ଜଣେ ଶାସ୍ତ୍ର ବିଶାରଦ, ପଣ୍ଡିତ ଥିଲେ । ନାମ ଥିଲା ସଜନ ପ୍ରସାଦ। ସଜ୍ଜନ ପ୍ରସାଦ ସଦାଚାରୀ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିଲେ। ଈଶ୍ବର ଭକ୍ତ ଥିଲେ ନିଶ୍ଚୟ । ହେଲେ ଧର୍ମର ବିଜ୍ଞାନସମ୍ମତ ସ୍ଵରୂପ ମଧ୍ୟ ଅଛି- ଏ ବିଷୟରେ ଧାରଣା ନଥିଲା ତାଙ୍କର। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ପୂଜା ସରିବା ପରେ ସେ ତିନିଥର ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କୁଥିଲେ। ଶଙ୍ଖର ଆବାଜ୍ ଶୁଣିବା ମାତ୍ରେ ଅଦୂରରେ ଥ‌ିବା ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ପାଳିତ ଗଧ ସମଗୋତ୍ରୀୟ ଶବ୍ଦ ଭାବି ନିଜ ସ୍ଵରରେ ବୋବାଉ ଥିଲା । ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ପଣ୍ଡିତେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଉଥିଲେ ଏଇଥ୍ ପାଇଁ ଯେ ଭାବୁଥିଲେ ଗଧଟି ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ନିଶ୍ଚୟ ଈଶ୍ବରଉକ୍ତ ଥିଲା। ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସଂସ୍କାରବଶତଃ ଏବେ ମୋ ସହ ସାଥ୍‌ ଦେଉଛି । ସେଦିନ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିଲେ ପଣ୍ଡିତେ । ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କିବା ପରେ ଗଧର ସ୍ଵର ଶୁଭି ନଥିଲା । ଏଭଳି ବ୍ୟତିକ୍ରମରେ ଭାବିନେଲେ ବୋଧହୁଏ ଗଧଟି ଅସୁସ୍ଥ ଅଛି । ପରଦିନ ମଧ୍ୟ ଅନୁରୂପ ଭାବରେ କିଛି ଶୁଣି ନଥିଲେ। ତୃତୀୟ ଦିନ ପଣ୍ଡିତେ ଶଙ୍କାକୁଳ ହୋଇ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବାରୁ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଥିଲେ ଗଧର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି ।

ପଣ୍ଡିତ ଗଧର ମୃତ୍ୟୁରେ ଶୋକପ୍ରକାଶ କରି, ଉପଯୁକ୍ତ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ବିଧ‌ିବଦ୍ଧ ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ତର୍ପଣାଦି କରିବା ସହିତ କେଶ ମୁଣ୍ଡନ କରିଥିଲେ । ଲଣ୍ଡିତ ମସ୍ତକ ଯୁକ୍ତ ପଣ୍ଡିତେ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଦୋକାନକୁ ସଉଦା ଆଣିବାକୁ ଯାଇଥ‌ିବା ସମୟରେ ଦୋକାନୀ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ- ପଣ୍ଡିତ ମହାଶୟା କେଶ ମୁଣ୍ଡନ କରିଛନ୍ତି କାହିଁକି? କିଛି ଅଘଟଣ ଘଟିଛି କି? ପଣ୍ଡିତେ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ି କହିଥିଲେ- କ'ଣ ତୁମକୁ କହିବି? ଶଙ୍ଖରାଜାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି । ସେ ଆଉ ଇହଧାମରେ ନାହାନ୍ତି। ଏହା ଶୁଣି ଦୋକାନୀ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ହୋଇ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଜଣେ ବିଦ୍ଵାନ ଏଭଳି କହୁଥିବାରୁ ସେ ଭାବି ନେଇଥିଲେ ନିଶ୍ଚିତରେ ଶଙ୍ଖରାଜ ଜଣେ ମହତ୍ତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶେଷ । ତା' ନହୋଇଥିଲେ ପଣ୍ଡିତେ କେଶମୁଣ୍ଡନ କରିବା ସହ ଏତେ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରିଥାନ୍ତେ କାହିଁକି? ଆଗପଛ ନ ବିଚାରି ସେ ମଧ୍ୟ କେଶମୁଣ୍ଡନ କରି ଦେଇଥିଲେ ସମବେଦନା ଜଣାଇ।

ଜଣେ ସିପାହି ଦୋକାନକୁ ସଉଦା ନେବାକୁ ଆସି କୌତୂହଳୀ ହୋଇ ଦୋକାନୀଙ୍କୁ କେଶ ମୁଣ୍ଡନର କାରଣ ପଚା ରିଥିଲେ । ଦୋକାନୀ ତାଙ୍କୁ ସେହି ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲା- ଶଙ୍ଖରାଜଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। ସିପାହି ମଧ୍ଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ଭାବି କେଶମୁଣ୍ଡନ କରିଥିଲେ । ଦେଖୁଦେଖୁ ଏହି ସମାଚାର ବ୍ୟାପି ଯାଇଥିଲା । ନଗରରେ ଅଧିକାଂଶ ଲଣ୍ଡିତ ମସ୍ତକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା। ରାଜାଙ୍କ କାନରେ ଏହି ସମାଚାର ପଡ଼ିଲା। ଶଙ୍ଖ ରାଜ କିଏ, ତାଙ୍କର କେବେ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ଏହା ଜାଣିବା ପାଇଁ ରାଜକର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ଅନୁସନ୍ଧାନରୁ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଥିଲେ- ଶଙ୍ଖରାଜ ଏକ ଗଧ ଓ ତା'ର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହା ଜଣାପଡ଼ିବାରୁ କେଶ ମୁଣ୍ଡନକାରୀମାନେ ନିଜ ଅବିମୃଶ୍ୟକାରିତା ଯୋଗୁଁ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ । ରାଜା ଏହା ଶୁଣି କହିଥିଲେ- ସମାଜରେ ଏହି ଭାବରେ ଅନ୍ଧବିଶ୍ବାସ ଆସ୍ଥାନ ଜମାଇ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଥାଏ। ଧର୍ମ, ସତ୍ୟର ବାହକ ଏହାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ମହତ୍ତ୍ଵ ପ୍ରଖ୍ଯାପନ ନିମନ୍ତେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ପରମ୍ପରା ନିଭାଇବା ପାଇଁ ନୁହେଁ । ସତ୍ୟକୁ ନ ଜାଣି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଅନୁଚିତ।

ସତ୍ୟର ବାହକ ଧର୍ମ

ସତ୍ୟର ବାହକ ଧର୍ମ