भूमिका
मोमो इति तिब्बतदेशीयं प्राचीनं खाद्यपदार्थम् अद्य दक्षिणएशियाभ्यन्तरे विशेषतः भारतदेशे, नेपालदेशे, भूटानदेशे च अतीव लोकप्रियम् अस्ति। नगरेषु मोमो एकं प्रियं जलपानरूपं खाद्यं जातम् अस्ति। कालक्रमेण मोमो विविधैः प्रकारैः, स्वादैः च, व्याप्तं जातम् अस्ति।

मोमोनिर्माणस्य इतिहासः च प्रसारः
मोमोस्य आद्यं जन्म तिब्बतदेशे नेपालदेशे च जातम्। पूर्वे एषः गोधूमस्य माढूकस्य पत्रे मांसवर्गस्य च शाकवर्गस्य च पूरणं स्थाप्य स्टीमपद्धत्याः साहाय्येन पक्वं खाद्यं जातम्। अद्य तु एषः खाद्यवर्गः रूपतः स्वादतः च परिवर्तनं प्राप्तः।

मोमोस्य प्रकाराः
मोमो द्विधा विभागः क्रियते –
(१) पक्वपद्धतेः आधारपर्यन्तम्,
(२) पूरणपदार्थस्य आधारपर्यन्तम्।

(१) पक्वपद्धतेः आधारपर्यन्तं मोमोप्रकाराः –

(क) वाष्पपक्वं मोमो (Steamed Momo):
एषः सामान्यतमः प्रकारः। वाष्पेन पक्वं, जठराय सुखसुलभं च। आरोग्यचिन्तकानां प्रियतमं खाद्यं।

(ख) तैलवर्तितं मोमो (Fried Momo):
तैलेन सिक्तं तिक्तं च कुरकुरितं च भवति। युवानां मध्ये एषः रुचिकरः।

(ग) लघुतैलपक्वं मोमो (Pan-fried Momo):
पूर्वं वाष्पेन पक्वं, ततः लघुतैलेन संवर्तितं। स्वादे सममस्ति – न अधिकं न अल्पं।

(घ) सिज्लिंग् मोमो (Sizzling Momo):
लौहपट्टिकायां ससौसेन सशाकं च तप्तरूपेण प्रदत्तम्। रेस्टोराँमध्ये एषः प्रसिद्धः।

(ङ) रसयुक्तं मोमो (Gravy Momo):
मसलेन युक्तं रसपूरितं मोमो, कुरकुरितं च भवति। अद्यतनकाले नूतनविकल्पः।

(२) पूरणपदार्थस्य आधारपर्यन्तं मोमोप्रकाराः –

(क) चिक्कनमांसयुक्तं मोमो (Chicken Momo):
एषः प्रचुरप्रियः मांसयुक्तः प्रकारः। कुटितचिक्कनमांसं, आदकं, लशुनं, कन्दं, मसालाः च मिश्रिताः।

(ख) मृगमांसयुक्तं मोमो (Mutton/Buff Momo):
गौरवयुक्तं भारी स्वादयुक्तं च। मांसभक्षकानां प्रियः।

(ग) शाकपूरितं मोमो (Vegetable Momo):
निरामिषभोजिनां कृते। बन्धानां, कन्दानां, गाजरस्य च मिश्रणम्।

(घ) क्षीरयुक्तं मोमो (Cheese Momo):
नवीनः प्रकारः। क्षीरस्य पूरणं येन बालानां प्रियतमं जायते।

(ङ) मधुरमोमो (Sweet/Chocolate Momo):
चोकोलेटसदृशं पूरणं, मधुरस्वादः। भोजने परं खद्योतयः।

मोमोनः सह परिभोजनवस्तूनि
सामान्यतः मोमो टमाटरससः, मरीचिका, लशुनस्य च चट्नीना सह प्रदत्तम्। कतिपयस्थले मयोनैसस्स्, चीसस्स्, सोयास्स् अपि प्रयुज्यन्ते।

लोकप्रियता च संस्कृतिस्थानम्
अद्य मोमो रात्रिभोजे, रेस्टोराँस्थले, गृहेषु अपि स्वस्थानं प्राप्तम्। न्यूनमूल्ये, अल्पकालेन, स्वादयुक्तं च खाद्यं इत्यतः सर्वेषां प्रियः जातः।

उपसंहारः
मोमो इदानीं केवलं तिब्बतीयं भोजनं न, अपितु समग्रदक्षिणएशियायाः आहारसंस्कृतेः प्रमुखं भागं जातम्। विविधप्रकारैः स्वादैः च एषः खाद्यवर्गः नूतनतां प्राप्तवान्। भविष्ये अपि एषः खाद्यवर्गः समानं लोकप्रियतां प्राप्स्यति, एषा प्रबलाः अपेक्षा।

विविधप्रकारस्य मोमो

अधस्तनपङ्क्तिषु मोमोनां विविधप्रकारेषु चर्चा विधायते।