ଅରାଜକତା ହେଉଛି ଏକ ରାଜନୈତିକ ଦର୍ଶନ ଯାହା ସ୍ବେଚ୍ଛାସେବୀ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଉପରେ ଆଧାର କରି ସ୍ୱ-ଶାସକ ସମାଜକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ |,ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାୟତଃ ରାଜ୍ୟବିହୀନ ସମାଜ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ ।ଅରାଜକତା ଅନୁଯାୟୀ, ରାଜ୍ୟ ଅବାଞ୍ଛିତ, ଅନାବଶ୍ୟକ ଏବଂ କ୍ଷତିକାରକ ।

ଏହା ହେଉଛି ରାଜନୈତିକ ବିଜ୍ଞାନର ଆଦର୍ଶ ଯେଉଁଥିରେ ରାଜ୍ୟର ଉପସ୍ଥିତି ଅନାବଶ୍ୟକ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ସରକାର ଅବାଞ୍ଛିତ | ଏଥିରେ ସାଧାରଣତଃ ଯୁକ୍ତି କରାଯାଏ ଯେ ମଣିଷ ମୂଳତଃ ଏକ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ, ସଚ୍ଚୋଟ ଏବଂ ନ୍ୟାୟଯୁକ୍ତ ପ୍ରାଣୀ | ତେଣୁ, ଯଦି ସମାଜ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସଂଗଠିତ ହୁଏ ତେବେ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ | ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ରାଜ୍ୟର ଉପସ୍ଥିତି ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବରେ ଅପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ହୋଇଯିବ।

ଏକ ଅନୁବାଦିତ – ଫରାସୀ ବ୍ୟକ୍ତି ପିଆର ଜୋସେଫ ପ୍ରଫୋନ୍ ଆଧୁନିକ ଅରାଜକତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ଅରାଜକତା ହେଉଛି ଏକ ରାଜନୈତିକ ଦର୍ଶନ ଏବଂ ଆନ୍ଦୋଳନ | ଏହା ସମସ୍ତ ଅଧିକାରର ବିରୋଧୀ ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡିକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ଯାହା ଅନାବଶ୍ୟକ ଚାପ ବଜାୟ ରଖେ ବୋଲି ଦାବି କରେ | ସାଧାରଣତ ,, ଏଥିରେ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ପୁଞ୍ଜିବାଦ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ |ଅରାଜକତାବାଦୀ ବ୍ୟକ୍ତିଗତତାର ମୁଖ୍ୟ ଚିନ୍ତକ ଜର୍ମାନୀ ଦାର୍ଶନିକ ମ୍ୟାକ୍ସ ଷ୍ଟିର୍ନର୍ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ |ଫରାସୀ ବିପ୍ଳବର ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକରେ ଆଧୁନିକ ଅରାଜକତା ଆନ୍ଦୋଳନର ମୂଳତା ରହିଛି। ଐତିହାସିକ ଥୋମାସ୍ କାର୍ଲିଲେ ଏହାକୁ “ଖୋଲା ହିଂସା ବିଦ୍ରୋହର ବିଜୟ ଏବଂ ଦୁର୍ନୀତିଗ୍ରସ୍ତ ତଥା ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାରାଗାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଅରାଜକତା” ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।

ରାଜ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ସମାଜକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ଏହି ଧାରଣାକୁ ଅରାଜକତା କୁହାଯାଏ । ସପ୍ତଦଶଶତାବ୍ଦୀରୁ ଅରାଜକତା ଦାର୍ଶନିକମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା | ସେ ଅରାଜକତା, ଏହା କ’ଣ ଏବଂ ଏହାର ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ | ଥୋମାସ୍ ହୋବ୍ସ ଏହାକୁ ମନୁଷ୍ୟର ପ୍ରାକୃତିକ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିର ଜୀବନ କିମ୍ବା ଶରୀର ସହିତ ସେ ଯାହା ଚାହିଁବେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବାର ଅଧିକାର ଥିଲା | ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶୃଙ୍ଖଳା | ତାଙ୍କର ଧାରଣା ଆଜି ବି ଅରାଜକତାର ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ଧାରଣା |ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଲୋକପ୍ରିୟ ଦାର୍ଶନିକ ଇମାନୁଏଲ୍ କାଣ୍ଟ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ଏକ ଅରାଜକ ସମାଜରେ ବାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ନିୟମ ଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାକୁ କେହି ନାହାଁନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ସର୍ବଦା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶୃଙ୍ଖଳା ବିନା ଏକାଠି ରହିବା ସମ୍ଭବ ହେଲା | ଓଡ଼ିଆରେ ସେହିପରି ଗୋଟେ କଥା ବା ଢଗଢମାଳି ରହିଛି “ ଗଭାରେ ନଥିଲେ କେଶ , ରାଜା ବିନା ନଗ୍ରଦେଶ ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ, କୌଣସି ନେତୃତ୍ୱ ବିନା ଏକ ଛୋଟ ସ୍ଥାନୀୟ ସମାଧାନ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା | ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଉତୋପିଆ ଟଙ୍କା ବଦଳରେ ଶ୍ରମ ସ୍ଲିପ୍ ବ୍ୟବହାର କଲା | ହ୍ୱଆଇଟୱେ କଲୋନୀ ଏବଂ ଜୀବନ ଏବଂ ଶ୍ରମ କମ୍ୟୁନିଟି ଲିଓ ଟଲଷ୍ଟୟଙ୍କ ସରକାର ବିଷୟରେ ଦର୍ଶନକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମାଧାନ ହୋଇଥିଲା।

1886 ର ହେମାର୍କେଟ୍ କେସ୍ ପରେ ହେୟାରମେଟ୍ ଶହୀଦ ପରେ ଏକ ନୂତନ ପିଢି଼କୁ ଅରାଜକତାବାଦୀଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲା |ଯଦିଓ ସାମାଜିକ ଗତିବିଧି ଏବଂ ଅରାଜକତା ଗୁଣ ସହିତ ଦାର୍ଶନିକମାନେ ଅରାଜକତାକୁ ପୂର୍ବାନୁମାନ କରନ୍ତି, 1840 ମସିହାରେ ଏକ ଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ଦର୍ଶନ ଭାବରେ ଅରାଜକତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା | ପିଆର-ଜୋସେଫ୍ ପ୍ରଫୁନ୍ ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦଶନ୍ଧିରେ ଏହା ପଶ୍ଚିମ ୟୁରୋପରୁ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ, ଦେଶ ଏବଂ ମାଳଦ୍ୱୀପକୁ ବ୍ୟାପିଗଲା, ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ସାମାଜିକ ଗତିବିଧି ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଲା |ରୁଷରେ 1917 ର ଅକ୍ଟୋବର ବିପ୍ଳବର ସଫଳତା ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅରାଜକତାର ଆଭିମୁଖ୍ୟରେ ହ୍ରାସର ଆରମ୍ଭକୁ ଚିହ୍ନିତ କରିଥିଲା | ୧ ୦ ଦଶକର ଶେଷଭାଗରୁ, ଅରାଜକତା ଧୀରେ ଧୀରେ ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରକୁ ଫେରିବା ଆରମ୍ଭ କଲା |

1918 ରୁ 1921 ମଧ୍ୟରେ ୟୁକ୍ରେନ୍; 1936 ରୁ 1939 ମଧ୍ୟରେ କାଟାଲୋନିଆ, ସ୍ପେନ୍; ଏବଂ 1929 ରୁ 1939 ମଧ୍ୟରେ କୋରିଆର ସିନ୍ମିନ୍ ଅଞ୍ଚଳ – ସେଠାରେ ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା ଯାହା କେବଳ ଅରାଜକତା ଥିଲା କାରଣ ସେମାନେ ଥିବା ଜାତୀୟ ସରକାର ଅପସାରିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ନୂତନ ସରକାରର ଅଂଶ ହୋଇନଥିଲେ କାରଣ ସେମାନେ ଏକ ଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତି କିମ୍ବା ପୃଥକ ଭାବରେ ରହିଥିଲେ |

ଅରାଜକତାବାଦୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସଂଗଠନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯାହା ପରସ୍ପରକୁ ଭେଟିବା, ସୂଚନା ବାଣ୍ଟିବା, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆୟୋଜନ କରିବା ଏବଂ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଅରାଜକତାବାଦୀ ଧାରଣା ବିସ୍ତାର କରିବାର ଉପାୟ ଖୋଜିଥାଏ, କାରଣ ସେମାନେ ବୁଝାନ୍ତି ଯେ ଏକ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ | ସମାନତା ସମାଜ ଶେଷରେ ସମାନ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ସମାନତା ମାଧ୍ୟମରେ |ପ୍ଲାଟଫର୍ମବାଦୀ ଫେଡେରେସନ୍ ଏକ ଅରାଜକ ସଂଗଠନର ଏକ ରୂପ ଯାହାକି ଏହାର ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ଖୋଜେ, ଏହାର ଏକ ବ୍ୟାଖ୍ୟାତ୍ମକ ଚରିତ୍ର ଭାବରେ ଧାରଣା କରେ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ଲାଟଫର୍ମବାଦୀ ସଂଗଠନ କେବଳ ସେହି ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ହେବା ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ଗୋଷ୍ଠୀର ଧାରଣା ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସମନ୍ୱିତ, କୌଣସି ସ୍ତରର ବିବାଦୀୟ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରନ୍ତି |

ସିନ୍ଥେସିସ୍ ଫେଡେରେସନ୍ – ଏକ ଅରାଜକ ସଂଗଠନର ଏକ ରୂପ, ଯାହା ଏହାର ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବିଧତା ଖୋଜିଥାଏ, ବିଶେଷଣ ବିନା ଅନାଚାରବାଦ ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରବୃତ୍ତିର ଅରାଜକତାବାଦୀମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରେ । 1920 ଦଶକରେ ଏହା ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ଧାରାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥିଲା, ବ୍ୟକ୍ତିଗତବାଦୀ ଅରାଜକତା, ଅଙ୍କାରୋସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକତାର ଅରାଜକତାବାଦୀ ଏବଂ ଆଙ୍କାରୋ-ସିଣ୍ଡିକାଲ୍ବାଦ ଏକ ଦ୍ୱାରା ମିଳିତ।

ଅରାଜକତା ରେ ଅନେକ ଅପକାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଉତ୍ତମ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥାଏ । ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟତା ସ୍ୱପରିଚୟ, ସ୍ୱାଧୀନତା , ସମାନତା ଅଧିକାର, ଶ୍ରମିକସ୍ୱପରିଚାଳନା ଉପରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଆଲୋକପା

ତ କରିଥାଏ ।