रवीन्द्रनाथ टैगोर अगस्त;
एकधर था

बंगला कवि, उपन्यासकार, रचयिता, नाटककार, चित्रकार,

लघुकथाकार, निबंधकार, अभिनेता, गायक एवं दार्शनिक।

सः बङ्गलाभाषायाः महान् साहित्यकारः इति मन्यते ।

रवीन्द्रनाथः “गुरुदेव”, “कविगुरु”, “विश्वकवि” इति उपाधिभिः सम्मानितः ।

क्रियते
रवीन्द्रनाथस्य ५२ काव्यानि, ३८ नाटकानि, १४

उपन्यासाः तस्य ३६ निबन्धाः अन्ये गद्यसङ्ग्रहाः च

आयुषः कालान्तरे वा मृत्योः तत्क्षणात् परं वा प्रकाशितम्। तस्य कुलम्

क्रमशः ९५ लघुकथाः १९१५ गीतानि च

स्तोत्रसङ्ग्रहे समाविष्टम्। रवीन्द्रनाथस्य सर्वे

रवीन्द्र जी की प्रकाशित एवं अप्रकाशित कृतियाँ खण्डों में

रचनाबली नाम प्रकाशित। रवीन्द्रनाथस्य सर्वे

नवदशखण्डेषु पत्राणि चत्वारि पृथक् पृथक् पुस्तकानि च

प्रकाशित। सः प्रायः द्वौ सहस्राणि चित्राणि अपि चित्रितवान् ।

रवीन्द्रनाथस्य कृतयः विश्वस्य अनेकभाषासु अनुवादिताः सन्ति । १९१३ तमे वर्षे

गीताञ्जलिकाव्यस्य आङ्ग्लभाषायां प्रथमानुवादं कृतवान्

गैर-यूरोपीय-प्रथम-एशियाई इति रूपेण साहित्ये नोबेल्-पुरस्कारः

विजयी भवतु ।
रवीन्द्रनाथ टैगोरस्य जन्म कलकत्ता-नगरस्य सम्पन्न-संस्कृत-ब्रह्मो-पिराली-ब्राह्मण-परिवारे अभवत् । रवीन्द्रनाथ टैगोरस्य पैतृकगृहं बाङ्गलादेशस्य खुलनामण्डलस्य रूपसाउपजिलान्तर्गतं घाटभोगसंघस्य पीठाभोगग्रामः अस्ति । सः बाल्ये औपचारिकं विद्यालयं न प्राप्तवान्; सः गृहे एव अध्यापकेन सह शिक्षितः आसीत् ।अष्टवर्षे एव सः काव्यलेखनं आरब्धवान् । १८७४ तमे वर्षे तस्य "अविलाश" इति काव्यं तत्त्वबोधिनी पत्रिकायां प्रकाशितम् । एतत् तस्य प्रथमं प्रकाशितं ग्रन्थम् आसीत् । रवीन्द्रनाथः सप्तदशवर्षीयः सन् १८७८ तमे वर्षे प्रथमवारं इङ्ग्लैण्डदेशं गतः । १८८३ तमे वर्षे मृनालिनीदेवी इत्यनेन सह विवाहम् अकरोत् । १८९० तमे वर्षात् रवीन्द्रनाथः पूर्वबङ्गस्य शिलैदहस्य जमीन्दरी-संपत्तौ निवासं प्रारभत । १९०१ तमे वर्षे पश्चिमबङ्गस्य शांतिनिकेतने ब्रह्माचार्य आश्रमस्य स्थापनां कृत्वा तत्र नियमितरूपेण निवासं कर्तुं आरब्धवान् । १९०२ तमे वर्षे तस्य तलाकः अभवत् ।१९०५ तमे वर्षे सः विभाजनविरोधी आन्दोलने संलग्नः अभवत् । १९१५ तमे वर्षे ब्रिटिशसर्वकारेण नाइट्-उपाधिः प्राप्तः । परन्तु १९१९ तमे वर्षे जल्लियनवालाबाग-नरसंहारस्य विरोधे सः उपाधिं त्यक्तवान् । १९२१ तमे वर्षे ग्राम्यविकासाय श्रीनिकेतन इति संस्थां स्थापितवान् । विश्वभारती इत्यस्य औपचारिकरूपेण स्थापना १९२३ तमे वर्षे अभवत् । दीर्घायुषः सः बहुवारं विदेशयात्राम् अकरोत्, विश्वे सर्वत्र सार्वत्रिकभ्रातृत्वस्य सन्देशं च प्रचारितवान् । १९४१ तमे वर्षे कोलकातानगरे स्वपितृनिवासस्थाने दीर्घकालं यावत् व्याधिः अभवत् ।

रवीन्द्रनाथस्य काव्यसाहित्यस्य लक्षणं भावस्य गभीरता, गीतात्मकता, चित्रात्मकता, अध्यात्मता, परम्पराप्रेम, प्रकृतिप्रेम, मानवताप्रेम, देशप्रेम, जगत्प्रेम, रोमान्टिकसौन्दर्यचेतना, अभिव्यक्तिविविधता, भाषा, लय-विधिवादः, व्यावहारिकचेतना, प्रगतिशीलचेतना च। रवीन्द्रनाथस्य गद्यमपि काव्यात्मकम् अस्ति। भारतस्य शास्त्रीय-धर्मनिरपेक्ष-संस्कृतेः पाश्चात्यवैज्ञानिकचेतनायाः कलादर्शनस्य च तस्य कृतीषु गहनः प्रभावः आसीत् । सः समाजस्य, राजनीतिस्य, राजनीतिस्य च विषये कथाकथानां निबन्धानां च माध्यमेन स्वविचारं प्रकटितवान् । सः ग्रामीणविकासस्य, ग्रामेषु निर्धनानाम् शिक्षणस्य च समाजकल्याणस्य साधनरूपेण वकालतम् अकरोत् । एतदतिरिक्तं सः सामाजिकभेदभावस्य, अस्पृश्यतायाः, धार्मिकस्य द्वैधस्य, द्वैतस्य च विरुद्धं प्रबलं विरोधं कृतवान् । रवीन्द्रनाथस्य दर्शने मानवलोकः ईश्वरस्य मूलरूपेण निर्दिष्टः अस्ति; रवीन्द्रनाथः देवविग्रहस्य स्थाने श्रमिकैः अर्थात् जनानां ईश्वरपूजायाः विषये उक्तवान् । सः सङ्गीतं नृत्यं च शिक्षायाः अत्यावश्यकं भागं मन्यते स्म । रवीन्द्रनाथस्य गीतं तस्य महतीषु उपलब्धिषु अन्यतमम् अस्ति । तस्य गीतानि जलकामन-अधिनायक जॉय हे, अमर सोनार बाङ्गला च क्रमशः भारतगणराज्यस्य बाङ्गलागणराज्यस्य च राष्ट्रगीतानि सन्ति । श्रीलङ्कादेशस्य राष्ट्रगीतं श्रीलङ्का माता रवीन्द्रनाथ टैगोर इत्यस्मात् प्रेरितम्, प्रेरितं च इति मन्यते ।