।। ସର୍ଵ ରହସ୍ୟମୟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ମୁଖଶାଳା ବା ଜଗମୋହନ ବା ରେଖ ଦେଉଳ।।

ଶିଳ୍ପ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ଯୋଗ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ଅନ୍ୟ ଏକ ନାମ ରହିଛି ତାହା ହେଉଛି ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଖଣ୍ଡଶାଳ । ବଡ଼ଦେଉଳ ଭାବେ ଏହା ସୁପରିଚିତ । ୧୦.୭୦ ଏକର ପରିମିତ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ପରିସୀମା । ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ଉଚ୍ଚତା ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ ପତନ ଠାରୁ ୨୧୪ ଫୁଟ ୮ ଇଞ୍ଚ । ଅନ୍ତର୍ବେଦୀ ବା ରତ୍ନସିଂହାସନ ଠାରୁ ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ୧୮୧ ଫୁଟ । ବିଭିନ୍ନ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସୁଶୋଭିତ ।

ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମୁଖ୍ୟମନ୍ଦିରଟି ହେଉଛି ବିମାନ ବା ମୁଖ୍ୟମନ୍ଦିର। ଏହି ବିମାନ ବା ଗର୍ଭଗୃହର ରନୃସିଂହାସନରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁ, ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର, ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା, ସୁଦର୍ଶନ, ଶ୍ରୀଦେବୀ, ଭୂଦେବୀ, ପ୍ରଭୃତି ସପ୍ତବିଗ୍ରହ ବିଦ୍ୟମାନ । ବିମାନ ବା ଗର୍ଭଗୃହ ସତ୍ଵଗୁଣ ଆଧାରିତ ବୋଲି ଲୋକବିଶ୍ବାସ ରିହିଛି | ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର, ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଓ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ଗର୍ଭଗୃହ ସିଦ୍ଧପୀଠ ଭାବରେ ସର୍ବଜନବିଦିତ ।

ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ବଡ଼ ଦେଉଳକୁ ଲାଗି ଯେଉଁ ମନ୍ଦିରଟି ଅଛି ତାହାକୁ ଶିଳ୍ପ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଜଗମୋହନ ତଥା ରେଖ ଦେଉଳ କୁହାଯାଏ । ଏହାକୁ ମୁଖଶାଳା ମଧ୍ଯ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ଦେବସ୍ଥଳୀର ସମ୍ମୁଖରେ ଅବସ୍ଥିତ । କିନ୍ତୁ ପୁରୀ ମନ୍ଦିରରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାରେ ଏହାର ନାମ ବାହାର ପୋଖରିଆ ।

ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଏହା କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ ଏହାର ବାଡ଼ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଓ ତାହାର ଶୈଳୀ ପଞ୍ଚରଥ । ଏହାର ତଳେ ଥିବା ପୀଠ ଭାଗଟି ଉତ୍ତରରେ ଦେବସଭା ମଣ୍ଡପ ଓ ଦକ୍ଷିଣରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ମଣ୍ଡପ ଦ୍ଵାରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୁଚିଯାଇଛି । ଏହାର ଗଣ୍ଡିଟି ଥାକ ଥାକ ପୀଢ଼ ଦ୍ବାରା ଦୁଇଟି ସ୍ତରରେ ଉପରକୁ ଉଠିଛି ।

।। ସର୍ଵ ରହସ୍ୟମୟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ମୁଖଶାଳା ବା ଜଗମୋହନ ବା ରେଖ ଦେଉଳ।। part 2

👉ମୁଖଶାଳାର ଭିତର ପାଖରେ ଆଠଗୋଟି ସୁନ୍ଦର ନାରୀମୂର୍ତ୍ତି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ରହିଅଛନ୍ତି । ଏହା ଚାରି ଗୋଟି ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିବାର ଦେଖାଯାଏ ।

👉 ଏହାର ପଶ୍ଚିମପଟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବଲ୍ଲଭପିଣ୍ଡି ତଥା ଅଣସର ପିଣ୍ଡି କୁହାଯାଏ । ଅନବସର କାଳରେ ଦାରୁବିଗ୍ରହମାନେ ଏହିଠାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି ।

👉 ଏହି ଗୃହର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ଯେଉଁ ଅର୍ଗଳ ଅଛି, ତାହାକୁ ଭିତରକାଠ ବା ଚନ୍ଦନ ଅର୍ଗଳ କୁହାଯାଏ । ଏହା ନିକଟରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଅବତାର ମୂର୍ତ୍ତି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରାଯାଏ ।

👉 ସ୍ନାନ ଯାତ୍ରା ଠାରୁ ଗୁଣ୍ଡିଚା ଯାତ୍ରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନବସର କାଳରେ ଏହିଠାରେ ଚିତ୍ର ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି ।

👉 ଏହି ଗୃହର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ଗୋଟିଏ ପଟେ ଶୟନ ଠାକୁରଘର ଓ ଖଟ ଶେଯଘର, ଆଉ ଏକପଟେ ପାଣିଘର, ଦକ୍ଷିଣପଟେ ଫୁଲଘର ଓ ଚାଙ୍ଗଡ଼ା ଘର ରହିଛି ।

।। ସର୍ଵ ରହସ୍ୟମୟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ମୁଖଶାଳା ବା ଜଗମୋହନ ବା ରେଖ ଦେଉଳ।। part 3

ଜଗମୋହନର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ପ୍ରତ୍ୟେକ ୮୦ ଫୁଟ । କୂର୍ମବେଢ଼ାର ଚଟାଣ ଉପରୁ ଜଗମୋହନର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ଫୁଟ । ଜଗମୋହନ ରଜଗୁଣ ଆଧାରିତ । ସୁତରାଂ ଶକ୍ତିର ଆଧାର ଅଟେ |

👉 - ଜଗମୋହନରେ ଚାରିଗୋଟି ଦ୍ଵାର ରହିଛି ।

ଯଥା -

୧ - ପୂର୍ବ ଦ୍ଵାର ବା ଜଗମୋହନ ଜୟ-ବିଜୟ ଦ୍ଵାର

୨ – ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ଵାରକୁ କଳାଘାଟ ବା କଳାହାଟ ଦ୍ଵାର

୩– ଉତ୍ତର ଦ୍ଵାର ପଥରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ରନ୍ନଭଣ୍ଡାର

୪ – ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ଵାରରେ ମୁକ୍ତି ମଣ୍ଡପ

।। ସର୍ଵ ରହସ୍ୟମୟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ମୁଖଶାଳା ବା ଜଗମୋହନ ବା ରେଖ ଦେଉଳ।। part 4

ଜଗମୋହନରେ କେଉଁ ଦେବଦେବୀଙ୍କର ସମାବେଶ ଘଟିଛି ?

ଜଗମୋହନରେ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଥିବା ଦେବଦେବୀ ହେଲେ – ଗରୁଡ଼ସ୍ତମ୍ଭ, ଖମ୍ବ ଗାୟତ୍ରୀ, ଖମ୍ବ ବିମଳା, ଖମ୍ବ ନୃସିଂହ, ଖମ୍ବ ଦକ୍ଷିଣକାଳୀ, ଖମ୍ବ ଶୀତଳା, ଚର୍ଚ୍ଚା ଗଣେଶ, ଚକ୍ର ନାରାୟଣ, ମଙ୍ଗଳା, ସୁଗ୍ରୀବ, ବିଭୀଷଣ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଚୈତନ୍ୟ, ମହାବୀର ଓ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ମହାବୀର।