वर्तमाने डिजिटल-युगे सर्वे अपि तन्त्रज्ञानस्य साहाय्येन जीवनं सुगमं कुर्वन्ति। किन्तु अस्य युगे तन्त्रदोषैः सह नवविधाः अपराधाः अपि उत्पद्यन्ते। एते अपराधाः "साइबर-अपराधाः" इत्युच्यन्ते। एतेषां माध्यमेन अनेकाः जनाः आर्थिकं, वैयक्तिकं, सामाजिकं च नष्टं प्राप्नुवन्ति।

साइबर-अपराधाः के नामानि विभिन्नानि सन्ति — जालतन्त्रे ठगः (phishing), अपहृत-संवेदनशील-तथ्यानि (data theft), कम्प्यूटर-ह्याकेङ् (hacking), द्वेष-सन्देशः (cyberbullying), छायाचौर्यम् (image theft), इत्यादयः। अनेके अपराधिनः नकली वेबसाइट् निर्माणं कुर्वन्ति येन जनाः भ्रम्यन्ते च स्वस्य गोपनीय-तथ्यानि दत्तवन्तः भवन्ति। तदनन्तरं ते धनं चोपहरन्ति।

सर्वेभ्यः एतेषु अपराधेषु रक्षणाय सावधानी अनिवार्या। प्रथमं, ज्ञातव्यम् यत् कदा अपि गोपनीय-तथ्यानि — यथा OTP, आधार-सङ्ख्या, पास्वर्ड इत्यादीनि — अजानात् जनाय न दातव्यानि। द्वितीयं, सदा विश्वसनीय-साइट् एव उपयोक्तव्या। यदि वेबसाइट् असुरक्षिता वा नकली इति प्रतीते, तर्हि तस्य उपयोगं परित्यज्य इतरं सुरक्षितं विकल्पं स्वीकर्तव्यम्।

तृतीयं, कम्प्युटरः वा दूरवाणी-सञ्चार-यन्त्रं नियमितं अद्यतनीकृतं (update) कर्तव्यम्। यतः नूतन-संस्करणं सदा सुरक्षाय उपयुज्यते। चतुर्थं, दृढं पास्वर्ड् उपयोगः करणीयः। सर्वत्र एकमेव पास्वर्ड् न प्रयोज्यः। पंचमं, विश्वसनीयं एन्टिवायरस्-सॉफ्ट्वेयर् अपि स्थापनीयम्।

अनेकाः जनाः अनवधानतः ई-मेल् सन्देशेषु संलग्नं लिङ्क् खोलन्ति, यत्र मालवेयर् अस्ति। एषः अतीव घातकः भवति। अतः सावधानतया प्रत्येकं लिङ्क् वा सन्देशं परीक्ष्य पठनीयम्।

शिक्षायाः अपि महत्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। बालकान् युवा जनान् च आरभ्य सर्वेभ्यः साइबर-जागरूकता शिक्षां दातव्या। विद्यालयेभ्यः आरभ्य महाविद्यालयपर्यन्तं साइबर-सुरक्षायाः पाठ्यक्रमः स्थापनीयः।

निष्कर्षरूपेण, डिजिटल-युगे यत्र लाभाः सन्ति, तत्र हान्यः अपि संभाव्यः। किन्तु सावधानी, सतर्कता, शिक्षायाः साहाय्येन साइबर-अपराधेभ्यः रक्षणं साध्यते। सर्वे जनाः यदा जागरूकाः भविष्यन्ति, तदा एते अपराधाः न्यूनतां गमिष्यन्ति।

साइबर-अपराधानां वृद्धिः च डिजिटल-युगे रक्षणाय उपायाः