परिचयः

भारतानाम् राष्ट्रे, विगतेषु दशाब्देषु, आतंकवादेन सह संग्रामः गभीरं रूपं प्राप्तवान्। विशेषतः जम्मू-काश्मीर-प्रदेशे, विगतकालात् आतङ्ककारीदलेभ्यः वारंवारं हिंसात्मकक्रियाः दृश्यन्ते स्म। अपरेशन सिन्दूरः (Operation Sindoor) इत्येतत् भारतीयसेनया संवत्सरे २०२५ तमे आरब्धं साहसिकं सैनिककार्यक्रमम् आसीत्, यः एकस्मिन् क्रूरतमे आतंकवादीप्रहारात् प्रेरितः जातः।

२०२५ तमे वर्षे, पहलगाम् नाम्नि रमणीयं पर्यटनस्थलं, उग्रवादिनः The Resistance Front (TRF) इत्यस्य सदस्यैः आक्रमितम्। अत्र २६ निर्दोषपर्यटकाः निर्ममतया हताः। एषः क्रूरः आघातः न केवलं जनमानसस्य भावनां हन्तुं प्रयुक्तः, अपितु अन्तर्राष्ट्रीयं ध्यानं अपि आकर्षितवान्।

पाकिस्तानदेशः, यः आतंकवादीसंघटनानां कृतीषु बारं बारं अकरुणं मौनं स्थापयति, अनेन अपि किमपि निर्णायकं कर्म न अकरोत्। तस्मात्, भारतदेशेन आत्मरक्षणाय च आतंकवादस्य विनाशाय स्वयमेव प्रत्युत्तररूपेण एकं योजनाबद्धं सैन्यप्रयोजनं आरब्धम् — तदेव अभियानं सिन्दूरः।

एषः अभियानं संयोजनात्मकतया आधुनिकसैन्यतन्त्रज्ञानस्य प्रयोगेन सम्पन्नम्। SCALP तथा HAMMER इत्येताभ्याम् दीर्घगामी-सूक्ष्मप्रहारयुक्तास्त्रयुग्मं, SkyStriker आत्मघातकड्रोनयन्त्राणि, च उपयुक्तानि। अभियानं खलु भारतस्य नूतनं सैन्यदृष्टिकोणं दर्शयति — यत्र सङ्कुचितं संयमनीतिः त्यक्त्वा आक्रामकः प्रतिकारदृष्टिकोणः अङ्गीकृतः।

अभियानं सिन्दूरः न केवलं सैनिकदृष्ट्या सफलताप्रदं जातम्, अपि तु भू-राजनीतिकस्तरे अपि भारतस्य निश्चयात्मकतां, संकल्पशक्तिं च उन्नीतवती। आतंकवादस्य मूलस्थानानि यत्र कुत्र विद्यमानानि, तत्र यथावसरं प्रतिकारस्य सम्भावना अस्ति इति स्पष्टसन्देशः सम्प्रेषितः।

प्रथमं भागः – सन्दर्भः च प्रेरणाः

पहलगाम-आक्रमणम्
पहलगामनामकस्थाने TRF इति आतंकीसंघटनेन कृतं जघन्यं आक्रमणम्। अत्र २६ निर्दोषपर्यटकाः हताः।

पाकिस्तानस्य निष्क्रियता
TRF सङ्घटना दोषं स्वीकृतवती अपि, पाकिस्तानदेशः तेषां विरुद्धे किमपि न अकुर्वत्। अनेन भारतदेशः स्वयमेव कृत्यं कर्तुं विवशः अभवत्।

सामरिकनीतिनिर्माणे परिवर्तनम्
अयं अभियानं भारतस्य पारम्परिकं संयमनीतिः इत्यस्य परित्यागं दर्शयति। इदानीं भारतः आतंकवादस्य केन्द्राणि प्रत्यक्षतः लक्ष्यीकुर्वन् प्रत्युत्तरं दत्तवान्।

द्वितीयं भागः – लक्ष्यं तथा उपायः

आतंकवादीकक्षाणां विनाशः
प्रमुखं लक्ष्यं आतंकवादीप्रशिक्षणकक्षाणां च संरचनानां विनाशः आसीत्।

सूक्ष्मप्रहाराः
SCALP तथा HAMMER इत्येताभ्यां दीर्घगामीशक्तियुक्तं अस्त्रयुग्मं प्रयुक्तम्।

गूढसूचना-आधारितं अभियानम्
अभियानं सैटेलाइटदृश्यचित्रैः, ड्रोन्-तन्त्रज्ञानात्, मानवीयरूपेण गृहीतानां सूचनानां च आधारेण सम्पन्नम्।

Stand-off अस्त्रप्रयोगः:
युद्धविमानानि भारतदेशात् एव प्रक्षिप्तानि अस्त्राणि प्रयोगवन्तः।

SkyStriker Drone प्रयोगः:
आत्मघातकड्रोन् इत्येतानि युद्धपात्राणि लक्ष्यानि नाशयितुम् प्रयुक्तानि।

रडारगोपनम् तथा NOTAM घोषणाः:
आक्रमणकाले विमानेषु रडार-गोपनप्रणालिः च NOTAM घोषणाः च प्रयुक्ताः।

तृतीयं भागः – पाकिस्तानस्य प्रतिक्रिया तथा परिणामाः

प्रतिशोधात्मकप्रहाराः
पाकिस्तानदेशेन जम्मू, श्रीनगर, पठानकोट्, लुधियाना, भुज् इत्यादिषु सैनिकस्थलेषु ड्रोनप्रक्षेपास्त्राणि प्रक्षिप्तानि।

भारतीयवायुव्यवस्था
भारतस्य वायुसेनया Counter-Drone Grid प्रणाली तथा Layered Air Defense System सफलतया प्रयोगितम्।

साक्ष्य-संग्रहः
सन्निपातित debris/भस्मभारात् पाकिस्तानसंबद्धता सुनिश्चितम्।

चतुर्थं भागः – अभियानस्य महत्त्वम्

निवारणनीतिः
अभियानस्य मुख्यलक्ष्यं भविष्ये आतंकवादप्रवृत्तेः प्रतिरोधः।

सैन्यनीतिः परिवर्तितम्
यः संयममूलकः दृष्टिकोणः आसीत्, सः आक्रामकदृष्टिकोणरूपेण परिवर्तितः।

अंतर्राष्ट्रीयं प्रशंसा
अभियानं अन्तर्राष्ट्रीयरूपेण भारतस्य दृढसैन्यशक्तेः प्रतीकं स्वीकृतम्।

पञ्चमं भागः – मुख्यशस्त्रप्रयोगः

SCALP/Storm Shadow: दीर्घगामी लघुगूढवायव्यानि अस्त्राणि।

HAMMER: वायुवाह्यम्, अवरोधसहनशक्तियुक्तं, सूक्ष्मनियन्त्रितमस्त्रम्।

SkyStriker Drones: लक्ष्यविनाशाय आत्मघातकड्रोन्।

षष्ठं भागः – विवादाः च चर्चा

उत्तेजनासंभावनाः
कश्चन पक्षः मन्यते यत् अभियानं भारत-पाकिस्तानयोः उत्तेजनां वर्धयति।

प्रभावकारिता:
अभियानस्य वास्तविकं प्रभावं आतंकवादनिवारणे कथम् अभवत् इति विषयः चर्चायाम् अस्ति।

प्रादेशिकस्थैर्ये प्रभावः
दीर्घकालिकं स्थैर्यम् केन प्रकारेण प्रभावितं इति चर्चनीयविषयः।

अपरेशन सन्दुर

OPERATION SINDOOR