भारते प्राचीनकाले स्त्रीणां शिक्षायाः अवसराः सुलभाः नासन्। अनेकेषु प्रान्तेषु कन्यायाः पाठशालां गमनम् अपि निषिद्धम् आसीत्। तादृशे सामाजिके परिवेशे, उदीतः एकः तेजस्वी दीपः—बेथुनमहाविद्यालयः, स्त्रीशिक्षायाः क्रान्तिकारी आरम्भः। एषः महाविद्यालयः केवलं शिक्षास्थानं न, अपितु नारीस्वावलम्बनस्य प्रेरणास्रोतः अस्ति।

**इतिहासः – आरम्भस्य पुण्यपदं

बेथूनमहाविद्यालयः १८७९ तम वर्षे कोलकातानगरे स्थापितः अस्ति। अस्य संस्थापकः जॉन एलीयट ड्रिंकवाटर बेथुन नामकः शिक्षाविद् आसीत्, यः भारतस्य स्त्रीशिक्षायै सम्पूर्णं जीवनं अर्पितवान्। तेन १८४९ तम वर्षे बालिकानां कृते पाठशाला आरब्धा, यत् कालान्तरे, महाविद्यालयरूपेण परिवर्तितः।
महत्वम् – केवलं शिक्षणं न, अपि तु संस्कारदायिनी संस्था।

एषः महाविद्यालयः छात्रीणां केवलं पाठ्यज्ञानं न ददाति, अपितु जीवनमूल्यानां शिक्षां, नारीत्वस्य गौरवस्य च बोधं ददाति। अत्र विद्यां लब्ध्वा छात्र्यः राष्ट्रसेवायाम्, सामाजिककार्येषु, विज्ञानक्षेत्रे च विशेषं योगदानं कृतवन्तः।

**गौरवपूर्णाः छात्र्यः :

बेथुनमहाविद्यालयस्य नाम अग्रे आगच्छति चेत्, ततः स्मृतिः आगच्छति कादम्बिनी गांगुली इत्यस्याः, या भारतस्य प्रथमा स्त्रीवैद्यः आसीत्। सा अत्रैव शिक्षां प्राप्य विश्वमण्डले विश्रिता अभवत्।

तथा चन्द्रमुखी बसु, बेथुनमहाविद्यालयात् अध्ययनं कृत्वा, भारतीयविश्वविद्यालये प्रथमा महिला-उपचार्या जाता। एतानि उदाहरणानि महाविद्यालयस्य गौरवम् दर्शयन्ति।

**आधुनिकविकासः – कालानुगतः नवसृजनम्

सम्प्रति बेथुनमहाविद्यालयः न केवलं पुरातनगौरवे स्थितः, अपितु आधुनिकप्रौद्योगिकीं, अनुसन्धाने च अग्रसरः अस्ति। विज्ञानं, गणितम्, इतिहासः, राजनीति–सर्वे विषयाः अत्र पठ्यन्ते। संगणककक्षाः, पुस्तकालयः, प्रयोगशालाः च आधुनिकव्यवस्थाभिः युक्ताः सन्ति।

**सांस्कृतिकजीवनम् – रसस्य रङ्गस्य च मिलनम्

अत्र छात्रीणां व्यक्तित्वविकासाय विविधाः सांस्कृतिककार्यक्रमाः आयोजन्ते—नाटकम्, गीतनृत्यम्, वादविवादः, चित्रकला इत्यादयः। राष्ट्रोत्कर्षाय छात्रीसु देशभक्तेः भावना जाग्रति।

**विद्यायाः सह संस्कारः – शिक्षायाः पूर्णता

बेथुनमहाविद्यालये शिक्षया सह संस्कारस्य अपि महत्त्वं अस्ति। छात्र्यः अत्र केवलं ग्रन्थपठनं न कुर्वन्ति, अपि तु गुरूजनानां मार्गदर्शनेन नैतिकजीवनम् अपि साधयन्ति।

**मम अनुभूतिः – एकं आत्मीयपुटम्

अहमपि अस्य महाविद्यालयस्य एकं लघु अङ्गं अस्मि। प्रतिदिनं यदा अहं प्राचीनप्रासादवत् भवनं प्रविशामि, तदा गर्वेण हृदयं पूर्णं भवति। शिक्षिकाः मम मार्गदर्शकाः, सहपाठिन्यः मम प्रेरणादतारः च। अत्र शिक्षयाः प्राप्तं वलम् अहं सम्पूर्णजीवनं सुष्ठुभावेन वहनं करिष्यामि।

**बेथूनमहाविद्यालयः – स्त्रीशक्तेः मूर्तिरूपम्

अद्यापि, यदा विश्वे स्त्रीणां शिक्षया विषये चर्चाः क्रियन्ते, तदा बेथुनमहाविद्यालयस्य नाम आद्यं स्मर्यते। यत्र स्त्रियो विद्यां प्राप्य स्वजीवनं, समाजं च परिवर्तयन्ति, स एव स्थानं 'गौरवः' इत्युच्यते।

**समापनम् – यदा गौरवम् जीवति शिक्षायाम्

बेथूनमहाविद्यालयः केवलं शिक्षास्थानं न, अपितु स्त्रीशक्तिः,स्वागौरवस्य च प्रतीकः। तस्य गौरवं केवलं तस्य भूतकाले न, अपितु वर्तमानकाले शिक्षा विकासे अपि दृश्यते। यत्र नारीशिक्षा आदृता, पूज्यते च, तत्रैव राष्ट्रस्य प्रगतिः निश्चिता।

**उपनिबन्धं वाक्यम्

"बेथुनमहाविद्यालयः न केवलं शिक्षया धाम, अपितु स्त्रीशक्तेः अनन्तप्रवाहस्य स्रोतः। यत्र स्त्री शिक्षिता, तत्र राष्ट्रं प्रबुद्धम्।"

आत्मगौरवस्य प्रतीकः – बेथुनमहाविद्यालयः

"भारतीयस्त्रीशिक्षायाः आद्यदीपः – बेथुनमहाविद्यालयस्य गौरवगाथा"