।। ସର୍ଵ ରହସ୍ୟମୟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ମା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର ବା ପଞ୍ଚଶକ୍ତି ମନ୍ଦିର||

👉 ପ୍ରଭୁ କାଞ୍ଚି ଗଣେଶଙ୍କ ପରେ ଭିତର ବେଢା ରେ ଜଣେ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପାର୍ଶ୍ଵ ଦେବୀ ହିସାବରେ “ଶ୍ରୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ’ ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି।

👉 ଶ୍ରୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ପଞ୍ଚଶକ୍ତି ମନ୍ଦିର ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଅଭିହିତ କରାଯାଏ।

👉 ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସତ୍ୱଲିପି ଅନୁସାରେ ଏହା ପ୍ଲଟ ନମ୍ବର ୫୮ କ ଓ ୫୮ ଖରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର କୂର୍ମ ବେଢାର ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଟିକିଏ ଉତ୍ତରକୁ ଏହି ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ।

👉 ଏହି ମନ୍ଦିରଟିରେ ମା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ, ମା ସରସ୍ବତୀ, ମା ଷଷ୍ଠୀ, ମା ସାବିତ୍ରୀ ଓ ମା ଗାୟତ୍ରୀ ପଞ୍ଚଶକ୍ତି ଭାବେ ବିରାଜମାନ କରିଛନ୍ତି।

ମନ୍ଦିରର ଭିତର ବଖରାରେ ମା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ବାହାର ବଖରାରେ ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ସରସ୍ବତୀ ଓ ନୃସିଂହ, ତଥା ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵ ରେ ଷଷ୍ଠୀ, ସାବିତ୍ରୀ ଓ ଗାୟତ୍ରୀ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତେ (ପଞ୍ଚ ଶକ୍ତି )ପୂର୍ବ କୁ ମୁଖ କରି ବିରାଜିତ। ସ୍ଥାନୀୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଓ ଭକ୍ତମାନେ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ମା କମଳା ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରିଥାନ୍ତି ।

👉 ପଣ୍ଡିତ ଓ ଗବେଷକଙ୍କ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରାୟ ୧୭୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।

👉 ଦଶ ମହାବିଦ୍ୟାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟତମା ମା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ରଜୋଗୁଣ ସମ୍ପନ୍ନା ଅଟନ୍ତି। ଅବଶ୍ୟ ଦଶମହାବିଦ୍ୟାଙ୍କ ଉପାସନା ଶାକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ରୂପରେ ପ୍ରଚଳିତ ଅଟେ। ସେମାନେ ଦଶମହାବିଦ୍ୟାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ନାମରେ ନାମିତ କରିଥାନ୍ତି କାରଣ ଏମାନେ (ଦଶମହାବିଦ୍ୟା )ସତ୍ୱ, ରଜ ଓ ତମୋ ଗୁଣ ଅଧିକାରୀ ଅଟନ୍ତି। ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ନାମର ବିଶେଷତ୍ୱ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ।

👉 ପ୍ରକୃତି ସ୍ୱରୂପିଣୀ ମା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ, ଚତୃଭୁଜା, ତ୍ରିନୟନା ଓ ପଦ୍ମଆସନା। ଉଦ୍ୟତ ଭାନୁ ସମ ତାଙ୍କ ଶରୀରର କାନ୍ତି, ତଥା ମସ୍ତିକରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ଉପର ହସ୍ତରେ ଅଙ୍କୁଶ, ତଳ ହସ୍ତରେ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା, ବାମ ଉପର ହସ୍ତରେ ପାଶ ଓ ବାମ ତଳ ହସ୍ତରେ ବରଦ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୁଏ।

👉 ମୁଖ୍ୟତଃ ପ୍ରତିହାରୀ ଓ ଖୁଣ୍ଟିଆ ସେବକ ମାନେ ମା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି ଆସନ୍ତୁ ।

👉 ମା ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଅଧରମାଳ ପ୍ରତିଦିନ ମା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଲାଗି ହୁଏ।

👉 ଦୈନିକ ନୀତି ହିସାବରେ ମଜଣା, ସ୍ନାନ, ବେଶ, ବଲ୍ଳଭ, ସକାଳ ଧୂପରେ ଖେଚୁଡ଼ି, ମଧ୍ୟlନ୍ନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ଧୂପରେ ପିଠା ସମର୍ପଣ ହୁଏ ।

👉 ଅଶ୍ୱିନ ମାସରେ ଷୋଳ ଦିନ ଦୈନିକ ତିନି ଗଣ୍ଡା ମୁଆଁ ଓ ତିନି ଗଣ୍ଡା କୋରା ଭୋଗ କୋଠରୁ ମିଳେ ।

👉 ଜଣେ ଶ୍ରୋତୀୟ ବ୍ରlହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚଣ୍ଡୀ ପାଠ ହୁଏ। ସପ୍ତମୀରେ ସିଂହବାହିନୀ, ଅଷ୍ଟମୀ ରେ ନାରାୟଣୀ ଓ ନବମୀରେ ରାଜେଶ୍ୱରୀ ବେଶ ଧାରଣ କରନ୍ତି ।

👉 ମା ଶ୍ରୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି

👉 ମା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଭୂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବାମନାବତାର। ସେ ସର୍ବଶକ୍ତିମୟୀ ପରମାନନ୍ଦ ରୂପିଣୀ, ନିତ୍ୟା, ସର୍ବମଙ୍ଗଳ ସ୍ୱରୂପିଣୀ, ସର୍ବମନ୍ତ୍ରାତ୍ମିକା ସୁଖ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦlତ୍ରୀ, ପାପ ଓ ତାପ ହlରିଣୀ, ବ୍ରହ୍ମ ତେଜ ପ୍ରଦାୟିନୀ ମହାଶକ୍ତି। ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ରାତ୍ରି ଦେବୀ ମା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ପରମ ବୈଷ୍ଣବୀ କୁହାଯାଏ।

👉 ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସତ୍ୱଲିପିରେ ଥିବା ଷୋଳ ଶାସନର ଅଧିକାଂଶ ବ୍ରlହ୍ମଣମାନେ ଦଶ ମହାବିଦ୍ୟାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚତୃର୍ଥ ମହାବିଦ୍ୟା ମା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜର ଇଷ୍ଠ ରୂପେ ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି।

👉 ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ମା’ଙ୍କ ବୈଷ୍ଣବ ଶକ୍ତିର ପରମ ପୁରୁଷ ରୂପେ ମଧ୍ୟ ଗବେଷକ ତଥା ତତ୍ତ୍ୱବିତ୍ତମାନେ ଉପସ୍ଥାପନା କରିଥାନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହି ପଞ୍ଚ ଶକ୍ତି (ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ, ସରସ୍ବତୀ, ଷଷ୍ଠୀ, ସାବିତ୍ରୀ ଓ ଗାୟତ୍ରୀ )ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ହିଁ ମୂଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ଅଟନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ପୁରୀ ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ “କମଳା “ମନ୍ଦିର ବୋଲି କହିଥାନ୍ତି।

👉 ଯେପରି ଭାବରେ ଶ୍ରୀନାରାୟଣଙ୍କ ଧାମ ବୈକୁଣ୍ଠ ଧାମ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୋଲକ ଧାମ, ପ୍ରଭୂ ସଦାଶିବଙ୍କ କୈଳାସ ଧାମ, ସେହିପରି ମା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଧାମ ହେଉଛି “ମଣିଦୀପ “ଧାମ., କୁହାଯାଏ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ ନିଆରା ଧାମରେ “ଚିନ୍ତାମଣି” ନିବାସରେ ମା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ସର୍ବଦା ଅବସ୍ଥାନ କରିଥାନ୍ତି।

👉 ଦେବୀ ଭାଗବତରେ ପରମା ଶକ୍ତି, ପ୍ରକୃତି ସ୍ୱରୂପିଣୀ ତଥା ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ଆଜି ଆରାଧନାରେ ସେହି ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର “ନମସ୍ତେ ଭୁବନେଶାନି ଶକ୍ତି ଦର୍ଶନ ନାୟିକେ, ଦଶତତ୍ୱାତ୍ମିକେ ମାତଃ ମହାବିନ୍ଦୁ ସ୍ୱରୂପିଣୀ. ମହାକୁଣ୍ଡଳିନୀ

ରୂପେ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ରୂପିଣୀ, ପ୍ରାଣlଗ୍ନିହୋତ୍ର ବିଜୟେ ତେଜୋ ଦୀପ ଶିଖାତ୍ମନେ। ”

ପରମ ବୈଷ୍ଣବୀ ମା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ର ବିଗ୍ରହ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନେଇ ଏକ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ :-

ଥରେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ତଥା ଗରିବ ବ୍ରlହ୍ମଣ ମା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କ କୃପା ଲାଭ କରିବା ପାଇଁ, ଖଣ୍ଡିଏ ବଡ଼ ପଥର ଉପରେ ବସି ଦୈନିକ ଜପ, ଧ୍ୟାନ ଓ ତର୍ପଣ ଆଦି କରୁଥିଲେ। ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା ପରେ ମଧ୍ୟ ମା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେନାହିଁ। ଶେଷରେ ଦିନେ ବୃଦ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନ ହାରିବାର ସଂକଳ୍ପ ନେଇ ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ ତର୍ପଣ ଆଦି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ବିଧିର ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ସେହିଦିନ ହଁ ମା ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ବର ଯାଚିଲେ। ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ଥିବାରୁ ହିତାହିତ ଜ୍ଞାନ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ବୃଦ୍ଧ ହଠାତ କହିଲେ ମା ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଡେରିରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିବାରୁ । ମୋର ଏହି ଧ୍ୟ୍ୟନ ପଥରକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁଣ୍ଡାଇ ମୋ ପଛେ ପଛେ ଆସ। ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଅସ୍ତୁ କହି ପଥର ମୁଣ୍ଡାଇ ସେହି ବୃଦଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଲେ । ବୃଦ୍ଧ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଗୃହରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିଲେ, ସେହି ଗୃହ କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ କିଛି ଦକ୍ଷିଣା ଦେଉଥିଲେ। ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଣେ ଗୃହ କର୍ତ୍ତା ମାଙ୍କୁ ଚିହିଁ ପାରି ତାଙ୍କୁ କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ, ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସେହି ପଥରଟି ମାଗି ଦେଲେ। ବୃଦ୍ଧ ଜାଣିଲେ ଏଥର ମା ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ଚାଲିଯିବେ। ତେଣୁ ସେ ଏହି ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ବସବାସ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତି ନେଇ ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ସେ ଗୃହ କର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ମା ଙ୍କୁ ଅନୁରୂପ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଏଥିରେ ପ୍ରିତ ହୋଇ ମା ଉକ୍ତ ପ୍ରସ୍ତରରେ ତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ କହି ସେଠାରୁ ଉଭାନ ହୋଇ ଗଲେ। କୁହାଯାଏ ସେହି ମୂର୍ତ୍ତି ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଲେ ।

।। ସର୍ଵ ରହସ୍ୟମୟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ମା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର ବା ପଞ୍ଚଶକ୍ତି ମନ୍ଦିର ବା କମଳା ମନ୍ଦିର||

।। ସର୍ଵ ରହସ୍ୟମୟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ମା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର ବା ପଞ୍ଚଶକ୍ତି ମନ୍ଦିର||