भूमिका
पास्ता नामकं खाद्यपदार्थं विश्रुतं इतालियनजनानां प्रियं व्यञ्जनं यत् सम्प्रति समग्रे विश्वे प्रसिद्धं जातम् अस्ति। एषः मुख्यतः गेहूनां चूर्णात् जलं च संयोज्य निर्मीयते। विविधेषु आकारेषु स्वादेषु च एषः पक्वः भवति। अतीतानां युगानां यावत् अधुना पर्यन्तं खाद्यसंस्कृतेः मध्ये पास्तायाः विशेषं स्थानं दृश्यते।

वर्तमाने काले पास्ता केवलं इतालियादेशे न, भारतदेशे, बाङ्गलादेशे, अमेरिकादेशे, जापानदेशे अपि च प्रायः सर्वत्र लोके रुचिपूर्वकं सेवनं क्रियते।

पास्तायाः इतिहासः
पास्तायाः इतिहासे किञ्चन विवादः अस्ति। सामान्यतया जनाः मन्यन्ते यत् पास्तायाः उत्पत्तिः इटलीदेशे जातम्। परन्तु अन्ये मन्यन्ते यत् चीनदेशीयं ‘नूडल्’ नामकं खाद्यं तस्य आदिरूपम्। प्रसिद्धः भ्रमणकर्ता मार्को पोलो इत्येतत् खाद्यसंस्कृतिं चीनात् इतालीं नीतवान् इति कथ्यते।

यद्यपि, पूर्वे अपि प्राचीनयूनान-रोमकालेषु चूर्णात् जलं च संयोज्य पतलानि अन्नानि कृतानि सन्ति। द्वादशे शतके सिसिलिद्वीपे ‘त्रिया’ इत्याख्यं शुष्कं पास्तारूपं भोजनं प्रचलितम् आसीत्। अष्टादशे शतके नेपल्स् नगर्यां टमाटर-सस्यं उपयोगेन नूतनं पास्तारूपं भोजनं विकसितं जातम्।

पास्तायाः निर्माणप्रणाली च घटकाः
पास्तायाः प्रमुखं घटकं डुरं गेहूः (Durum wheat) इत्यस्मात् उत्पादितं सिमोलिना चूर्णम्। जलं, कदाचित् अण्डानि च, तेन सह मिश्र्य विशिष्टे मृदु-गाढे द्रव्ये रूपेण निर्मीयते। ततः बहुविधेषु आकारेषु काट्य ते शुष्कं कृत्वा संरक्ष्यते वा ताजं रूपेण पक्वं क्रियते।

एतेषां प्रकाराः सामान्यतः दृश्यन्ते —

शुष्कं पास्ता (Dry pasta)

ताजं पास्ता (Fresh pasta)

पूर्णचूर्णयुक्तं (Whole grain), ग्लूटेन-रहितं च पास्तम्।

पास्तायाः प्रकाराः
पास्ता अतीव विविधरूपेण दृश्यते। तस्य अनेके प्रकाराः सन्ति, यथा —

स्पगेट्टि (Spaghetti): दीर्घं च पतलं रूपं, टमाटरसस्सं सह अतीव प्रियं।

पेन (Penne): नलिका-रूपेण तिर्यग् छिन्नानि।

म्याकारोनि (Macaroni): लघुं वक्रं च रूपं, ‘Mac & Cheese’ नाम्ना प्रसिद्धम्।

फुसिलि (Fusilli): पृष्ठवत् वक्रीकृतं।

लासाग्ना (Lasagna): विस्तीर्णं पत्रवत् पास्तम्, अनेकस्तरेषु संयोज्य पक्वं भवति।

रवियोलि (Ravioli): मध्यभागे किञ्चन पूरणं युक्तं, पात्रवत्।

सर्वे मिलित्वा लगभग् ३५० प्रकाराः पास्तायाः लभ्यन्ते।

निर्माणपद्धतिः
पास्तं सामान्यतः उष्णे जले सिक्त्वा पक्वं भवति, अनन्तरं सस्यैः वा ससेन सह संयोज्य परोक्ष्यते।

उदाहरणरूपेण स्पगेट्टि पाकविधिः –
सामग्री

स्पगेट्टि – २०० ग्राम्

जलम् – १ लिटर्

लवणम् – १ च चमसः

तैलम् (जैतूनतैलं) – २ चमसः

लशुनम् – १ चमसः, कृतं

टमाटरसस्सः – १ कप्

मरीचिका – स्वादानुसारम्

क्षीरं (Cheese) – इच्छानुसारम्

प्रकारः –
१. जलं उष्णं कृत्वा तस्मिन् लवणं क्षिप्त्वा पास्तां पक्वं कुर्यात्।
२. तस्मिन् तैले लशुनं भाजयेत्।
३. अनन्तरं टमाटरसस्सं क्षिप्य मृदुलं पचयेत्।
४. सिद्धं पास्तं संयोज्य सम्यक् मिश्रयेत्।
५. चूर्णितं क्षीरं उपरि क्षिप्य परोक्ष्यते।

पोषणमूल्यं स्वास्थ्यलाभश्च
पास्ता मुख्यतः कार्बोहाइड्रेट्-युक्तं खाद्यं। एतत् शरीराय ऊर्जां ददाति। यदि पूर्णगेहूनिर्मितं वा फाइबरयुक्तं पास्तं गृहीतं तर्हि लौहम्, विटामिन् बी च अपि लाभः भवति।

परन्तु अतीव सेवनं, विशेषतः मक्षिकया, क्षीरेण, मखनैः च युक्तं चेत् स्थौल्यं जनयति।

विश्वे लोकप्रियता
पास्ता इतालीजनानां राष्ट्रियं खाद्यं अस्ति। तथापि सम्प्रति समग्रे विश्वे — अमेरिका, भारतम्, बाङ्गलादेशः, मध्यपूर्वदेशाः च — अतीव लोकप्रियम्। बाङ्गलादेशे अपि विविधभोज्यगृहेषु चिकेन-पास्ता, ह्वाइट् सस्स-पास्ता इत्यादयः लभ्यन्ते।

प्रतिवर्षं विश्वे चतुर्दश-मिलियन-टनं पास्तस्य उत्पादनं भवति।
२५ अक्टूबर् दिनाङ्के “विश्वपास्तादिवसः” अपि च आयोज्यते।

संस्कृतेः सह संबंधः
पास्ता केवलं खाद्यं न, अपि तु संस्कृतेः एकः भागः। इतालीयेषु कुटुम्बेषु रविवासरे सम्पूर्णपरिवारेण सहभोजनं यत्र पास्तं प्रमुखं व्यञ्जनं भवति। अपि च कतिपयकुटुम्बेषु पारम्परिकतया पास्तस्य निर्माणः अस्ति।

उपसंहारः
पास्ता नामकं व्यञ्जनं न केवलं स्वादिष्टं, अपितु सुलभम्, पोषकं च। अनेके रूपेषु दृश्यते, अनेके ससेन संयोज्य प्रस्तुतं शक्यते। आधुनिके जीवनशैलीमध्ये, पास्तं लोके बहुधा गृहेषु च रेस्टॉरेंट्स् मध्ये च एकं प्रियं व्यञ्जनं जातम् अस्ति।

पास्ता:

पास्ता: इतिहासः, प्रकाराः, निर्माणप्रणाली च लोकप्रियता