पश्चिमबङ्गराज्ये दीघातटे निर्मितं जगन्नाथमन्दिरं समकाले अत्यन्तं चर्चास्पदं जातं, विशेषतः ‘धाम’ इति पदेन तस्य सम्बोधनस्य कारणात्। अयं विवादः केवलं धार्मिको न, अपि तु आञ्चलिकगौरवस्य, सांस्कृतिकपरम्परायाः, राजनैतिकविवेचनानां च विषयत्वेन अपि प्रकटितः। "धाम" इति पदं हिन्दुधर्मे अतीव पावनं मन्यते, तस्य दीघातटमन्दिरे प्रयोगः अनेकानां पक्षाणां प्रतिक्रियां जनयति।

ऐतिहासिकं धार्मिकं च परिप्रेक्ष्यम्-
हिन्दुधर्मे “धाम” इति पदं तीर्थस्थानं, पावनं स्थलम् इत्यर्थं प्रयुज्यते। चतुर्धामनामानि प्रसिद्धानि – बद्रीनाथः, द्वारका, रामेश्वरम्, पुरी च। ओडिशाराज्ये स्थितं पुरीजगन्नाथमन्दिरं अत्यन्तं पावनं प्राचीनं च अस्ति। सहस्रवर्षपर्यन्तं धार्मिक-सांस्कृतिक-मूल्यैः समन्वितं तत् क्षेत्रम् “जगन्नाथधाम” इत्याख्यया प्रसिद्धम्।

दीघातटमन्दिरस्य निर्माणं च विवादस्य आरम्भः-

पश्चिमबङ्गे दीघातटे निर्मितं नवं जगन्नाथमन्दिरं धार्मिकपर्यटनवृद्धये, भक्तानां सुविधायै च निर्मितम्। परं, “जगन्नाथधाम” इति नामधेयं यदा तस्मै प्रदत्तं, तदा ओडिशावासिनः आक्रोशं प्रकटयन्। ते मन्यन्ते यत् नूतनमन्दिरस्य धामशब्देन नामकरणं, पुरीधामस्य गौरवस्य न्यूनतां जनयति।

'धाम’ इति प्रयोगस्य समर्थकपक्षः-

ये दीघामन्दिरं समर्थयन्ति, ते मन्यन्ते—

जगन्नाथभगवान् सार्वभौमः। नूतनमन्दिरनिर्माणेन तस्य भक्तिरेव प्रसार्यते।
‘धाम’ इति शब्दः केवलं चतुर्धामानां न, किन्तु पावनस्थानं सूचयितुं शक्यते।
दीघामन्दिरे धामशब्दप्रयोगः पुरीधामस्य विरोधेन न, किन्तु श्रद्धायाः प्रतीकः।
अस्य प्रयोगेन धार्मिकपर्यटनं वर्धते, स्थानीयानां च लाभः जायते।

‘धाम’ इति प्रयोगस्य विपक्षः-

परन्तु विरोधिनः वदन्ति—

पुरी एव हिन्दुधर्मे चतुर्धामेषु एकं, शास्त्रसम्मतम्।
नूतनमन्दिरे 'धाम' इति प्रयोगः शास्त्रीयपरम्परायाः उल्लङ्घनं भवति।
एषः प्रयोगः संस्कृतिकस्वत्वस्य अपहरणं च स्यात्।
अयं राजनैतिकप्रेरितः इत्यपि केचन विश्रान्ताः।

समाञ्जस्यदृष्टिकोनः-
जगन्नाथभगवतः भक्तिरेव मूलम्। नूतनमन्दिराणां निर्माणं स्तुत्यं, किन्तु परम्परानुसारं ‘धाम’ इत्यस्य प्रयोगे सावधानता आवश्यकम्। “दीघाजगन्नाथमन्दिरम्” इत्यादिना नामकरणं सानुकूलं स्यात्, येन परम्परायाः सम्मानः अपि रक्षितः स्यात्।

निष्कर्षः-
दीघातटस्य ‘धाम’ इत्याख्यायाः विवादः दर्शयति यत् श्रद्धा, परम्परा, आञ्चलिकगौरवम् च कथं परस्परं सह अस्ति। नूतनमन्दिराणां द्वारा भक्ति: प्रचार्यते, परं इतिहास-परम्परायाः सम्मानः अपेक्षणीयः। एकत्रितेन सहकार्येण एवं विवादाः सुलभतया समाधानं प्राप्नुवन्ति, यतः धर्मः संगच्छतु इति तत्त्वमेव प्राधान्यं योजयेत्।

दीघातटस्य जगन्नाथमन्दिरं

दीघातटस्य जगन्नाथमन्दिरं ‘धाम’ इति कथनस्य विवादः