଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ନାମ ଦୁର୍ଗା ।ମହିଷାସୁର ବିନାଶ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଙ୍କର ଧରାରେ ଆବିର୍ଭାବ ଦଶହରାର ସ୍ମୃତିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ। ରାମାୟଣ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଭୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦଶମୀ ଦିନ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ରାବଣକୁ ବଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ସେବେଠାରୁ ଏହି ଦିନଟିକୁ ବିଜୟାଦଶମୀ କୁହାଯାଏ।

ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଏକ ସାମରିକ ଉତ୍ସବ:

ଉତ୍କଳରେ ଦଶହରା ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ସମରୋତ୍ସବ ରୂପେ ପାଳିତ ହେଉଅଛି। ବର୍ଷାଋତୁ ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍କଳୀୟମ।ନେ ସ୍ଵଦେଶ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରି କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟରେ ମନୋନିବେଶ କରୁଥିଲେ। ପୁଣି ଦଶହରାରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ପରେ ସେମାନଙ୍କର ବିଜୟଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିଲା। ଓଡ଼ିଶାର ପୁରପଲ୍ଲୀରେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଦଶହରାଦିନ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ପୂଜା ଓ ପାଇକ ନୃତ୍ୟ ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି। ଦୁର୍ଗାଦେବୀ ସମରଦେବୀ ରୂପେ ପରିଚିତା। ପୂର୍ବେ ରାଜାମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ସାରା ଭାରତରେ ଦଶହରା ପର୍ବ ଜାକଜକମରେ ପାଳିତ ହେଉଥିଲା। ବିଜୟଶ୍ରୀ ମଣ୍ଡିତ ହେବାଲାଗି ରାଜନ୍ୟବୃନ୍ଦ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସମର ପ୍ରିୟ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳଦଶମୀରେ ଆରାଧନା କରୁଥିଲେ। ଶିବାଜୀ ଓ ଗୁରୁଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ପ୍ରଭୃତି ଜାତୀୟ ବୀର ମାନେ ଜନନୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନ ପୂର୍ବରୁ ଭାରତୀୟ ନରପତିଗଣ ଦଶହରାକୁ ସମରୋତ୍ସବ ରୂପେ ପାଳନ କରି ଆସୁଥିଲେ। ଏହି ପର୍ବ ସମର ନିପୁଣ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଗର୍ବ ଗୌରବର ପ୍ରତୀକ ରୂପେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପାଳନ ହୁଏ।

ଦଶହରାରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂଜା:

ଦଶହରା ସହିତ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ପୂଜା ସମ୍ବନ୍ଧିତ। ବସନ୍ତ ଓ ଶରତ ଋତୁରେ ଯଥାକ୍ରମେ ବାସନ୍ତୀୟ ଓ ଶାରଦୀୟ ଦୁର୍ଗା ପୂଜା ଅନଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଶାରଦୀୟ ଦୁର୍ଗା ପୂଜା ହିଁ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପାଳିତ ହୁଏ। ଏହି ପୂଜା ସ୍ଥାନ ଭେଦରେ ଷୋଡ଼ଶ ଦିବସ, ନବ ଦିବସ, ପଞ୍ଚ ଦିବସ, ତ୍ରିଦିବସ ବା ଏକ ଦିବସ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ।

ପୌରାଣିକ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ, ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞରେ ଆତ୍ମଦାହ କରିଥିବା ସତୀଙ୍କ ଶରୀରର ଅଂଶ ଏବଂ ଆଭୂଷଣ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରରେ ୫୧ ଟି ଭାଗରେ ଖଣ୍ଡବିଖଣ୍ଡିତ ହୋଇ ଧରା ପୃଷ୍ଠରେ ପଡ଼ିବା ପରେ, ଗଢି ଉଠିଛି ୫୧ ଟି ଶକ୍ତିପୀଠ। ଶକ୍ତିସ୍ଵରୂପିଣୀ ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତିଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଭିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମା ମମତାମୟୀ। ଶାକ୍ତ ଉପାସନା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯାଜପୁରର ମା ବିରଜା, ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ମା ବିମଳା, କାକଟପୁରର ମା ମଙ୍ଗଳା, ତାଳଚେରର ମା ହିଙ୍ଗୁଳା, ଝଙ୍କଡର ମା ଶାରଳା, ସମ୍ବଲପୁରର ମା ସମଲେଶ୍ଵରୀ, ପାଟଣାଗଡ଼ର ମା ପାଟଣେଶ୍ଵରୀ, କଳାହାଣ୍ଡିର ମା ମାଣିକେଶ୍ଵରୀ, ସୋନପୁରର ମା ସୁରେଶ୍ଵରୀ, ବାଣପୁରର ମା ଭଗବତୀ, ବାଙ୍କିର ମା ଚର୍ଚ୍ଚିକା, କଟକର ମା ଚଣ୍ଡୀ, ଗଞ୍ଜାମର ମା ତାରାତାରିଣୀ, କୋଣାର୍କର ମା ରାମଚଣ୍ଡୀ ହେଉଛି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତିପୀଠ।

ଉତ୍କଳୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ଦୁର୍ଗା ପୂଜା :

ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଶାରଦୀୟ ଦୁର୍ଗା ପୂଜା ପୂଜା ପାଳନ ହେଉଥିଲେ ହେଁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହି ପର୍ବ ଖୁବ୍ ନିଆରା ଢଙ୍ଗରେରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। କେଉଁଠି ଏହି ପର୍ବ ଷୋହଳ ଦିନ ତ କୋଉଠି ସାତଦିନ ଆଡମ୍ବର ସହକାରେ ପାଳନ କରାଯାଏ।

ଆଶ୍ୱିନ ମାସ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ ଠାରୁ ଦୁର୍ଗାପୂଜା କରାଯାଏ। ପବିତ୍ର ମହାଳୟା ଠାରୁ ହିଁ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ଯେ, ଏହି ଦିନ ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲେ ବୋଲି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ପୂଜାବିଧି ଷଷ୍ଠୀ ଠାରୁ ଦଶମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲେ। ଷଷ୍ଠୀ ଦିନ ରାତିରେ ବେଲବରଣୀ କରାଯାଏ। ସପ୍ତମୀରେ ମନୁପାଠ ସହିତ ମା ଙ୍କର ଚକ୍ଷୁଦାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ମାଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ମୂର୍ତ୍ତିର ଦର୍ଶନ କରିଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ନବମୀରେ ମଧ୍ୟ ଧୂପ ଦୀପ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଏ, ଘଣ୍ଟ ଘଣ୍ଟା ଧ୍ବନିରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗ ପ୍ରକମ୍ପିତ ହୋଇଉଠେ।ଦଶମୀରେ ମାଙ୍କର ବିସର୍ଜନ ପୂଜା ହୁଏ ଏବଂ ତହିଁ ଆରଦିନ ଭସାଣି ଯାତ୍ରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ମା ଏ ଧରାଧାମରୁ ବିଦାୟ ନେବାବେଳେ ସତେ ଯେପରି ନିଜ ଭକ୍ତକୁ ଆର ବର୍ଷକୁ ପୁଣି ଧରାବତରଣ କରିବେ ବୋଲି ଆଶ୍ଵାସନା ଦେଇ ଯାଆନ୍ତି। କେତେକ ପୀଠରେ ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପଶୁବଳି ପଡେ। ଏହିଭଳି ପ୍ରଥାର ବିଲୋପ କରାଯିବ ବାଞ୍ଛନୀୟ।୧୯୮୫ ରୁ ଜନ ସଚେତନତା ଫଳରେ କଟକ ଚଣ୍ଡୀଠାରେ ପଶୁବଳି ବନ୍ଦ ରହିଛି।

ଓଡ଼ିଶାରେ ମୄର୍ଣ୍ଣୟୀ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ପ୍ରଚଳନ ବ୍ୟାପକ ହୋଇଅଛି। ସହର ବଜାର, ଗାଁଗଣ୍ଡା ଆଦି ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ଦୁର୍ଗା ମୂର୍ତ୍ତି ଆରାଧିତ ହେଉଛନ୍ତି। ସୁସଜ୍ଜିତ ପୂଜା ମଣ୍ଡପସ୍ଥ ମେଢ଼ରେ କମନୀୟ ଦୁର୍ଗା ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଶିଳ୍ପୀର ହସ୍ତ ନୈପୁଣ୍ୟ ସହ ତୂଳୀ ର ସ୍ପର୍ଶ ଦର୍ଶନୀୟ ଓ ଉପଭୋଗ। ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ଧୃତା ଦଶଭୁଜା ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ପାଦଦେଶରେ ଶୂଳ ବିଦ୍ଧ ମହିଷାସୁର ବିଦ୍ୟମାନ। ଦେବୀଙ୍କ ସମୀପରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଗଣେଶ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ଵତୀଙ୍କର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ସୁଶୋଭିତ।

ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଜିଲ୍ଲାରେ ଦୁର୍ଗା ପୂଜା ହେଉଥିଲେ ହେଁ କଟକ ଦଶହରା ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କଟକରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମେଢ଼ ଯଥା, ଚାନ୍ଦିମେଢ଼, ଭଳି ମେଢ଼ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯାହା କଟକ ଦଶହରାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା।

ପରମ୍ପରା ଓ ସଂସ୍କୃତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଉତ୍କଳ ଭୂମିରେ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ପାଳନ ପଲ୍ଲୀ ଜନତାଙ୍କ ପ୍ରାଣରେ ଅପୂର୍ବ ମାଦକତା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଉତ୍କଳୀୟ ପରମ୍ପରା କେବଳ ଯେ ସାରା ଭାରତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାହା ନୁହେଁ, ଏହି ଜାତିର ପରମ୍ପରା ସାରା ବିଶ୍ଵ ଦରବାରରେ ପରିଚିତ ଓ ଆଦରଣୀୟ। ଆମେ ଉତ୍କଳୀୟ ହିସାବରେ ଆମ ଜାତିର ଓ ଅଞ୍ଚଳର ପରମ୍ପରାକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ହିଁ ଆମର ନୈତିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।

ଉତ୍କଳୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜା

ଉତ୍କଳୀୟ ପରମ୍ପରା