विश्वप्रकृतेः रहस्यानामुद्घाटनं हि मानवानां सहजः स्वभावः। तेषामन्तरे विराजते का अपि सुतिव्रा समुत्कण्ठा रहस्यभेदार्थिनी। प्रकृतेः रहस्यभेदनाय उद्योजिना मानवेण सह प्रकृतेः संघर्षः आसीदनिवार्यतयापतितः। तथापि मानवस्य रहस्योद्घाटनस्पृहा न दमिता। नैसर्गिकानां वस्तूनां सूक्ष्मातिसूक्ष्मविश्लेषणेन तेन नवानि व्यवहारिकद्रव्याणि आविष्कृतानि। वैज्ञानिकानाम् आविष्काराणां साहचर्येण मानवसभ्यताया जययात्रा युगे युगे अप्रतिहता जाता। विज्ञानचर्चायाः क्रमविकाशेन मानवानां ज्ञानस्य सीमापि क्रमेण वर्धिता। रसायन-पदार्थविद्या-जीवविद्या-शरीरविज्ञान-चिकित्साविज्ञान-ज्योतिविद्या-भूतत्त्वविज्ञानादिषु बहुषु विभागेषु मानवस्य अनुसन्धित्सा परां काष्ठामापन्ना।

मानवसभ्यतायाः क्रमविकाशे विज्ञानस्य दानम् अपरिसीमम्। वाष्पशक्तेराविष्कारेण सम्भाविता रेलयानपरिक्रमः। वैद्युतिकी शक्तिश्च मानवजीवनस्य स्वाच्छन्द्यविधाने भू‍रिशः साहायकं सम्पादितवती। प्रातर् दन्तधावनादारभ्य रात्रौ शय्यागमनं यावत् सर्वेषु कर्मसु परिलक्ष्यते नु विज्ञानमुखापेक्षिता।
आलोकवायुयन्त्रदूरभाषचलचित्रदूरदर्शनादिभिः सततं मानवसभ्यताया अग्रगतिं साधयति विज्ञानम्। रञ्जनरश्मेः (Ultraviolet Ray) समुद्भावनेन चिकित्साशास्त्रस्य भूयसी समुन्नतिः साधिता।यथा भूपृष्ठे तथा भूगर्भेऽपि चलति रेलयानम्।तेनापि तृष्टिर्नास्ति। अधुना ग्रहान्तरं धावति मानवः महाकाशयानेन।
धरण्याः आलोकचित्राणि गृह्णाति स महाकाशतः। तेनैव यानेन च झंझादिप्राकृतिकघटनानां पूर्वाभासो लभ्यते तेन।प्रतिदिनं प्रतिवर्षं च तस्य उद्भावनी शक्तिः प्रकाशयति आत्मनः उत्कर्षम्।

दूरदर्शकः

भूकम्पमापकयन्त्रम्

दाबमापकयन्त्रम्

चन्द्रयान-३

अनेरॉयड् रक्तदाबमापकयन्त्रम् च हृदयशब्दश्रवणयन्त्रम्

विज्ञानचेतनाविहीनं जीवनं पशुजीवनम्। विज्ञानस्य साहाय्येन कुसंस्काराच्छन्नं अन्धतमसाच्छन्नं पन्थानम् अतिक्रम्य मानवः सभ्यतायाः आलोकवर्तिकां कृत्वा प्रचलति नवीनशताब्द्याम्। कार्यकारणयोर्मध्ये युक्तिशृंखलास्थापना, रहस्यानाम् उन्मोचनं तथा सूक्ष्मविश्लेषणं हि विज्ञानस्य कार्यम्। तस्मात् विज्ञानं हि मानवसभ्यताया विजयरथस्य वाहनम् इत्यत्र नास्ति सन्देहलेशः।

एतत् तु स्मरणीयं यत् परमाणुशक्तिसमुद्भावनेन समग्रे विश्वे विज्ञानस्य भूमिका परिवर्तिता जाता। विगतमहायुद्धकालादेव प्रतिद्वन्द्वीभिः राष्ट्रैः परमाणुशक्तेः सामरिकोपयोगविषये अन्वेषणं प्रारब्धम्। प्रथमतः एतद्विषयिणी अनुसन्धानं ब्रिटेन्-देशे तथा अमेरिकाप्रदेशे सीमाबद्धा आसीत्। परस्तु रुषादिदेशीयाः घोरतरप्रयासेन परमाणोर्विनाशिनीं शक्तिं विज्ञातवन्तः। अधुना देशात् देशान्तरं परमाणुशक्तिविषयी अनुसंधानं प्रचलिता। परमाणुशक्तेर्भयङ्करं परिणामं दर्शनं दर्शनं समग्रविश्ववासिनः भीतास्तथा हतबुद्धयः जाताः। स्वाभाविकतश्च प्रश्नः उदेति - वैज्ञािनिकि समुन्नतिः विश्वशान्तिविधाने समर्था न वेति? उत्तरं तु - नेति। यद्यपि प्राकृतिकिं शक्तिं विजित्य स्वसुखसाधनानि बहूनि वस्तूनि विज्ञानबलादेव लब्धानि मानवेण तथापि परमाणुशक्तेः महति द्विनाशकत्त्वम् अभ्युपेत्य सः स्वभविष्यति विषये शङ्कितचित्तः तिष्ठति। विज्ञानलब्धः अस्त्रसम्भारः एव देशानां मध्ये समरस्य मुख्यं निदानम्। समरास्त्राणां सद्व्यवहारः आवश्यकः इति मन्यन्ते समरलिङ्गुभिः।
अतएव रणभेरीः सततं वाद्यते देशात् देशान्तरम्।

हिरोशिमा-नागासाकिनगरेयोः परमाणुबिस्फुरणस्य वेदनामयी स्मृतिः अद्यापि जाज्वल्यमाना विश्ववासिनां हृदयकन्दरे।
मुष्टिमेयानां केषाञ्चित् युद्धलिङ्गूनां हृदये तु शुभबोधस्य उदयो नाभूत्।
स्वार्थान्धास्ते इदानीमपि घटयन्ति विच्छुरणस्य परस्पराम्।एतावत्कालपर्यन्तं अमेरिकाप्रदेशे द्वात्रिंशतधिकसहस्राणि, रूसदेशे पञ्चदशाधिकसप्तशतानि, फ्रान्सदेशे दशाधिकद्विशतानि, ब्रिटेन्‌देशे तथा चीनदेशे प्रत्येकं पञ्चचत्वारिंशत्संख्याकानि विस्फोरणानि घटितानि। भारतेऽपि आत्मरक्षार्थं परमाणुशक्तिप्रकाशनं आवश्यकम् इत्येवामन्यत भारतसर्वकारः। १९७४ ख्रीष्टाब्दे मेमासि अष्टादशदिने राजस्थानप्रदेशस्य पोखरणनाम्नि स्थाने भारतस्य परमाणुविस्फोटनं सङ्घटितम्। ततः च १९९८ ख्रीष्टाब्दस्य मेमासि एकादशदिने तथा त्रयोदशदिने विच्छुरणयुगलं सङ्घटितम्। एतेन उपमहाद्वीपे राजनैतिकी शान्तिः विघ्निता। भारतस्य प्रतिस्पर्धितया पाकिस्तानप्रदेशेऽपि परमाणुविस्फोटनं कृतम् - बेलुचिस्तानस्य चाघाईनाम्नि स्थाने मेमासस्य ऊनत्रिंशदिने तथा त्रिंशद्दिने।

हिरोशिमायां पतितं न्यूक्लियर् बमः 'Little Boy'।

नागासाक्यां पतितं न्यूक्लियर् बमः 'Fat Man '।

हिरोशिमा नागासाकिनगरयोः परमाणुबिस्फोटनस्य परिणामस्वरूपं भीषणं दृश्यं अभवत्।

अत्र कैश्चित् उच्यते - परमाणुविस्फोटनप्रतियोगिता विश्वशान्तेः परिपन्थिनी।
एतेन भारतस्य सुचिरलालिताः शान्तिसहिष्णुतानिरस्त्रीकरणनीतयः परित्यक्ताः।
युद्धकामितायाः प्रकटनेन भारतस्य मानहानिः अपि संवृत्ता। दक्षिणेशीयप्रदेशे शक्तेः यदृशं साम्यम् आसीत् भारतेन तस्य विनाशः साधितः। पद्मवने मत्तहस्तिनः ताण्डवेन सर्वे सन्त्रस्ताः जाताः।

अणुशक्तेः प्रयोगान् विलोक्य एतदेव वक्तुं शक्यते यत् विज्ञानस्य एषा भस्मासुरी शक्तिः नितराम् आत्मघातिनी संजाता। किञ्च मतमिदमपि निर्विवादतया सिध्यति यत् यदि मानवः काँक्षति तर्हि एषा परमाणुशक्तिः लोककल्याणस्य बहुषु मार्गेषु प्रयोज्यं शक्यते। लोककल्याणविधायिनी शक्तिरेषा उत्तमं जीवनं दातुं शक्नोति।
निजराष्ट्रे सन्ति खलु दरिद्रता, रोगः, इत्यादयः अन्तःशत्रवः। एतेषां विनाशाय परमाणुशक्तेः शान्तिपूर्णः प्रयोगः करणीयः। युद्धकामिनां प्रतिस्पर्धितायाः अधुनेव अवसानं साधनीयं। एतेन विश्वशान्तिः च पुनः स्थापिता भवेत्।

#विज्ञानस्य_प्रभावः #मानव_कल्याणम् # ScienceInDailyLife

#NuclearExplosion #शान्तिवर्धनं #वैज्ञानिक_उन्नति

मानवजीवने विज्ञानम्: दीपशिखा वा विनाशस्य कारणम्?

यत्र विज्ञानं दीपयति तत्रैव अपि विनाशमपि प्रसूतयति।