ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ -

ଆଜ ପୁଣ୍ୟ ଦିବସ ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା। ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତୃତୀୟ ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା ନାମରେ ପରିଚିତ । ଏହା ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ-ଯୁକ୍ତା ତୃତୀୟା ଅର୍ଥାତ୍ ଏ ତୃତୀୟାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଦାନ ଓ କର୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଅସରନ୍ତି । ଏ ଦିବସ ଓଡ଼ିଶାର ଜନଜୀବନ ସହ ପୁଣି ସମ୍ପୃକ୍ତ । ଚାରୋଟି କାରଣରୁ ହନ୍ଦୁମାନଙ୍କର ଏ ଦିବସ ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ । ପ୍ରଥମତଃ ଏହି ଦିନ ସତ୍ୟଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଦ୍ବିତୀୟରେ ଚାଷୀମାନେ ଏ ଦିନ କିଆରିରେ ପ୍ରଥମେ ଆଖିମୁଠି’ ନେଇ ଧାନବୁଣା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ତୃତୀୟତଃ ଜଗନ୍ନାଥ ଦେବଙ୍କ ଚନ୍ଦନଯାତ୍ରା ଓ ରଥଗଢ଼ା କାମ ଏହି ଦିନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଚତୁର୍ଥରେ ସଧବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଷଠି ମାଆଙ୍କର (ଷଠୀଦେବୀ) ପୂଜା କରନ୍ତି। ଆଉମଧ୍ୟ କେତେକ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁଯାୟୀ ଭଗବାନ ଏହିଦିନ ଲେକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଦେବଲୋକରୁ ମର୍ତ୍ତ୍ୟଲେକକୁ ଅବତରଣ କରାଇଥିଲେ ।

ସତରେ କଣ ସତ୍ୟଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ହେଇଥିଲା ଆଜି ?

ହିନ୍ଦୁ ଶାସ୍ତ୍ରକାରଙ୍କ ମତରେ ରେ ସତ୍ୟଯୁଗର ଏହା ଆରମ୍ଭ ଦିବସ । ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟା ଦିନ ସତ୍ୟଯୁଗ, କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ ଦିନ ତ୍ରେତୟା ଯୁଗ, ଭଦ୍ର କୃଷ୍ଣ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ଦ୍ବାପର ଯୁଗ ଓ ମାଘ ପୌର୍ଣ ମାସୀ ଦିନ କଳିଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବାର ପ୍ରମାଣ ରହିଛିI

ଲେଖାଅଛି—

“ବୈଶାଖେ ଶୁକ୍ଳ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷେ ତୁ
ତୃତୀୟାୟାଂ କୃତଂ ଯୁଗମ୍
କାର୍ତ୍ତିକେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷେ ତୁ
ତ୍ରେତା ଚ ନବମେଽହନି।”

ଅଥ ଭଦ୍ରପଦେ ମାସି
ତ୍ରୟୋଦଶ୍ୟାଂ ତୁ ଦ୍ବାପରମ୍
ମାଘେ ତୁ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସ୍ୟାଂ ତୁ

ଘୋରଂ କଳଯୁଗଂ ସ୍କୃତମ୍।”

ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଜଣାଯାଏ, ସତ୍ୟଯୁଗର ଅନ୍ୟ ନାମ କୃତଯୁଗ । ଏ ଯୁଗର ପରିମାଣ ୧୭ ଲକ୍ଷ ୨୮ ହଜାର ବର୍ଷ। ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତୃତୀୟା (ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା) ଦିନ ଏ ଯୁଗର ଉତ୍ପତ୍ତି । ଏହି ଯୁଗରେ ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ, ବରାହ ଓ ନୃସିଂହ — ଏହି ଚାରିଗୋଟି ଅବତାର । ଏ ଯୁଗର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଓ ଭୋଗ ରହିତ। ଏମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ମୃତ୍ୟୁ। ଉଚ୍ଚରେ ଏମାନେ ୬୧ ହାତ ବଢ଼ନ୍ତି। ପରମାୟୁ ମଧ୍ୟ ୧ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ । ଏହା ଅବଶ୍ୟ ଆଜିର ଏ ‘ଘୋର କଳଯୁଗରେ’ ଆମକୁ ଏକ ଉଦ୍ଭଟ କଳ୍ପନାରୂପେ ପ୍ରତୀୟମାନ ହୋଇପାରେ; ମାତ୍ର ଏ ଯୁଗର ଚିତ୍ର ଆମ ମନରେ ଉତ୍ସାହ, ଆଗ୍ରହ ତଥା କୌତୁହଳ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଏ ଯୁଗର ‘ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ’ ରାଜାଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ପୁଣି ସିମୀତ। ମାତ୍ର ୬ ଜଣ । ଏମାନେ ହେଲେ—ବଳ, ବେଣୁ, ମାନ୍ଧାତା, ପୁଭୁରବା, ଧୁନ୍ଦମାର ଓ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ଯ୍ୟ । ଏ ଯୁଗର ତାରକମତ ପୁଣି ନାରୟଣ କୈନ୍ଦ୍ରିକ, ଯଥା -

“ନାରଣପରା ବେଦାଃ
ନାରଣପରା କ୍ଷରାଃ,
ନାରଣପରା ମୁକ୍ତିଃ

ନାରଣପରା ଗତଃ |”

ସତ୍ୟଯୁଗରୁ କଳିଯୁଗ - ଏକ ସମୟ ଚକ୍ର

ଏପରକ ଧର୍ମଧାରଣାର ବଳିଷ୍ଠ ବଶ୍ଵାସ ଥିବାରୁ ଦେବତା-ମାନେ ପୃଥବୀରେ ସର୍ବଦା ବିଚରଣ କରି ଲୋକଙ୍କୁ ସଦ୍ୟଫଳ ଦେଉଥିବାର ପ୍ରମାଣ ମିଳେ। ସତ୍ୟ ପରେ ତ୍ରେତୟା ଯୁଗର ପାଳି । ଏହାର ଭୋଗ ୧୨ ଲକ୍ଷ ୯୬ ହଜାର ବର୍ଷ। ଦ୍ଵାପରର ରହଣି ୮ ଲକ୍ଷ ୬୪ ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ କଳି ଯୁଗର ଆୟୁଷ ୪ ଲକ୍ଷ ୩୨ ହଜାର ବର୍ଷ। ଏଣୁ କଳି ପରେ ସତ୍ୟର ଆଗମ ହୁଏ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ, ଗ୍ରାମ ଦେବତୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପୁଣି ମର୍ତ୍ତ୍ୟକୁ ଫେରି ଆସନ୍ତି। ଏମାନେ କଳିରେ ପୃଥିବୀ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି ବୋଲି ବ୍ୟାସ ଦେବ ତାଙ୍କର ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତରେ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।

ତାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁଯାୟୀ କଳିଯୁଗ ଭୋଗର ୨୫୦୦ ବର୍ଷରେ ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ, ୫୦୦୦ ବର୍ଷରେ ଗ୍ରାମଦେବତୀ ଓ ୧୦୦୦୦ ବର୍ଷରେ ବିଷ୍ଣୁ ମେଦିନୀ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି । ଏଣୁ ଯେଉଁ ଗଙ୍ଗାନଦୀ ଏହି ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା ଦିନ ମର୍ତ୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ମାନେ ରଖିବା ପାଇଁ ଏହି ଦିନ ଗଙ୍ଗା ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏପରିକି ଭାଗିରଥି ଯିଏ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ମର୍ତ୍ତ୍ୟକୁ ଆଣିଥିଲେ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରାଯାଇଥାଏ।

ଏଣୁ ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ଦିବସରେ ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା ଦିନ ଗଙ୍ଗାବତରଣ ତଥା ସତ୍ୟଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବର୍ଷକ ୧୨ ମାସରେ ସାର।

ଉତ୍କଳୀୟ ଭାବଧାରାରେ ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହତ୍ତ୍ଵ

ଅଖି ମୁଠି ଅନୁକୂଳ -

ଓଡ଼ିଶାର ସର୍ବତ୍ର ସୁପରିଚିତ “ଅଖିମୁଠି” ଏହି ଦିନ ଅନୁକୂଳ ହୁଏ। ପାଗ ଭଲ ହେଉ ବା ମନ୍ଦ ହେଉ ଏହିଦିନ ଧାନବୁଣା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସେ ନୂଆ ବିହନ ଅଖିମୁଠି ନାମରେ ପରିଚିତ। କିପରି ସକାଳ ହେବ, ନୂଆ ଗଉଣୀରେ ବିହନ ପୂରେଇ ତାକୁ ଗୋଟିଏ ନୂଆ ଟୋକେଇରେ ରଖିବ, ତା’ ଉପରେ ନୂଆ ପାଟକନା ବା ନୂଆ ବସ୍ତ୍ର ଖଣ୍ଡିଏ ଘୋଡ଼ାଇବ, ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଚାଷୀବାପୁଡ଼ା ବିଭୋର ଥାଏ। ପିଠାପଣା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଚଢ଼ା ଯାଏ। କିଆରୀ ମାନଙ୍କରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜା ହୁଏ। ଫସଲକୁ ଦେବୀଙ୍କ ସହ ତୁଳନା କେବଳ ସନାତନ ଧର୍ମରେ ହିଁ ଦେଖାଯାଏ। ଇଶାଣ କୋଣରେ ଭୋଗ ଦେଇ ତାକୁ ପୋତିଦେବା ପରେ ହଳ ବୁଲେଇ ବିହନ ବୁଣାଯାଏ।

ଷଠି ପୂଜାର ପ୍ରଚଳନ -

ଅକ୍ଷୟ ଭୃଗୟା ଦିନ ‘ଷଷ୍ଠୀ ଦେବୀ’ ବା ‘ଷଠୀଦୁଛେଇ’ଙ୍କର ପୂଜା ସଧବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କରୁଥିବାରୁ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ଵ ମଧ୍ୟ ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏ ଷଠୀ ଦେବୀ ପୁଣି କଏ ? ଆମର ବଦ୍ୟାର ଦେବୀ ସରସ୍ଵତୀ ଓ ଧନର ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ । ମାତ୍ର ଆଗାମୀ ଯୁଗର ହେବେ ଯେଉଁମାନେ ଭବିଷ୍ୟତ ଅର୍ଥାତ୍ ଶିଶୁ ସେମାନଙ୍କର ନିରାପତ୍ତା ଓ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ବିକାଶର ରକ୍ଷାକାରିଣୀ କଏ ? ରୋମବାସୀମାନଙ୍କର ଦୋଳିର ଦେବତା “ଲୁସିନା” ଓ ସେ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ପାଳନକର୍ତ୍ରି । ଠିକ୍ ଆମ ସଂସ୍କୃତିରେ ଷଠୀ ଦେବୀ । ଷଠି ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଯାହାଙ୍କ ଅନ୍ୟନାମ ଦେବସେନା। ଜଗତର ସମସ୍ତ ଶିଶୁଙ୍କର ଏ ହେଉଛନ୍ତି ପାଳନକାରିଣୀ। ଷଠି ଓଷା ଏକ ବା ଦେବସେନା ହେଉଛନ୍ତି ଷୋଡଶ ମାତୃକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଷଷ୍ଠୀର ବ୍ୟବହାର ଏଥିପାଇଁ ହେଇଚି ଯେହେତୁ ପୂଜା ସମୟରେ ଛ ଟି ତିଅଣ, ଛ ଟି କପଡ଼ା ଓ ଛ ଟି ପିଠା କରି ଏହି ପୂଜାକୁ ସମ୍ପନ୍ନ କରାଯାଇଥାଏ। ଯଦି ଆମେ ସଂଖ୍ୟା ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାରେ ଦେଖିବା ତାହେଲେ ସଂଖ୍ୟା ୬ ପ୍ରାୟତଃ ପ୍ରେମ, ଯତ୍ନ, ଦାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ପାଳନପୋଷଣ ସହିତ ଜଡିତ। ଏହା ସମନ୍ୱୟ ଏବଂ ସନ୍ତୁଳନର ଇଚ୍ଛାକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ, ଏବଂ ପରିବାର, ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସେବା ସହିତ ଜଡିତ। ସଂଖ୍ୟାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ, ସଂଖ୍ୟା ୬ ହେଉଛି "ମାତା"ର ଅଙ୍କ, ଯାହା ଯତ୍ନବାନ ଏବଂ ସହାନୁଭୂତିଶୀଳ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତ କରିଥାଏ। ଏକ ବ୍ୟାପକ ଅର୍ଥରେ, ସଂଖ୍ୟା ୬ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ସଂଯୋଗ ଏବଂ ପରସ୍ପର ନିର୍ଭରଶୀଳତାର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଇପାରେ।

ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ଚନ୍ଦନଯାତ୍ରାର ଶୁଭାରମ୍ଭ

ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ଦିନ ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଚଳନ୍ତି ପ୍ରତିମା ମଦନମୋହନ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସହ ଚନ୍ଦନ ପୋଖରୀକୁ ବିଜେ କରନ୍ତି। ନୌକାବିହାର ଓ ଜଳକ୍ରୀଡା ଜନିତ ଆନନ୍ଦ ମୁଖର ଦିବସ ଦୀର୍ଘ ୨୧ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲେ। ଗୋଟିଏ ପାଲିଙ୍କିରେ ରାମ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଲିଙ୍କିରେ ପଞ୍ଚଶିବ ଯଥା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଲୋକନାଥ, ଯମେଶ୍ୱର, କପାଳମୋଚନ ଓ ନୀଳକଣ୍ଠେଶ୍ଵର ବିଜେ କରନ୍ତି। ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଅସହ୍ୟ ଉତ୍ତପକୁ ଚନ୍ଦନ ଲାଗି କରାଇ ଶୀତଳତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ। ତେଣୁ ଚନ୍ଦନଲାଗିର ପ୍ରାବଧାନ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ରହିଛି। ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନ କୁଣ୍ଡରେ ରଖି ଚନ୍ଦନ ଲାଗି ପରେ ରଥ ତିଆରି ନିମନ୍ତେ ଅନୁମତି ଆଣି ରଥ କାରିଗର ମାନଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ମାଳ ଦିଆଯାଏ।

ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା ଖାଲି ଏକ ଦିବସ ନୁହେଁ ଏହା ସମୟ ସହ ମଣିଷ ଜୀବନର ଯାତ୍ରାକୁ ଦର୍ଶାଏ। ପ୍ରକୃତି ସହ ଆମେ କିପରି ଯୋଡ଼ି ହେଇ ତା ସହ ତାଳ ଦେଇ ଗତି କରିବା ତାହା ଆମକୁ ସୂଚାଏ। ଚାଷୀର ସେ ଅଖୀ ମୁଠି ହେଉ ଅବା ସତ୍ୟଯୁଗର ଆରମ୍ଭ, କି ହେଉ ସେ ଚନ୍ଦନ ଯାତ ଅବା ଷଠି ପୂଜା ସବୁ କିଛି ଏ ମାନବ ସମାଜର କଲ୍ୟାଣ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ।

ଯଦି ଆପଣ ଜାଣିଛନ୍ତି କିଛି ଅନ୍ୟ ବିଶେଷତ୍ଵ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚୟ କମେଣ୍ଟ କରି ମୋତେ ଜଣାନ୍ତୁ।

ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା ଓ ସତ୍ୟଯୁଗର ଆରମ୍ଭ