ଉତ୍କଳର ଭୂଗୋଳ ପୋଥିରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି ଏକ ଛୋଟ ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ନରସିଂହପୁର । ଗଡ଼ଜାତ ରାଜ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିବା ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଐତିହ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଅତୀବ ସୁନ୍ଦର ରହସ୍ୟମୟ। ଉତ୍କଳ ତଥା ଭାରତ ବର୍ଷରେ ସବୁଠାରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଗୋବିନ୍ଦ ଗୋପୀ ବଲ୍ଲଭ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦୋଳ ମେଳଣ ହେଉଥିବାବେଳେ ଏଠାରେ ମହାଦେବ ଶଙ୍କର ଙ୍କର ଅଷ୍ଟଶମ୍ଭୁ ଯାତ୍ରା ହେଉଅଛି । ଦୋଳ ମେଳଣରେ ଗୋବିନ୍ଦ ବିମାନ ରେ ବିଜେ କରିଥିବା ବେଳେ ଏହି ଅଷ୍ଟଶମ୍ଭୁ ଯାତ୍ରା ରେ ଶମ୍ଭୁ ମୂର୍ତ୍ତି ବୃଷଭ ପିଠିରେ ଆରୋହଣ କରିଥାନ୍ତି । ୧୮୨୮ ମସିହାରେ ତତ୍କାଳୀନ ନରସିଂହପୁରର ରାଜା ସାହେବ ସୋମନାଥଦେବ ହରିଚନ୍ଦନ ଅଷ୍ଟଶମ୍ଭୁ ସମ୍ମିଳନ ପ୍ରଥମେ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଫାଲଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଅର୍ଦ୍ଧ ରାତିରେ ରେ ଏହି ଅରାଟ‌ଦେଶର ଅଷ୍ଟଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ବେଲନାଥ ଙ୍କ ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ । ରଘୁନାଥଙ୍କର ଆଜ୍ଞାମାଳ ପାଇବା ପରେ ସମସ୍ତ ଶମ୍ଭୁ ମୂର୍ତ୍ତି ରାଜବାଟି କୁ ଆଗମନର କରିଥାନ୍ତି ।ସେଠାରେ ରାଜା ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ପରେ ପୁନଶ୍ଚ ମହାପଟୁଆରେ ଆଡ଼ମ୍ବର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶଙ୍ଖ ତୂରୀ ଘଣ୍ଟ ଘଣ୍ଟା ନାଦରେ ବେଲ ନାଥ ମନ୍ଦିର କୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିଥାନ୍ତି । ସେଠାରେ ନୃତ୍ୟ ଗୀତ କାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରମ ହୋଇଥାଏ ।ଏହା ପରେ ପୁନଶ୍ଚ ସ୍ୱମନ୍ଦିର କୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିଥାନ୍ତି । ନରସିଂହପୁରରେ ଅଷ୍ଟ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ ହେଉଛନ୍ତି :-

୧. ଶ୍ରୀଚମ୍ପାନାଥ, ଚମ୍ପେଶ୍ୱର

୨. ଶ୍ରୀଭୋଳାନାଥ, ବାସେଳିହତା

୩. ଶ୍ରୀରୂପାନାଥ, ପୁରୁଣା ଗୋପାଳପୁର

୪. ଶ୍ରୀସୋମନାଥ, ମାଳିସାହି

୫. ଶ୍ରୀସ୍ୱପ୍ନେଶ୍ୱର, ଭେଜିଆପଡା

୬. ଶ୍ରୀଗୁପ୍ତେଶ୍ୱର, କୋକଳବା

୭. ଶ୍ରୀମୁକ୍ତାନାଥ, ବାଲିସାହି

୮.ଶ୍ରୀସ୍ୱପ୍ନେଶ୍ୱର, ଘୋରାଡିଆ

ଏହିପରି ଭାବରେ ଯାତ୍ରାରେ ଅଷ୍ଟ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ ଏବଂ ୨୦ ସ୍ଥାପିତ ଶମ୍ଭୁ ମୂର୍ତ୍ତି ତଥା ମହାପ୍ରଭୁ ରଘୁନାଥ ମେଳଣରେ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତି।ବୃହତ୍ ଶିବପୁରାଣ ରେ ମହାଦେବଙ୍କର ୨୮ ଲିଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି ଏବଂ ନରସିଂହପୁର ରେ ୨୮ ଶମ୍ଭୁ ମିଳନ ହୁଏ ଯାହା ସମନ୍ୱୟର ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରେ। ସୁଦୂର ମହାନଦୀ ଆରପାରି ରେ ଗଣିଆ ବ୍ଲକର ରାଉତପଡା ଗ୍ରାମରେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ ଶ୍ରୀଭୋଳେଶ୍ୱର ଅଷ୍ଟଶମ୍ଭୁ ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟେ ଗଣ୍ୟ ହେଇଆସୁଥିଲେ ପରନ୍ତୁ ମହାନଦୀରେ ବନ୍ୟା ତଥା ପଥ ଅତିଦୂର ହେତୁ ଯାତ୍ରରେ ମିଳିତ ହୋଇ ନପାରିବା କାରଣରୁ ଘୋରାଡିଆ ସ୍ଥିତ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀସ୍ୱପ୍ନେଶ୍ୱର ମେଳଣରେ ମିଳିତ ହେଲେ କାରଣ ସେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ ଅଟନ୍ତି ।ଅତ୍ର ଭାତୃ ଭାବ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥିବାର ଜଣାଯାଏ କାରଣ ମହାପ୍ରଭୁ ଚମ୍ପାନାଥଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଜ ଭାବରେ ଗଣ୍ୟ କରି ତାଙ୍କୁ ସର୍ବାଦୌ ପୂଜ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଏ ।ଗଡ଼ଜାତର ଐତିହ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯାତ୍ରାରେ ୨୭ ଶମ୍ଭୁ ମୂର୍ତ୍ତି ବୃଷଭ ପିଠିରେ ଆରୋହଣ କରିଥିବା ବେଳେ ଅଗ୍ରଜ ଚମ୍ପାନାଥ ବିଚିତ୍ର ବାହନ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରିଥାନ୍ତି । ଏହାର ଦାର୍ଶନିକ ତତ୍ତ୍ଵ ଅନନ୍ୟ। ଯେହେତୁ ଶ୍ରୀଚମ୍ପାନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ହରିହର ମିଳନ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ ସେହି କାରଣରୁ ଅଷ୍ଟଶମ୍ଭୁ ଯାତ୍ରାରେ ବାବା ଚମ୍ପାନାଥ ଖାଦ୍ୟ ଖାଦକ ରୂପକ ସୁରଭିତ ବୃଷଭ ଏବଂ ସିଂହ ମିଳିତ ବାହନ ପୃଷ୍ଠରେ ବିଜେ କରିଥାନ୍ତି। ବୃଷଭ ପୃଷ୍ଠରେ କୃତିବାସ ଶିବ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ବିଜେ କରିଥାନ୍ତି ସିଂହ ପୃଷ୍ଠରେ ଜଗଜ୍ଜନନୀ ପାର୍ବତୀ ଓ ଋକ୍ମିଣୀ ବିଜେ କରିଥାନ୍ତି। ସବୁସ୍ଥାନରେ ଦୃଷ୍ଟି ଗୋଚର ହୁଏ କି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ରାଧା ପୂଜା ପାଇଥାନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏକ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ଦେଖାଯାଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ଋକ୍ମିଣୀ ବିଜେ କରିଥାନ୍ତି ଯାହା ବିଶ୍ୱରେ ଏକମାତ୍ର ସ୍ଥାନ। ସର୍ବଦା ଠାକୁରଙ୍କୁ ଗୋପାଳ ଭାଇ ମାନେ ବାହନ କୁ କିମ୍ବା ବିମାନ କୁ ବହନ କରିଥାନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଅତ୍ର ବୃଷଭ ବାହନ କୁ ମନ୍ଦିରର ପୂଜକ ବହନ କରିଥାନ୍ତି ତାହା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ସେ ଯାହା ବି ହେଉ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପରମ୍ପରା ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଏହି ଗଡ଼ଜାତର ଐତିହ୍ୟ ପରମ୍ପରା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବିଭବମୟ ।

ସନ୍ତୋଷ କୁମାର ସାହୁ

ଅଷ୍ଟଶମ୍ଭୁ ଯାତ୍ରା, ନରସିଂହପୁର

ଅଷ୍ଟଶମ୍ଭୁ ଯାତ୍ରା ନରସିଂହପୁର