ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରିୟ ଖାଦ୍ୟ

ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ ଜଗତ ପତି । ତୁମ କୃପା ବିନୁ ନୁହଁଇ ସୃଷ୍ଟି।।
ତୁମେ ପ୍ରଭୁ ସୃଷ୍ଟି ସ୍ଥିତି ପ୍ରଳୟ । ତୁମ ବିନା ଚଳେ ନାହିଁ ସମୟ ।।
ତୁମ ମହିମା ଅପାର ।
ତୁମ ପରମ୍ପରା ସଂସ୍କୃତିର ଧାରା ଜଗତେ ହୁଏ ପ୍ରଚାର । ୧।
ମଧୁ ମାସ ଅନ୍ତେ ଗ୍ରୀଷ୍ମାଗମନେ । ଝଞ୍ଜା ବଇଶାଖୀ ଦେଖି ନୟନେ ।।
ବିଚାର କରନ୍ତି ମଧୁସୂଦନ । କେମିତି କଟିବ ଏ ଖରା ଦିନ ।।
ଏସବୁ ମନେ ବିଚାରି ।
ଖାଇଲେ ପଖାଳ ପ୍ରଭୁ ନିଳାମ୍ବର କରୁଣାକର ଶ୍ରୀହରି । ୨ ।
କୋଡିଏ ତାରିଖ ସେ ମାର୍ଚ୍ଚମାସ । ବିଖ୍ୟାତ ହେଲା ପଖାଳ ଦିବସ ।।
ପଖାଳ ଖାଇଣ ହୋଇ ହରଷ । ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଶ୍ରୀ ପୀତବାସ।।
ସବୁ ପୀଡ଼ା ଅପସାରି ।
ସୁଖେ ନିଦ୍ରା ଗଲେ ଚକାନୟନ ରେ ସର୍ବ ଦୁଃଖକୁ ପାସୋରି । ୩ ।
ସକାଳ ଧୂପେ ମଧୁର ପଖାଳ । ଦୁଇପହରେ ସୁବାସ ପଖାଳ।।
ସନ୍ଧ୍ୟା ଧୂପ ବେଳେ ଦହି ପଖାଳ। ବଡ଼ ଶୃଙ୍ଗାରରେ ଘିଅ ପଖାଳ।।
ଖାଏ କାଳିଆ ଠାକୁର।
ନ କରି ବିଚାର ଓଡ଼ିଆ ପଖାଳ କରେ ଆନନ୍ଦେ ବିହାର । ୪।
ଧନ୍ୟ ଧନ୍ୟ ଏ ସଂସ୍କୃତି ଉତ୍କଳ । ଗାଥା ଗାଇ ଯାଏ ଏହି ପଖାଳ ।।
ସଂସ୍କୃତ ଶବଦ ନାମ “ପ୍ରକ୍ଷାଳ”, । ଭାତ ଧୋଇବାରୁ ହେଲା ପଖାଳ ।।
ହେଲା ଏମିତି ଉତ୍ପତ୍ତି।
ପ୍ରକ୍ଷାଳ ଶବ୍ଦରୁ ପଖାଳ ଶବ୍ଦଟି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ବ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି। ୫, ।
ସେ ପଖାଳ ନାଶ କରଇ ପିତ୍ତ । ପଖାଳ ଖାଇଲେ ଆନନ୍ଦ ଚିତ୍ତ ।।
ପଖାଳ ନାଶଇ କୋଠ୍ୟକାଠିନ୍ୟ । ଅଗ୍ନିମାନ୍ଦ୍ୟ ପେଟ ବ୍ୟଥା ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ।।
ଖାଇଲେ ପଖାଳ ଭାତ ।
ଅଟେ ଉପକାରୀ ପ୍ରଶମନକରୀ ହୁଏ ନାହିଁ ‌ଅଂଶୁଘାତ ।୬।
ପଖାଳ କରଇ ଖାଦ୍ୟ ହଜମ । ପରିସ୍ରା ଦୋଷ କରେ ଉପଶମ ।
ଭିଟାମିନ ତତ୍ତ୍ଵ ରହିଛି ବେଶି । ହୃତପିଣ୍ଡ ରୋଗ ଦିଅଇ ନାଶି ।
ତାକୁ ଖାଇଦେଲେ ଥରେ ।
ଆତ୍ମା ହୁଏ ଶାନ୍ତ ଜଗତ ବିଦିତ ନିନ୍ଦ୍ରା ହୁଏ ଆନନ୍ଦରେ ।୭ ।
ମିଶାଇଣ ଦେଲେ ଭାତ ରେ ପାଣି । ସେତ ହୁଅଇ ପଖାଳ ତୋରାଣି।।
ପଖାଳ ସହିତେ ସେ ଦହି କାଞ୍ଜି । କାଟି ଦିଏ ସେତ ଗ୍ରୀଷମ ଝାଞ୍ଜି ।।
ଚିପୁଡି କାଗେଜି ଲେମ୍ବୁ ।
ପିଇ ଦେଲେ ଥରେ ଆନ୍ତଃ ଶାନ୍ତି ମିଳେ ମନରୁ ଭୁଲିବୁ ସବୁ । ୮।
କଞ୍ଚା ଲଙ୍କା ଆମ୍ବ କସିଆ ଅଦା । ଘିଅ ଜିରା ଭଜା ହୋଇଣ ସଦା ।।
ପୋଦିନା ପତ୍ରକୁ ଧନିଆ ପତ୍ର । ଓଲି ପିଆଜ କୁ ଭୃଷଙ୍ଗ ପତ୍ର ।।
ଘିଅ ସହ ଛୁଙ୍କ ମାରି ।
ଆମ୍ବ ଚଟଣୀକୁ ବଡ଼ି ଚୁରା ପାଗ ଖାଇବ ଏକତ୍ର କରି । ୯ ।
ମଦରଙ୍ଗା ଖଡା ସଜନା ଶାଗ । ନଡ଼ିଆ ଚଟଣୀ ସାମାନ୍ୟ ରାଗ ।।
ସେ ବାଇଗଣ ଆଳୁ ଭରତା । ସୁନୁସୁନିଆ ନେଉଟିଆ ଯଥା ।।
ପଖାଳ ଜଗତ ଜିତା ।
ପିଇ ଦେଲେ ଥରେ ବାସି ତୋରାଣି କୁ କଟିଯାଏ ସର୍ବ ବ୍ୟଥା। ୧୦।
ଛପନ ଭୋଗରେ ଥାଏ ପଖାଳ । ପଖାଳ ରେ ଥାଏ ଶକ୍ତି ପ୍ରବଳ ।।
ଆତ୍ମତୃପ୍ତି କରି ଥାଏ ପଖାଳ । ପଖାଳ କରେ ଶରୀର ମଙ୍ଗଳ ।
ପଖାଳ କଳମ ଶାଗ ।
ମାଣବସା ଦିନ ମା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ହୁଅଇ ପ୍ରସାଦ ଭୋଗ । ୧୧ ।
ଭୁବନ ଈଶ୍ୱର ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗରାଜ । ବଡଶୃଙ୍ଗାରରେ ପଖାଳ ସଜ ।।
ଖାଇ ଆନନ୍ଦେ କରନ୍ତି ମଉଜ । ଓଡ଼ିଶାର ଖାଦ୍ୟ ହୋଇଛି ଆଜ ।।
ଭାଇ ଜିଉଁତିଆ ଓଷା ।
ପଖାଳ ଖାଇଣ ଭଉଣୀ କରନ୍ତି ଆନନ୍ଦ ହୋଇ ମନସା । ୧୨ ।
ସତ୍ୟଯୁଗରେ ନାରଦ ଯତି । ଦାନ କରିଥିଲେ ହର ପାର୍ବତୀ
ତ୍ରେତୟାରେ ମା ଜାନକୀ ସତି । ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଦୁର୍ବାସା ଯତି ।
କଳିଯୁଗେ ଜଗନ୍ନାଥ।
ଖାଇଲେ ପଖାଳ ମହା ଆନନ୍ଦରେ କଥା ହୋଇଲା ବିଦିତ । ୧୩ ।
ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ଯାହା ଧୌତଓଦନ । ଓଡିଆରେ ତାହା ପଖାଳ ଜାଣ ।।
ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଓଡିଶାଗମନେ । ପଖାଳ ଖାଇଲେ ହରଷ ମନେ ।।
କହିଲେ ଖାଦ୍ୟ ବିଚାର ।
ଓଡ଼ିଶାର ଜନ ଜାଣନ୍ତି ମ‌ହାନ ଖାଦ୍ୟ ସଦବ୍ୟବହାର ।୧୪।
ଆସାମ ରେ ହେଲା ‘ପୋଇତା ଭାତ’ । ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ବିହାର “ମାରା ଭାତ” ।।
ଛତିଶଗଡ଼ରେ ସେ “ବୋରୋ ଭାତ ”। ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ସେ “ବନ୍ତ ଭାତ ” ।।
ଉତ୍କଳେ ପଖାଳ ଭାତ ।
ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଲା ବିଶ୍ଵ ଦରବାରେ ସର୍ବ ମାନବ ମୋହିତ । ୧୫ ।
ନବ ବର କନ୍ୟା ହୋଇ ଏକତ୍ରି। ପଖାଳ ଖାଇଲେ ବଢଇ ପ୍ରୀତି।।
ମିଶି ଖାଇଲେ ଏକ ପରିବାରେ । ଏକତା ରଜ୍ଜୁ ରେ ବାନ୍ଧି ସତ୍ୱରେ।।
ଜାଗେ ସବୁରି ହୃଦୟେ।
ନାହିଁ ଅଭିମାନ ନିରାଶାର ମନ ପ୍ରେମ ପ୍ରମୋଦ ପ୍ରଣୟେ । ୧୬ ।
ପଖାଳ ଭାତ ହୋଇ ଗଲେ ବାସି । ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ତାହାର ହୁଅଇ ବେଶି ।
ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମେ ଗ୍ରାମେ ପ୍ରକାଶି । ପଖାଳ ଦିଅଇ ମନକୁ ଖୁସି ।।
ପଖାଳେ ମନ ଉଲ୍ଲାସ ।
ସେ ଟଙ୍କ ତୋରାଣି ମନ ନିଏ କିଣି ଚିତ୍ତ କୁ କରେ ହରଷ । ୧୭ ।
ଛୋଟ ଗାଁ ଠାରୁ ବଡ଼ ସହର । ସବୁଠି ହୁଏ ପଖାଳ ଆଦର ।
ଘର ଠାରୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ହୋଟେଲ । ସବୁଠି ପରଷା ହୁଏ ପଖାଳ ।
ପଖାଳ ନାମ ଟି ସାର ।
ପଖାଳରେ ସାର ଅଛି ଭରପୁର ପଖାଳ ଜଗତେ ସାର । ୧୮ ।
ପଖାଳ ସଂସ୍କୃତି କୁ ପରମ୍ପରା । କଳିଙ୍ଗ ଦେଶର ଖାଦ୍ୟର ଧାରା ।।
ଯୋଗାଏ ଚାଷୀକୁ ଶକତି ପରା । କରେ ଧରା ଧାନ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭରା ।।
ପଖାଳ ଆମ ଆଶରା ।
ଭରିଦିଏ ସୁଖ ଶାନ୍ତି ଅଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ଯ ଭାବନା ଜୀବନ ସାରା । ୧୯ ।
ପଖାଳ ଦିଅଇ ଉତ୍ତମ ନିଦ୍ରା । ଶରୀର ବ୍ୟଥା ଦୂର କରେ ସଦା ।
ବଢାଏ ଶରୀରେ ଜଳୀୟ ଅଂଶ । ବଦହଜମୀକୁ କରି ନାଶ ।
ତୃପ୍ତ ହୁଅଇ ମନୁଷ୍ୟ ।
ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପଖାଳ ଖାଇଲେ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ଅବଶ୍ୟ । ୨୦ ।
ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପ୍ରସାଦ । ନାହିଁ ବିତୃଷ୍ଣା ନାହିଁ ଅବସାଦ।
ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ମହାନ୍ ଖାଦ୍ୟ । ସେ ସର୍ବକାଳିକ ଅଟଇ ସଦ୍ୟ ।
ପଖାଳ ଗୁଣ ନ ସରେ ।
ବରଷକ ବାର ମାସ ଛଅ ଋତୁ ଥାଉ ସର୍ବଦା ମୁଖରେ ।। ୨୧ ।

ଓଡ଼ିଆ ଛନ୍ଦ - ଋଷିକୁଲ୍ୟା
ସନ୍ତୋଷ କୁମାର ସାହୁ
ନରସିଂହପୁର