इह खलु संसारे मानवानां जीवनधारणाय अन्नं, वस्त्रं, वासस्थानं च इत्येतानि अत्यन्तम् आवश्यकानि। एषु अन्नमेव मुख्यं। अन्नं विना व्यञ्जनं न भुज्यते। व्यञ्जनस्य विविधाः प्रकाराः भवन्ति। यतः मानवानां रुचिः भिन्ना भिन्ना एव। तेषां रुचीनां वैचित्र्यात् व्यञ्जनोपकारकाणि शस्याद्युपादानानि उत्पाद्यन्ते। कृषकाः अतीव आयासेन तानि उत्पादयन्ति। सर्वेषु देशेषु एतादृशं चित्रं दृश्यते।

ऋतूनां वैचित्र्यादपि शस्यानां वैचित्र्यं दृश्यते। सुजला सुफला शस्यश्यामला च अस्माकं मातृभूमिः। अत्र मानवानां प्रचेष्टया बहूनि शस्यानि उत्पाद्यन्ते। तेन सर्वेषाम् उदरपूर्तिः जायते। कृषकाः प्रातः आरभ्य सूर्यास्तं यावत् महता आयासेन क्षेत्रे कार्यं कुर्वन्ति। उत्पादितानां शस्यानां विक्रयेण तेषां संसारयात्रा प्रचलति। केचन निर्धारितमूल्येन तानि क्रीणन्ति। ते तु कृषकेभ्यः शस्यादीनि क्रीत्वा विपण्याम् अधिकमूल्येन विक्रीणन्ति। तेषाम् एतादृशाचरणेन शस्यानां मूल्यवृद्धिः जायते।

शस्यादीनां मूल्यवृद्धिहेतोः सर्वे मानवाः सर्वं क्रेतुं न पारयन्ति। परन्तु ये खलु महता कष्टेन तानि उत्पादयन्ति, ते यथार्थं मूल्यं न प्राप्नुवन्ति। कृषकाणाम् अवस्थायाः उन्नतिः न जायते। परन्तु ये खलु तेषां समीपात् नीत्वा केवलं विक्रयं कुर्वन्ति, ते हि धनिनः जायन्ते। एतेन मध्यवित्तसम्प्रदायानाम् अवस्था अतीव शोचनीया जायते।

"कर्षकः क्षेत्रे परिश्रान्तः। मूल्यवृद्ध्या दुःखितः।"

अर्थनीतिज्ञानां मते कस्यचित् द्रव्यस्य मूल्ये वर्धमाने तस्य प्राप्तिः वर्धते, प्रयोजनं तु हासं प्राप्नोति। परन्तु प्रयोजनीयद्रव्ये अकस्मात् निष्प्रयोजनकलङ्कः तु मूल्यवृद्धिकृत एव।

सम्प्रति नित्यप्रयोजनीयद्रव्याणां क्रमवृद्धिः सर्वकाराणां मस्तकपीडावृद्धिहेतुः। सर्वकारास्तु नानोपायेन वृद्धिरोषं शमयितुं न पारयन्ति। सर्वकाराः यदि मूल्यं निर्धार्यते, तथापि विक्रेतारः तन्न पालयन्ति। ते सर्वदा असदुपायम् आश्रयन्ति। अतः सर्वकाराणां सर्वाः प्रचेष्टाः व्यर्था जायन्ते।

"दैनिकद्रव्येषु मूल्यानि निरन्तरं वर्धन्ते। जनाः पीडिताः।"

द्रव्यमूल्यवृद्धिः तु तदैव संघटते यदा द्रव्याणाम् अभावः भवति। अभावश्च तदैव जायते यदा प्रकृतिः विरूपा जायते। अतिवृष्ट्या अनावृष्ट्यादिना प्रकृतिः शस्यश्यामलां धरित्रीं मुण्डयति, येन मानवाः प्रभाविताः भवन्ति।

"अनावृष्ट्या धरित्री शुष्कतया पीडिता। अन्नोत्पादनं कठिनम्।"

किञ्च, कदाचित् मानवाः अपि कारणं भवन्ति। केचन स्वार्थपरायणाः अर्थलोलुपाः मानवाः अधिकारलाभाय सञ्चितशस्येषु स्वल्पशस्यान्येव व्यवसायिभ्यः प्रददति। यथायथमूल्यापेक्षया अधिकं मूल्यं गृह्णन्ति ते। एतेन क्षुद्रव्यवसायिनः लाभाय क्रयमूल्यापेक्षया मूल्याधिक्यम् आरोप्य विक्रीणन्ति।

"व्यवसायिनां द्वारा मूल्यवृद्धिः। सामान्यजनानां कष्टवृद्धिः।"

द्रव्यमूल्यवृद्धिरोधोपायः अवश्यं करणीयः। सर्वकाराः यदि साक्षात् कृषकेभ्यः शस्यादीनां सञ्चयं कृत्वा स्वयम् कामपि व्यवस्थां कुर्वन्ति तर्हि मूल्यवृद्धेः सम्भावना न वर्तते।
मानवानां मध्ये अपि सचेतनता आवश्यकी। सर्वे यदि सदुपायेन शस्यादीनि विक्रीणन्ति तर्हि सर्वेषामेव उपकारः स्यात्।

#मूल्यवृद्धिप्रश्नः #आर्थिकसंकटम् #FarmerStruggle
#SocialIssue #नित्यप्रयोजनवस्तूनि
#EconomicCrisis

द्रव्यमूल्यवृद्धिः – सामाजिकः आर्थिकश्च संकटः