"दुर्बलता न बन्धनम्, आत्मबलं विजयाय कारणम्।"

समाजे केचन बाला: शरीरेण सामान्याः न भवन्ति। अपाङ्गत्वं वा अन्याः शारीरिक-बौद्धिकविकलता तेषां जीवनं कष्टपूर्णं करोति। किन्तु, एते बाला: शक्तियुक्ता: एव, भिन्नदृष्ट्या। ते आत्मबलस्य, धैर्यस्य, परिश्रमस्य च मूर्तरूपम् भवन्ति। "विशिष्टशक्तिसम्पन्नबाला:" इत्येतत्पदं तेषामर्थे युक्तमेव अस्ति, यतः ते विशेषशक्तिभिः युक्ता: भवन्ति।

** विजयानां क्षेत्राणि

१. शैक्षिकक्षेत्रे

कथं विशिष्टबाला: पाठशालायाम् अपि उज्ज्वलफलितानि प्राप्नुवन्ति, तस्य उदाहरणानि बहूनि सन्ति। ते अपि गणिते, विज्ञानं, साहित्यं च समानरीत्या पठन्ति, परीक्षासु उत्तमाङ्कानि लभन्ते च। अनुकूलशिक्षापद्धत्याः साहाय्येन ते अवरोधं न अनुभवन्ति।

२. कला-सङ्गीतनाट्यादिषु

संगीते नृत्ये चित्रकले च अपि विशिष्टशक्तिसम्पन्नबाला: स्वप्रतिभां दर्शयन्ति। श्रवणविकलस्य बालस्य अपि वीणावादनं वा नृत्यम् इत्यादिषु दक्षता अद्भुता दृश्यते। दृष्टिविहीनाः अपि गायनकला-क्षेत्रे प्रसिद्धिं प्राप्नुवन्ति।

३. क्रीडाक्षेत्रे

पैरालिम्पिक्स् इत्यत्र भारतीयविशिष्टबाला: स्वदेशस्य नाम प्रसिद्धं कुर्वन्ति। तेषां जिजीविषा, साहसशक्ति, कठोरपरिश्रमः च समाजाय प्रेरणास्रोतः भवति।

४. विज्ञानप्रौद्योगिकीक्षेत्रे

काण्तारविकला:, चलनविकलता वा अन्यं बाधां अनुभवत: अपि बहवः छात्रा: संगणकविज्ञानम्, प्रोग्रामिंग्, यन्त्रविज्ञानं च अधीयन्ते। ते समाजसेवायै अपि नवनवोपायान् निर्मीय प्रस्तुत्यन्ते।

५. सामाजिकसेवायाम्

किञ्चन दृष्टिविहीनबाला: स्वजीवनानुभवेन प्रेरिता:, अन्येषां सहायतायै संस्था: स्थापयन्ति, स्वजनानां कल्याणाय कार्यं कुर्वन्ति। केचन अपि प्रेरणादायकभाषणं कुर्वन्ति, आत्मबलं जनयन्ति।

**समस्याः च अवरोधाः

यद्यपि विशिष्टशक्तिसम्पन्नबाला: प्रतिभायुक्ता: भवन्ति, तथापि समाजे अज्ञातया, दया-भावेन, शिक्षायाः अभावेन च ते बाध्यन्ते। केचन विद्यालया: तान् स्वीकर्तुं इच्छन्ति न। आवश्यकसंरचनया:, साधनानि, शिक्षकेषु प्रशिक्षणं च अपि न्यूनमस्ति।

** समाधानानि

१. सर्वेषु विद्यालयेषु समावेशनाधारितशिक्षा स्थापनीया।
२. विशेषशिक्षकाणाम् प्रशिक्षणं आवश्यकम्।
३. सरकारी-सहाय्यानि, छात्रवृत्तयः, साधनसुविधायः च वृद्धिं प्राप्नुयुः।
४. समाजे जागरणं, सहानुभूत्याः विकासः च अनिवार्यः।
५. प्रत्येकः जनः तान् सहजातवत् स्वीकरोतु, साहाय्यं कुर्वन्तु।

** प्रेरणादायकानि उदाहरणानि

भारतदेशे अनेकानि उदाहरणानि यत्र विशिष्टशक्तिसम्पन्नबाला: सामान्यजनानपि अतीत्य विजयम् आप्नुवन्ति।

• दीपा मलिक – चलनविकलायामपि, ओलंपिक्-पदकं प्राप्तवती, साहसस्य मूर्तिरिव।

• सुधा चन्द्रन् – कृत्रिमपादस्य साहाय्येन अपि नर्तकी रूपेण जगति प्रसिद्धा।

• गिरिश शर्माः – एकपादविहीनः अपि बास्केट्बाल्-खेलायां अद्भुतं कौशलं दर्शितवान्।

एते सर्वे जना: दर्शयन्ति यत् शक्तिः आत्मनः स्थितिः, नतु केवलं शरीरस्थिता।

** निष्कर्षः :

विशिष्टशक्तिसम्पन्नबाला: दया-पात्रा: न सन्ति, अपि तु आदरपात्रा:। ते अस्माकं प्रेरणास्रोतः, समाजस्य गर्वः च। समाजस्य कर्तव्यं यत् ते सर्वेषु क्षेत्रेषु समानावसरं प्राप्नुयुः। अस्माभिः अपि तेभ्यः पठनीयमस्ति – "संकटेषु धैर्यमेव बलम्।"

"न स्थूलं सुखमाहुः – सूक्ष्मं हि विज्ञानमधिगतम्।
न देहे स्थितिरेव जीवनं – आत्मबलेनैव स्फुटति तेजः।"

विशिष्टशक्तिसम्पन्नबाला: – सर्वेषु क्षेत्रेषु विजयी भवन्ति

शक्तिर्न तु शरीरस्थिता, अपितु आत्मनः स्थितिः।