मानसिकविषण्णता किम्?
मानसिकविषण्णता वा Depression इत्येतत् एकः मानसिकस्वास्थ्यानां विकारः अस्ति, यः जनानां जीवने निःस्वादता, आशाहीनता, आत्मग्लानिः, क्लेशः, कार्येषु अरुचिः च उत्पद्यते। एषः रोगः जनं बहिः हसितुं ददाति, किन्तु अन्तः शून्यता एव वसति।

कारणानि
एषस्य रोगस्य कारणानि बहूनि सन्ति –

• जैविकं कारणम् – मस्तिष्के सेरोटोनिन्, डोपामिन् इत्यादीनां रासायनिकद्रव्याणां असन्तुलनम्।

• वंशानुगतं कारणम् – यदि कुत्रापि कुले मानसिकरोगः अस्ति तर्हि अपरान् अपि रोगानुग्राहकः भवति।

• जीवने दुःखदः अनुभवः – प्रियजनस्य मृत्युः, प्रेमविच्छेदः, बाल्ये अत्याचारः वा उपेक्षा च।

• सामाजिकदबावः – पाठशालायाम्, कर्मणि, विवाहे, पारिवारिकजीवने च अतीवदबावः।

• एकान्तता – यद्यपि वयं यन्त्रैः जुक्ता:, तथापि सामाजिकरूपेण वियुक्ताः स्मः।

लक्षणानि
मानसिकविषण्णता बहुधा गूढरूपेण दृश्यते, किन्तु किञ्चनानि प्रमुखलक्षणानि –

• सर्वेषु कार्येषु अरुचिः

• आत्मग्लानि, तुच्छता, असफलता इत्यादिभावनाः

• क्षुधायाः अपगमनम् वा वर्धनम्

• निद्रानाशः वा अधिकनिद्रा

• स्मृतिहानिः, चिन्तनशक्तेः न्यूनता

• आत्महत्यायाः विचारः वा प्रवृत्तिः

यदि एते लक्षणानि द्विसप्ताहात् अधिकं कालं यावत् दृश्यन्ते, तर्हि चिकित्सायाः आवश्यकता भवति।

प्रभावः
एषः रोगः केवलं एकस्य जनस्य न, अपितु तस्य परिवारस्य, मित्राणां, सामाजिकवृत्तस्य च उपरि प्रभावं करोति। गृहस्य वातावरणं विषण्णं भवति, छात्राणां पाठनसमये ध्यानं न भवति, परिणामः च हानिं प्राप्नोति। कतिपयाः नशायाः आश्रयम् अपि कुर्वन्ति।

चिकित्सा तथा समाधानम्
भाग्यतः एषः रोगः उपचारयोग्यः अस्ति। समये उपचारं प्राप्य जनाः स्वस्थतां लभन्ते।
उपचारपद्धतिः –

▪️मनोविज्ञानिकोपदेशः – विशेषज्ञेन सह संवादः, CBT इत्यादिना उपचारः।

▪️औषधोपयोगः – चिकित्सकेन निर्देशितः।

▪️पारिवारिकं समर्थनम् – बन्धुजनाः मित्राः च सहानुभूत्याः सहितं सहयोगं कुर्वन्तु।

जीवनशैलीपरिवर्तनम् –

▪️नित्यं व्यायामः

▪️यथोचितं निद्रा

▪️सात्त्विकं भोजनम्

▪️ध्यानम्, योगः

▪️सामाजिककार्येषु भागग्रहणम्

सामाजिकजागरूकता च निष्कर्षः
भारते च बाङ्गलादेशे च अपि, मानसिकस्वास्थ्यविषये मिथ्याधारणाः दृश्यन्ते। जनाः रोगिणं दुर्बलम् इत्येव पश्यन्ति। अतः आवश्यकं यत् – समाजे मानसिकस्वास्थ्यविषये जागरूकता विस्तारः क्रियते।

सर्वे जनाः जानन्तु – विषण्णता दुर्बलता न, अपितु एकः उपचारयोग्यः रोगः। सहायतायाः याचनं साहसम् अस्ति, लज्जा न।

वयं सर्वे मिलित्वा सहानुभूत्याः, प्रेम्णः, बोधनस्य च माध्यमेन जनानां जीवनं पुनः प्रकाशमयम् करोतु।

मानसिकविषण्णता

मानसिकविषण्णता प्रभावः