जननान्तरस्य अर्थः द्वयोः जननयोः भेदः । प्रायः मातापितृणां बालकानां च मध्ये विग्रहं जनयति । पदद्वयस्य मतभेदः, विचारधारा च इति अपि व्याख्यातुं शक्यते । धार्मिका विश्वासः, जीवनस्य प्रति दृष्टिकोणः, राजनैतिकदृष्टिकोणेषु च दृष्टिकोणाः भिन्नाः भवितुम् अर्हन्ति ।

भिन्न-भिन्न-जन्म-जनाः जीवनस्य विविध-पक्षेषु परस्परं भिन्नाः भवन्ति । यथा स्वातन्त्र्यात् पूर्वं जाताः जनाः अद्यतनजन्मतः भिन्नाः सन्ति । आर्थिक-सांस्कृतिक-सामाजिक-वातावरणस्य दृष्ट्या उभयोः पीढयोः चिन्तनं ध्रुव-पृथक् अस्ति । अस्माकं जगत् परिवर्तमानं वर्तते, द्वयोः पीढीयोः विशालः अन्तरः अनिवार्यः अस्ति ।

अस्माकं समाजः नित्यगत्या परिवर्तमानः भवति, तस्य कारणात् जनानां मतं, विश्वासाः, विचारधारा, व्यवहारः च कालान्तरेण परिवर्तते । एते परिवर्तनानि रूढिवादं भङ्गयित्वा अस्माकं समाजे सकारात्मकं परिवर्तनं आनयन्ति। परन्तु अधिकांशकालं द्वयोः पीढीनां मध्ये विग्रहस्य कारणं भवति ।

जनरेशन गैप – सम्बन्धेषु प्रभावः
अस्माभिः सर्वदा नूतनानां नूतनानां च विचाराणां स्वागतं कर्तव्यम्। नूतनपरिवर्तनानि स्वीकृत्य वयं महत्त्वपूर्णतया उन्नतिं कुर्मः, विकासं च कुर्मः इति सूचयति। परन्तु, उभयोः पीढीनां मतदृष्टिकोणयोः मध्ये संघर्षः भविष्यति। अस्य संघर्षस्य परिणामेण दूरसम्बन्धाः भवन्ति । यदि एषः संघर्षः अतिशयेन प्राप्नोति तर्हि चिन्ताजनकः विषयः भविष्यति।

वयं पीढी-अन्तरं द्रष्टुं शक्नुमः, प्रायः मातापितृणां बालकानां च मध्ये । मातापितरः सामान्यतया परम्पराणां मानदण्डानां च अनुसरणं कर्तुम् इच्छन्ति तथा च स्वबालकानाम् अपि तथैव अपेक्षन्ते। परन्तु आधुनिकयुगे व्यापकचिन्तनयुक्ताः बालकाः एतादृशीः परम्पराः, रीतिरिवाजाः च स्वीकुर्वितुं नकारयन्ति। ते स्वमार्गानुसारं स्वजीवनं जीवितुं इच्छन्ति। ते परस्परं न अवगच्छन्ति, यत् कदाचित् संघर्षेषु परिणमति । मातापितृणां बालकानां च मध्ये विग्रहस्य प्राथमिककारणेषु अन्यतमं मन्यते ।

मातापितरौ तेषां बालकौ च एकं समाधानं प्राप्तुं असफलौ भवतः यत् तेषां परस्परं दूरीकरणं कृत्वा दुर्बोधतां जनयति। मातापितरौ तादृशविग्रहं परिहरितुं स्वापेक्षाः तेषु न आरोपयितव्याः । तथैव बालकाः अपि मातापितृणां स्थितिं कुतः आगच्छति इति अवगन्तुं प्रयतन्ते ।
जनरेशन-अन्तरस्य कारणानि : १.
जननान्तरस्य अर्थः वयःभेदः न भवति । तेषां दृष्टिकोणानां मतानाम्, वार्तालापपद्धतेः, जीवनशैल्याः इत्यादिषु समग्ररूपेण भेदः इति अर्थः अस्ति।पुराणनवीनपीढीनां संस्कृतिपरम्परासु अपि विशालः विश्वासान्तरः अस्ति। अस्य पीढी-अन्तरस्य पृष्ठतः प्राथमिककारणानि सन्ति संचार-अन्तरं, उन्नत-प्रौद्योगिकी, पुरातन-मानसिकता, अद्यतन-परमाणुपरिवार-अवधारणा च । अधुना बालकाः पितामहपितामही च कदापि संवादं न कुर्वन्ति, येन पीढी-अन्तरालः भवति ।

पीढी-अन्तरं कथं पूरयितुं शक्यते ?
1. संवादं कुर्वन्तु

जननान्तरं न्यूनीकर्तुं संचारः प्रारम्भिकः सोपानः भवेत् । मातापितृणां बालकानां च मध्ये संवादस्य अभावेन एतत् अन्तरं भवति । भवन्तः स्वस्य दैनन्दिनकार्यक्रमस्य, भावनायाः इत्यादीनां विषये मातापितृभिः सह वार्तालापं कुर्वन्तु।एवं कृत्वा भवन्तः स्वस्य मातापितृणां च मध्ये अन्तरं पूरयितुं शक्नुवन्ति, येन भवन्तः अधिकं आसक्ताः भवितुम् अर्हन्ति स्नेहस्य भावः प्रबलः भविष्यति।

2. मातापितृभिः सह समयं यापयन्तु

बालकाः परस्परं अधिकतया अवगन्तुं मातापितृभिः सह गुणवत्तापूर्णं समयं व्यतीतव्याः। ते एकत्र मेलनं दृष्ट्वा वा सायं भ्रमणार्थं गन्तुं वा गुणवत्तापूर्णं समयं व्यतीतुं शक्नुवन्ति। एतेन अवश्यमेव भवतः मातापितृणां समीपं गन्तुं, पीढी-अन्तरं पूरयितुं च साहाय्यं भविष्यति । भवन्तः मातापितरौ अपि नूतनानि क्रीडाः शिक्षितुं, तेषां सह क्रीडितुं च शक्नुवन्ति।

3. स्वसमस्याः साझां कुर्वन्तु

समाधानार्थं साहाय्यं कर्तुं भवन्तः स्वसमस्याः मातापितृभ्यः साझां कुर्वन्तु। प्रारम्भे ते भवन्तं ताडयन्ति, परन्तु अन्ते ते भवन्तं समर्थयिष्यन्ति, केचन समाधानं च सूचयिष्यन्ति ।

4. वास्तविकं हावभावं दर्शयतु

प्रभाविणः हावभावाः प्रायः सफलाः सिद्धाः भवन्ति, शब्दापेक्षया अधिकं च बोधयितुं शक्नुवन्ति । भवतः मातापितृभ्यः जन्मदिने, वार्षिकोत्सवे, मातृदिने वा पितृदिने इत्यादिषु उपहारः भवितुम् अर्हति ।

5. उत्तरदायित्वपूर्वकं कार्यं कुर्वन्तु

मातापितरः स्वबालकानाम् प्रौढवत् व्यवहारं दृष्ट्वा आनन्दं अनुभवन्ति। यथा यथा वयं वर्धन्ते तथा तथा अस्माकं दायित्वं अपि बृहत्तरं भवति। यथाशीघ्रं अवगच्छामः चेत् अस्माकं कृते श्रेयस्करम् ।

निगमन
सारांशतः वक्तुं शक्नुमः यत् जननान्तरं जगति नित्यपरिवर्तनस्य कारणेन भवति ।

यद्यपि वयं जगतः विकासं न निवारयितुं शक्नुमः तथापि वयं बन्धनं सुदृढं कर्तुं शक्नुमः, तया निर्मितं अन्तरं सेतुम् अपि कर्तुं शक्नुमः । प्रत्येकं व्यक्तिः सर्वेषां व्यक्तिगततायाः आदरं कर्तुं अर्हति, न तु तान् सम्यक् इति मन्यमाने पेटीयां स्थापयितुं ।

जननान्तरम्

जननान्तरम्