ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ

ଶିକ୍ଷା ଏକ ଶବ୍ଦ ଯାହାର ବିଭିନ୍ନ ବିଶେଷତା ରହିଛି । ପୃଷ୍ଠରେ ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁପର୍ଯ୍ଯନ୍ତ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଜିନିଷ ଶିବାକୁ ପଡ଼େ ଏବଂ ଯେଉଁ ଛାତ୍ର ଯେତେ ପ୍ରକାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ଅବଲମ୍ବନ କରେ ସେ ସେତେ କୃତକାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ । ପୂର୍ବ କାଳରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ କ୍ଷେତ୍ର କେବଳ ଗୁରୁଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥିଲା । ଏବଂ ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ ଭାବରେ ନିର୍ଭର କରି ତାର ଶିକ୍ଷା ସମାପନ କରୁଥୁକ୍ଷ୍ମା; କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଶିକ୍ଷାଦାନ କ୍ଷେତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ ଭାବରେ ପରିବେଶ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଯେପରି ଧନୁ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ଖୋଲା ପ୍ରାନ୍ତର ବା ପଡ଼ିଆର ଆବଶ୍ୟକ‌ତା ରହିଟି ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ନୀରବ କୋଠରୀର ଅବଶ୍ୟକ‌ତା ରହିଛି ଠିକ୍ ସେହିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭିନ୍ନ‌ତା ଦେଖା ଯାଇଥାଏ । କଳା କିନ୍ତୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଆବଶ୍ୟକ କରେ । ଗୀତ ଏବଂ ବାଦ୍ୟଠାରୁ ନୃତ୍ୟ କିନ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ ଭାବେ ଅଲଗା । କାରଣ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଳାରେ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ ତଥା ସ୍ଥାନ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ ଭାବରେ ନିର୍ଭର କରେ ଏଥିପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଚାରୋଟି ଜିନିଷ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇପାରେ; ଯଥା : ୧- ସ୍ଥାନ, ୨- ପରିବେଶ, ୩- ବଟାଣ, ୪- ଶିକ୍ଷାର୍ଥିର ଅବସ୍ଥା ।

ସ୍ଥାନ : ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଆବଶ୍ୟକ‌ତା ହୋଇଥାଏ । କାରଣ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ସମୟରେ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଆସିବା ବା ଗତି କରିଥାଏ । ତେଣୁ ସ୍ଥାନଟି ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଚଉଡ଼ା ହେବା ଉଚିତ । ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଛାତ ଯଥେଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚା ହେବା ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ । ଏହା ସହିତ ଶିକ୍ଷା ଗୃହରେ ଯଥେଷ୍ଟ ପବନ ଯିବା ଆସିବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବାକୁ ପଡ଼େ । ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାଜନିତ କଷ୍ଟ ଦୂର କରିବା ତଥା ଗୃହ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଧିକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ସୃଷ୍ଟି ନକରିବା ପାଇଁ ଘର ମଧ୍ୟରେ ମୁକ୍ତ ବାୟୁ ପ୍ରଚଳନ ପ୍ରତି ଧାନ ଦିଆଯାଇଥାଏ । କାରଣ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଏକ ବ୍ୟାୟାମ୍ ଏବଂ ଏଥିରେ ଶାରୀରିକ ପରିଶ୍ରମ ଯଥେଷ୍ଟ ଭାବରେ କରାଯାଇଥାଏ । ତେଣୁ ଜଣେ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ତାନତଥା ଶିକ୍ଷା ଗୃହ ଉପରେ ଯଥେଷ୍ଟ ନଜର ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ । ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ ଏକ ଭଗବତ୍ କୃତ କଳା ହୋଇଥିବାରୁ ସ୍ଥାନଟିର ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନ‌ତା ଉପରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଗୁରୁତ୍ବ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ । କାରଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀର ମାନସିକ ସୁସ୍ଥତା ପରିଷ୍କାର ଓ ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।

ପରିବେଶ : ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିବେଶ ଦ୍ବିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ ପରିବେଶ

ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ସମୟରେ ସାଧାରଣତଃ ଏକାଗ୍ରତା ପ୍ରତି ନଜର ଦିଆଯାଇଥାଏ । ନୃତ୍ୟରେ ତାଳ ଏବଂ ଲୟର ସମାହାର ଥିବାରୁ ଏକାଗ୍ରତା ବ୍ୟତୀତ ଏହା ଶିକ୍ଷା କରିବା ଆଦୌ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ମନୋବିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମତରେ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାଦାନକୁ ମନ ମଧ୍ୟରେ ରଖି ଠିକ୍ ରୂପେ ନାଚିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଏକାଗ୍ରତାର ଆବଶ୍ୟକ ତାହା ଅନେକାଂଶରେ ପରିବେଶ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଜଣେ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା କରୁଥିବା ସମୟରେ ଯଦି ତା’ର ନିକଟରେ କିଏ କଳିକଜିଆ ଲାଗନ୍ତି ବା କାରଖାନାର ଲୁହା ପିଟିବା ଶବ୍ଦ ବାରମ୍ବାର କାନରେ ବାଜେ ଏଥିରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଏକାଗ୍ରତା ପ୍ରତି ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି ସେହି ସ୍ଥାନରେ ସମାବେଶ ହେଲେ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ମନରେ ନିଶ୍ଚତ ରୂପେ ବ୍ୟାଘାତ ସୃଷ୍ଟି ହେବ। ତେଣୁ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶେଷ କରି ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିବେଶ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।

ନୃତ୍ୟ ର ପରିଚୟ

ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ର ପ୍ରଣାଳୀ