परिचयशिक्षा एव उज्ज्वलभविष्यस्य तालान् उद्घाटयितुं कुञ्जी अस्ति। जीवने सफलतां सुखं च प्राप्तुं आवश्यकं ज्ञानं कौशलं च प्रददाति । शिक्षाविषये एकः सरलः निबन्धः व्यक्तिगतवृद्धौ सामाजिकविकासे च तस्याः भूमिकां प्रकाशयति।

शरीरमूल्यं व्यक्तिनां आकारं ददाति, समुदायानाम् उन्नतिं च करोति। शिक्षा समीक्षात्मकचिन्तनं, समस्यानिराकरणं, सामूहिककार्यं च शिक्षयति । एतत् उत्तमकार्यावसरस्य द्वाराणि उद्घाटयति, निर्णयक्षमतां वर्धयति, स्वातन्त्र्यं च पोषयति । शैक्षणिकविषयेभ्यः परं शिक्षा आदरः, दयालुता, उत्तरदायित्वं च इत्यादीनि मूल्यानि प्रवर्तयति।शिक्षानिबन्धविषयाणां अन्वेषणेन ज्ञायते यत् शिक्षा जनान् जीवनस्य आव्हानानां आत्मविश्वासेन सामना कर्तुं कथं सशक्तं करोति। सामाजिकान्तराणां पूरणं करोति, अधिकसमतापूर्णस्य विश्वस्य निर्माणे च साहाय्यं करोति । शिक्षां विना प्रगतिः नवीनता च स्थगितम् आसीत् ।

निष्कर्षः:राष्ट्रस्य विकासाय शिक्षा महत्त्वपूर्णा भवति, समाजस्य आधारं च भवति। प्रत्येकस्य व्यक्तिस्य शिक्षायाः उपलब्धिः भवतु इति सर्वकारेण सुनिश्चितं कर्तव्यम्। एतेन समानतायाः प्रवर्धनं भविष्यति तथा च जनानां जीवनस्य उन्नतिं कर्तुं साहाय्यं भविष्यति, येन ते समाजस्य अधिकाधिकं उत्तरदायी सदस्याः भविष्यन्ति।अधिकविकसितराष्ट्रानां साक्षरतादरः अपि अधिकः अस्ति, प्रत्येकस्य राष्ट्रस्य साक्षरता च तस्य शिक्षाव्यवस्थायाः उपरि निर्भरं भवति। निःसंदेहं सर्वकारेण कानूनानि निर्मिताः योजनाः च निर्मिताः, परन्तु तासां योजनानां कार्यान्वयनम् एकं प्रमुखं कार्यम् अस्ति।नागरिकैः सह सहकार्यं कृत्वा सर्वकारेण समाजं राष्ट्रं च उत्तमं निवासस्थानं कर्तव्यम्।प्रत्येकस्य राष्ट्रस्य वृद्धिः तस्य जनसंख्यायाः प्रकारस्य उपरि निर्भरं भवति। सुशिक्षिता जनसंख्या सुविकसितं राष्ट्रं करिष्यति।

शिक्षायाः महत्त्वम् अद्यापि बहवः जनाः पूर्णतया न अवगच्छन्ति यत् तेषां जीवने समाजे च शिक्षा कियत् आवश्यकी अस्ति। शिक्षायाः उपलब्धिं प्रवर्तयितुं पूर्वं तस्याः मूल्यं अवगन्तुं महत्त्वपूर्णम्। शिक्षायां पारम्परिकाः शिक्षणपद्धतयः, यथा सिद्धान्ताः, व्यावहारिकप्रयोगाः इत्यादयः आधुनिकाः तकनीकाः च सन्ति । विद्यालयेषु शिक्षा चतुर्षु चरणेषु विभक्ता भवति, प्रत्येकं छात्रस्य विकासाय महत्त्वपूर्णं भवति:पूर्वस्कूलीप्राथमिकमाध्यमिकवरिष्ठ माध्यमिकशिक्षा अपि विभिन्नरूपेण भवति:औपचारिकशिक्षा: विद्यालयेषु वा महाविद्यालयेषु शैक्षणिकशिक्षणं यत् विशिष्टविषयान् कौशलं च शिक्षयति।अनौपचारिकशिक्षा: सामुदायिककार्यक्रमैः, संस्कृतिभिः, राष्ट्राधारितक्रियाकलापैः च शिक्षणम्।अनौपचारिकशिक्षा: जीवनस्य अनुभवात् शिक्षणं, जनाः प्रकृतिः परिवेशः च ।

शिक्षायाः लाभाःशिक्षा जनान् सशक्तं करोति आधुनिकजगत् आकारयितुं च प्रमुखं कारकम् अस्ति। समाजे अर्थव्यवस्थायां च परिवर्तनस्य तालमेलं स्थापयितुं व्यक्तिभ्यः साहाय्यं करोति । अत्र केचन क्षेत्राणि सन्ति यत्र शिक्षायाः महत्त्वपूर्णा भूमिका भवति:दारिद्र्यस्य उन्मूलनम्: शिक्षा व्यक्तिभ्यः उत्तमकार्यं सुरक्षितुं समर्थयति, तेषां परिवारस्य आवश्यकतानां पूर्तये सहायतां करोति।अपराधविरुद्धं रक्षणम्: शिक्षितानां जनानां अपराधस्य शिकारस्य सम्भावना न्यूना भवति। अन्यायस्य विरुद्धं स्थातुं ते अपि अधिकतया सुसज्जिताः भवन्ति।उत्पादकता वर्धिता: शिक्षिताः व्यक्तिः अधिकतया नवीनाः उत्पादकाः च भवन्ति, यतः ते स्वज्ञानं कौशलं च नूतनविचारं जनयितुं प्रयोजयन्ति।आत्मविश्वासं वर्धयति: शिक्षा आत्मनिर्भरतां आत्मविश्वासं च निर्माति, व्यक्तिनां चुनौतीनां निवारणे सफलतां प्राप्तुं च सहायतां करोति।जीवनस्य गुणवत्तायां सुधारः: शिक्षायाः सह जनाः उत्तमकार्यावकाशान् प्राप्तुं स्वकामान् पूरयितुं च शक्नुवन्ति, यथा गृहस्य वा कारस्य वा स्वामित्वम्।महिलासशक्तिकरणम् : शिक्षा महिलानां अधिकाराणां कृते स्थातुं स्वावलम्बी भवितुं च सशक्तं करोति, येन सामाजिकप्रगतिः भवति।आर्थिकदृष्ट्या दुर्बलखण्डानां समर्थनम्: शिक्षा सामाजिकभेदभावं समाप्तुं साहाय्यं करोति तथा च वंचितपृष्ठभूमिकानां जीवनस्य गुणवत्तायां सुधारं करोति।उत्तमसञ्चारः: शिक्षायाः संचारकौशलं वर्धयति, यत्र वक्तुं शरीरभाषा च समाविष्टा अस्ति।राष्ट्रीयविकासः: ये देशाः शिक्षां प्राथमिकताम् अददात् ते जीवनस्य सर्वेषु पक्षेषु अधिकविकसिताः भवन्ति।व्यक्तिगतवृद्धिः : शिक्षिताः व्यक्तिः उत्तमजीवननिर्णयान् कुर्वन्ति तथा च अधिकस्पष्टतापूर्वकं चुनौतीं अवगन्तुं नेविगेट् कर्तुं च शक्नुवन्ति।स्वतन्त्रता: शिक्षा व्यक्तिं अन्येषां उपरि अवलम्बं विना स्वजीवनस्य प्रबन्धनं कर्तुं समर्थयति।सफलता: शिक्षा सकारात्मकं मानसिकतां आकारयति, अवसरान् उद्घाटयति तथा सफलजीवनस्य मार्गं प्रशस्तं करोति।भारते शिक्षा संवैधानिकः अधिकारः अस्ति प्रत्येकं नागरिकस्य कृते, तेषां जातिं, मतं, धर्मं, लिङ्गं वा न कृत्वा। शिक्षितव्यक्तिः समाजे सम्मानितः मूल्यवान् च भवति, व्यक्तिगतराष्ट्रीयविकासाय शिक्षायाः महत्त्वं प्रकाशयति..

समाजे शिक्षायाः भूमिकाशिक्षा एषा व्यवस्था यस्याः माध्यमेन समाजः जनान् ज्ञानं, कौशलं, मूल्यानि च प्रदाति। अस्य एकः प्रमुखः भूमिका व्यक्तिगतजीवनस्य उन्नयनं, समाजः सम्यक् कार्यं करोति इति सुनिश्चितं कर्तुं च अस्ति । शिक्षा दरिद्रतां न्यूनीकर्तुं साहाय्यं करोति तथा च व्यक्तिः देशस्य विकासे योगदानं दातुं शक्नोति।शिक्षा उत्तमसमाजस्य निर्माणं करोति : शिक्षितानां जनानां दृढनैतिकमूल्यानां विकासस्य सम्भावना अधिका भवति। शिक्षा सर्वेभ्यः समानान् अवसरान् प्रदाति तथा च उत्तमसमाजस्य निर्माणे सहायकं भवति यत्र व्यक्तिः समृद्धः भवितुम् अर्हति।शिक्षा समाजस्य आधारः अस्ति : समाजस्य विकासाय समृद्ध्यै च शिक्षा अत्यावश्यकी अस्ति। शिक्षां विना दुर्बलस्वास्थ्यं, विग्रहाः, न्यूनजीवनस्तरः इत्यादयः बहवः सामाजिकसमस्याः उत्पद्यन्ते । शिक्षा जनानां कृते एतेषां विषयाणां समाधानं ज्ञातुं तेषां जीवनं च सुधारयति।शिक्षा नवीनतां सृजनशीलतां च प्रोत्साहयति: शिक्षा नवीनतां प्रति नेति। नवीनता, सृजनशीलता च तदा एव भवितुम् अर्हति यदा कुशलाः जनाः भिन्न-भिन्न-प्रौद्योगिकीभिः सह उन्नतिं कर्तुं जानन्ति | शिक्षिताः जनाः सर्वदा उत्तम-तकनीकानां साहाय्येन समस्यानां समाधानं कर्तुं शक्नुवन्ति ।

शिक्षा उत्तममनुष्यस्य निर्माणं करोति : शिक्षा एव सर्वाधिकं शक्तिशाली शस्त्रं यया विश्वस्य सम्पूर्णदृष्टिकोणं परिवर्तयितुं शक्यते। शिक्षायाः माध्यमेन व्यक्तिः उत्तमनैतिकमूल्यानां विकासं कर्तुं शक्नोति । जीवने उत्तमः व्यक्तिः भवितुम् अस्मान् साहाय्यं करोति ।उत्तरदायित्वस्य अवगमनम् : सामाजिकजीवत्वेन समाजाय किमपि पुनः दातुं अस्माकं अग्रिमपीढीयाः कृते उत्तमं स्थानं कर्तुं च प्रत्येकस्य व्यक्तिस्य दायित्वं भवति। शिक्षितः व्यक्तिः स्वस्य व्यक्तिगतसामाजिकदायित्वस्य विषये अवगतः भवति।शिक्षा व्यक्तिस्य मूल्यानां स्वरूपनिर्माणे सहायकं भवति। एतत् व्यक्तिनां नैतिकमूल्यानां, विनयशीलता, समाजस्य प्रति सहानुभूतिम् इत्यादीनां विकासे सहायकं भवति।छात्राः वा कोऽपि व्यक्तिः पठनं, लेखनं, शिक्षणं च कृत्वा स्वदृष्टिकोणं व्यक्तं कर्तुं शिक्षते। एते च गुणाः कौशलं वा शिक्षायाः साहाय्येन उपदिश्यन्ते नान्यथा।

शिक्षायाः प्रवर्धनार्थं गृहीताः कदमः:शिक्षायाः महत्त्वस्य विषये चर्चां कृत्वा जागरूकता अग्रिमः बृहत् सोपानः अस्ति। विशेषतः दूरस्थक्षेत्रेषु निवसन्तः जनाः जागरूकाः भवेयुः, उत्तमशिक्षाव्यवस्थायाः उपलब्धिः च भवेत् । एतदर्थं सर्वकारेण अनेकानि पदानि कृतानि सन्ति । शिक्षां सर्वेषां कृते सुलभं कर्तुं, प्रत्येकस्य छात्रस्य उत्तमतायै शिक्षायाः गुणवत्तां वर्धयितुं च विविधाः उपक्रमाः आरब्धाः सन्ति।गृहीताः प्रमुखाः कदमाः:शिक्षाधिकारकानून, २००९ इत्यनेन ६-१४ वर्षाणां सर्वेषां बालकानां कृते शिक्षां मूलभूतः अधिकारः कृतः।सर्वशिक्षा अभियानप्रौढशिक्षा तथा राष्ट्रियविकासकार्यक्रमबेटी बचाओ, बेटी पढाओमध्याह्नभोजनयोजना, इत्यादयः।अतिरिक्तं देशे सर्वत्र शिक्षा उपलब्धं कर्तुं उदान, साक्षम, प्रगति इत्यादीनि उपक्रमाः सर्वकारेण आरब्धाः।

शिक्षा

शिक्षा अस्माकं शक्तिः अस्ति