ବିଷୟ ପ୍ରବେଶ -

******************

କ୍ରିକେଟ୍ , ଯାହା ଏକ ସାଧାରଣ ଖେଳ ।ଏଥିରେ ଅସାଧାରଣତା ପୁଣି କଣ ଅଛି ଯେ? ଏ ଖେଳ ପାଇଁ ତ ଗୋଟେ ବ୍ୟାଟ୍ ତ ଆଉ ଗୋଟେ ବଲ୍ ର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି ।ବଲ୍ କୁ ଫିଙ୍ଗିବା ,ବ୍ୟାଟ୍ କୁ ଚଲେଇବା। ଷ୍ଟମ୍ପରେ ବାଜିଲେ ଆଉଟ୍ ।ବାଉଣ୍ଡରି ରେ ଲାଗିଲେ ଚାରି ରନ୍।ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଗଲେ ଛକା । ସରିଗଲା ଖେଳ।ଏତିକି ନା ଆଉ କିଛି? ଚାଲନ୍ତୁ କ୍ରିକେଟ୍ ବିଶ୍ଲେଷଣ ର ସାଗରରେ ଲମ୍ଫ ଦେବା ............

ସାମାନ୍ୟ ବୋଲି ଭାବୁଥିବା ଏ ଖେଳ ବାସ୍ତବରେ ସାମାନ୍ୟ ନୁହେଁ ।ଏହା ହେଉଛି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାରତୀୟଙ୍କ ହୃଦୟର ଆବେଗ।ଆବାଳ ବୃଦ୍ଧ ବନିତା ସମସ୍ତେ ଏହି ଆବେଗ ରେ ବନ୍ଧା। ନବଯାତ ଶିଶୁ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜୀବନ ର ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟ ହିସାବ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଏହାର ପାଗଳ। ଏ ଖେଳ ଏକ ମାୟାଜାଲ ଯେଉଁ ଜାଲ ରେ ଛନ୍ଦା ଛନ୍ଦି ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରୀଡା ପ୍ରେମୀ।କ୍ରିକେଟ୍ ଏକ ମହାନ ଗଣପର୍ବ। ଗାଁ ସହରରେ ପର୍ବ ଟିଏ ହେଲେ ଯେପରି ମନ ଭାବ ବିହ୍ବଳ ହୋଇଯାଏ ଠିକ୍ ସେହିପରି ଏହି ପର୍ବ ରେ ସମସ୍ତେ ବିଭୋର ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତି। ଏ କ୍ରିକେଟ୍ ଏକ କ୍ରୀଡାର ପରିଚୟ ଠାରୁ ଆହୁରି ଉଚ୍ଚତର ସୋପାନ ରେ ପହଞ୍ଚି ସାରିଲାଣି।କ୍ରିକେଟ୍ ହେଉଛି ମାନ ଓ ସ୍ବାଭିମାନ ର ପ୍ରତୀକ ।ମନେହୁଏ କ୍ରିକେଟ୍ ଏକ ଯୁଦ୍ଧ । ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ରେ ବିଜୟ ପରାଜୟ ଜିଦ୍ ଖୋର୍ ମନୋବୃତ୍ତି ମିଳିଥାଏ। ଏ ଖେଳରେ କେତେବେଳେ ପ୍ରତିଶୋଧ ର ନିଆଁ ଜଳେ ତ କେତେବେଳେ ପ୍ରେମର ବର୍ଷା ହୁଏ।ଏ ଖେଳ ମନ ରେ ଭରିଦିଏ ଦେଶପ୍ରେମ ।ଏ ଖେଳ ମନରେ ଜାଗ୍ରତ କରେ ଜାତୀୟତା ବାଦୀ ଚିନ୍ତନ। ଏହି ଖେଳ ବିଭିନ୍ନତା ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ର ପୁଷ୍ପ ଫୁଟାଇ ସଭିଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚେଇପାରେ ପ୍ରେମର ପ୍ରସୂନ।

ଯଦି କାହାକୁ ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ବଡ ଧର୍ମ ପଚରା ଯାଏ ,କିଏ କିଏ କହିବେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ତ କିଏ କିଏ କହିବେ ଇସଲାମ୍ ।ବାସ୍ତବରେ ଏ ସବୁଠୁ ବି ଗୋଟେ ବଡ ଧର୍ମ ରହିଛି ତାହା ହେଲା କ୍ରିକେଟ୍ ର ଧର୍ମ।

ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ଏହି ଖେଳ ପ୍ରାୟତଃ ୫୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଇଂଲଣ୍ଡ ଦେଶରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଭାରତ ରେ ଏହି ଖେଳ ର ଆରମ୍ଭ ଇଂରେଜୀ ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା। ଭାରତରେ ଜାତୀୟ ଖେଳ ଭାବେ ହକି କୁ ମାନ୍ୟତା ମିଳିଥିବା ବେଳେ ଏହି ଖେଳର ଲୋକ ପ୍ରିୟତା ସର୍ବାଧିକ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ଏହା ର ପ୍ରସିଦ୍ଧି କେବଳ ଭାରତରେ ନୁହେଁ ବିଶ୍ବର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶରେ ରହିଅଛି। ଏ ଖେଳ କୁ ଉଚ୍ଚ ସୋପାନ ରେ ପହଞ୍ଚାଇପାରିଥିବା ଅନେକ ମହାନ ତାରକା ଗଣ ଏ ଧରାପୃଷ୍ଠ ରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରି ଅପସରି ଗଲେଣି। ମାତ୍ର ଏ ଖେଳ ଆଜିବି ଜୀବନ୍ତ ,ଆଜି ବି ଅମର ,ଆଜି ବି ସ୍ଥାନିତ ହୋଇ ରହିଅଛି ସେହି ଉଚ୍ଚ ସୋପାନରେ।ବିଲ ,ସଡକ ,ତୋଟା ,ଆଦି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଜିଲ୍ଲା ସ୍ତରରେ ଆୟୋଜିତ ବିଭିନ୍ନ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ରେ,ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଏବଂ ପରିଶେଷରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତର ଯାଏଁ ଏହାର ପରିସର ବ୍ୟାପ୍ତ। ବିଭିନ୍ନ ଟ୍ରଫି ଆଧାରରେ ଏହି ଖେଳକୁ ବିଭାଜିତ କରାଯାଇ ଥାଏ। ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଜନ ଲୋକ ଆଦୃତି ଲାଭ କରିଛି ।ସରଳ ଭାଷା ରେ କହିବାକୁ ଏହି ଖେଳ ଓ ଏହି ଖେଳ ଖେଳୁଥିବା ଖେଳାଳୀ ମାନେ ଆମ ମାନଙ୍କ ଶରୀର ରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ହୋଇ ଯାଇଛନ୍ତି।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି -

**********

ଏହି ଖେଳ ଇଂଲଣ୍ଡ ର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଖେଳିବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ୧୫୯୮ ରୁ ଏହାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ବୋଲି ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ସନ୍ଦର୍ଭ ମିଳିଅଛି।ଅଧୁନା ଏହି ଖେଳ କୁ ପ୍ରାୟତଃ ୧୦୦ ରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବ ଦେଶ ରେ ଖେଳାଯାଉଅଛି। ଭାରତ ,ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ,ଇଂଲଣ୍ଡ, ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା, ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍, ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ପାକିସ୍ଥାନ, ଜିମ୍ବାୱେ, ବାଂଲାଦେଶ ଓ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ଭଳି ଦେଶରେ ଏହି ଖେଳ ର ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ବ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।କହିପାରିବା ଯେ ଏହି ଦେଶ ଗୁଡିକ କ୍ରିକେଟ୍ ରେ ଉଚ୍ଚ କ୍ରୀଡା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁ ଅଛନ୍ତି।‌ ୨୦୨୪ ରେ ଆମେରିକାରେ ଆୟୋଜିତ ହେଉଥିବା ବିଶ୍ବକପ୍ ରେ ଅନେକ ନୂତନ ଦଳ ସାମିଲ୍ ହୋଇଅଛନ୍ତି ।ଯେପରିକି ଉଗାଣ୍ଡା,ପପୁଆ ନିଉ ଗିନି, ଆର୍ୟଲାଣ୍ଡ ,ସ୍କଟ୍ ଲାଣ୍ଡ ,ଆମେରିକା ଆଦି ଦେଶ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳ ରେ ନିଜର ପ୍ରତିଭାକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଛନ୍ତି।

କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ଶେଷ ହେବା ପାଇଁ କେତେ ସମୟ ଲାଗିବ ତାହା ଅନେକ କାରଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ।ଏହି ଖେଳର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଫରମାଟ୍ ରହିଅଛି।ଯେପରିକି ୨୦ ଓଭର ମ୍ୟାଚ୍ ,୫୦ ଓଭର୍ ମ୍ୟାଚ ,୫ ଦିନ ଧରି ଖେଳା ଯାଉଥିବା ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ । ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଫରମାଟ୍ ରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମୟ ଅବଧି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। କେବଳ ସମୟ ଅବଧି ନୁହେଁ ତାହାର ଖେଳ‌ ନିୟମ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଯାଇଥାଏ। ଟିମ୍ ର ଜିତିବା ,ହାରିବା ,ଡ୍ର ରହିବା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ସମୟ ଅବଧି ନିର୍ଭର କରିଥାଏ।

କ୍ରିକେଟ୍ ମୁଖ୍ୟତଃ ଏକ ବାହ୍ୟ ଖେଳ।ଏହା ବିଶାଳ କାୟ ପଡିଆରେ ଖେଳାଯାଇଥାଏ। ଏହା ଉଭୟ ଦିନ ଓ ରାତି ରେ ଖେଳା ଯାଇଥାଏ। ରାତି ରେ ଖେଳା ହେବା ବେଳେ କୃତ୍ରିମ ଆଲୋକ ର ବ୍ଯବସ୍ଥା କରାଯାଇଥାଏ।ଏହାର ଖେଳ ପଡିଆ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳୁଥିଵା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶ ମାନଙ୍କରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ।ଆକୃତିରେ ଛୋଟ ବଡ ହୋଇଥାଏ।ଅନେକ ପଡିଆ ୫୦୦ ବର୍ଷ ପୁରାତନ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟ କେତେକ ସଂପ୍ରତି ନିର୍ମିତ ହୋଇଅଛି। ସଂପ୍ରତି ଭାରତର ଗୁଜୁରାଟ୍ ର ଅହମ୍ମଦାଠାରେ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଷ୍ଟାଡିୟମ ର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଅଛି। ଏହା କେବଳ ଭାରତରେ ନୁହେଁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀର ସର୍ବବୃହତ ଷ୍ଟାଡିୟମ ର ମାନ୍ୟତା ଲାଭ କରିଛି।ଏହି ଖେଳ ଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଋତୁ ରେ ଖେଳାଯାଇଥାଏ।ଯେପରିକି ଏହା ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ବ୍ରିଟେନ, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଖେଳାଯାଇଥିବାବେଳେ ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍, ଭାରତ, ପାକିସ୍ଥାନ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶରେ ଏହା ଶୀତଦିନରେ ମୌସୁମୀ ର ପ୍ରସ୍ଥାନ ପରେ ଖେଳାଯାଇଥାଏ ।

କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳ ଏକ କ୍ରିକେଟ୍ କାଉନସିଲ ଦ୍ବାରା ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ।ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଦୁବାଇରେ ଅବସ୍ଥିତ।ଏହାର ନାମ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ ପରିଷଦ (ଆଇସିସି)।ଏହାର ସଦସ୍ୟ, ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କର ଘରୋଇ ଦଳ ମାଧ୍ୟମରେ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଖେଳ ଆୟୋଜନ କରିଥାଏ | ଆଇସିସି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଖେଳାଯାଇଥିବା ଉଭୟ ପୁରୁଷ ଏବଂ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ।ଏହାର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୁରୁଷମାନେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳିପାରିବେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମହିଳାମାନେ ପୁରୁଷ ଦଳରେ ସାମିଲ୍ ହୋଇ ଖେଳିପାରିବେ ।

ଦୁଇ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରିକେଟ୍ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରାଯାଇଥାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳରେ ଏକାଦଶ ଖେଳାଳି ରହିଥାନ୍ତି। ଏହି ଖେଳ ଖେଳା ଯାଉଥିବା କ୍ଷେତ୍ରର ବ୍ୟାସ ସାଧାରଣତଃ ୧୪୦-୧୬୦ ୟାର୍ଡ ବା ୧୩୦ ରୁ ୧୫୦ ମିଟର ହୋଇଥାଏ। କ୍ଷେତ୍ର ର ପରିସୀମା କୁ ରଙ୍ଗ କରାଯାଏ କିମ୍ବା ଏକ ଦଉଡି ସାହାଯ୍ୟରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଥାଏ। କ୍ଷେତ୍ର ଗୋଲାକାର, ବର୍ଗ କିମ୍ବା ଓଭାଲ୍ ହୋଇପାରେ, ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ରିକେଟ୍ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ ହେଉଛି ଓଭାଲ୍ ଯାହାକି ଇଂଲଣ୍ଡର ରହିଅଛି। ଭାରତରେ ଗ୍ରୀନ୍ ପାର୍କ ,ବାରବାଟୀ, ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ, ୱଙ୍ଖେଡେ ,ଇଡନ୍ ଗାଡେନ୍ , ଧର୍ମଶାଳା ଇତ୍ୟାଦି ,ସେହିପରି ପୋଡଶୀ ଦେଶ ପାକିସ୍ଥାନରେ ଇସଲାମାବାଦ୍, କରାଚୀ ଠାରେ ,ବଙ୍ଗଲାଦେଶ ରେ ମିରପୁର୍, ଢାକା ଠାରେ , ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ର ଆଡେଲାଇଡ୍, ମେଲ୍ ବୋର୍ଣ୍ଣ, ସିଡିନୀ , ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ ର ଅକଲାଣ୍ଡ ,ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକା ର ଜୋହାନସ୍ ବର୍ଗ, ଡର୍ବାନ୍ ଇତ୍ୟାଦି ଷ୍ଟାଡିୟମ ରେ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳାଯାଇ ଲୋକ ପ୍ରିୟତା ହାସଲ୍ କରିଅଛି।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଅନ୍ୟ ଦଳ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ରନ୍ ସ୍କୋର କରିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦଳର ସମସ୍ତ ଖେଳାଳିଙ୍କୁ ବରଖାସ୍ତ କରିବା। କ୍ରିକେଟ୍ ରେ, ଅନ୍ୟ ଦଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଭର୍ ଶେଷ ହୋଇନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ରନ୍ ସ୍କୋର କରି ଏକ ଖେଳ ଜିତି ଯାଇହେବ । ଦ୍ୱିତୀୟ ଫର୍ମରେ, ଖେଳ ଜିତିବା ପାଇଁ ଅଧିକ ରନ୍ ସ୍କୋର କରିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦଳକୁ ବରଖାସ୍ତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ନଚେତ୍ ମ୍ୟାଚ୍ କୌଣସି ଫଳାଫଳ ବିନା ଶେଷ ହୋଇଥାଏ। ଖେଳ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ଉଭୟ ଦଳର ଅଧିନାୟକ ପ୍ରଥମେ ବ୍ୟାଟିଂ କରିବେ କିମ୍ବା ବୋଲିଂ ଚୟନ କରିବାକୁ ଏକ ମୁଦ୍ରା ରେ ଟସ୍ କରନ୍ତି ।ଟସ୍ ଜିତିଥିବା ଅଧିନାୟକ ପିଚ୍ ଏବଂ ପାଣିପାଗର ସାମ୍ପ୍ରତିକ ତଥା ଆଶା କରାଯାଉଥିବା ଅବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥାନ୍ତି।

କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳ ର ଇତିହାସ -

****************************

ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଇଂଲଣ୍ଡ ର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳର ନିଶ୍ଚିତ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ସ୍ବିକାର କରାଯାଏ। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଉପସ୍ଥିତି କୁ ନେଇ ଅନେକ ପ୍ରମାଣ ମିଳିଅଛି। ମାତ୍ର ଏହାର ସଠିକତା କୁ ନେଇ ସନ୍ଦେହ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।ତେଣୁ ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀ କୁ ବାସ୍ତବ ଆରମ୍ଭ ବର୍ଷ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ‌।

୧୯୨୪ ମସିହାରେ,ଏକ ମ୍ୟାଚ୍ ରେ ପ୍ୟାରିସ୍ ର ଜଣେ ଖେଳାଳି ର ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ ଲାଗିଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା।ଏହା ପରେ ବେଟ୍ ର ଆକାର ଓ ଓଜନ କୁ ନେଇ ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ ହୋଇଥିଲା।

ଏହି ଖେଳର ବିକାଶ ବାସ୍ତଵରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହା ଇଂଲଣ୍ଡର ଜାତୀୟ ଖେଳର ମାନ୍ୟତା ଲାଭ କଲା।ସେହି ବିକାଶରେ ସର୍ତ୍ତ ୧୭୦୭ ମସିହାରେ ଲଣ୍ଡନରେ କ୍ରିକେଟ୍ ବହୁତ ଲୋକପ୍ରିୟ ଖେଳ ଥିଲା । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟରେ ବଲ୍ କୁ ଗଡେଇକି ଫିଙ୍ଗା ଯାଉଥିଲା ।ମାତ୍ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇ ଉଠେଇକି ଫିଙ୍ଗାଗଲା ।ସେହି ପରି ପ୍ରଥମେ ବ୍ୟାଟ୍ ର ଆକୃତି ଅଧୁନା ହକି ଷ୍ଟିକ୍ ଭଳି ଥିଲା ମାତ୍ର ଏହା ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇ ଏହାକୁ ଚଉଡା ଓ ଓସାରିଆ କରାଗଲା। ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଲର୍ଡସ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ ବଡ ଷ୍ଟାଡିୟମ ଖୋଲାଯାଇଥିଲା। ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ନୂତନ ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ତିନି ଷ୍ଟମ୍ପ ୱିକେଟ୍ ଏବଂ ଲେଗ୍ ଏଲ୍.ବି.ଡବ୍ଲୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଅଣ୍ଡରଆର୍ମ ବୋଲିଂ ପରେ ରାଉଣ୍ଡଆର୍ମ ବୋଲିଂ ଏବଂ ପରେ ଓଭରଆର୍ମ ବୋଲିଂରେ କରାଯାଇଥିଲା।୧୮୯୦ରେ ରେ କାଉଣ୍ଟିଂ ଚାମ୍ପିଅନସିପ୍ ର ଅଫିସିଆଲ୍ ଗଠନ କରିଥିଲା ।ଏହି ଖେଳର ବିସ୍ତାରରେ ବ୍ରିଟିଶ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବହୁ ଅବଦାନ ରହିଥିଲା। ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏହା ଭାରତ, ଉତ୍ତର ଆମେରିକା, କାରିବିଆନ୍, ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଏବଂ ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିନେଇଥିଲା। ୧୮୪୪ ମସିହାରେ ଆମେରିକା ଏବଂ କାନାଡା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ ମ୍ୟାଚ୍ ହୋଇଥିଲା।

୧୮୫୯ ମସିହାରେ ଇଂଲଣ୍ଡ ଦଳ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଉତ୍ତର ଆମେରିକା ଗ୍ରସ୍ତରେ ଯାଇଥିଲା। ୧୮୬୨ ମସିହାରେ ଇଂରାଜୀ ଦଳ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଗ୍ରସ୍ତ କରିଥିଲା ।୧୮୮୮ ମସିହାରେ ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟ୍ର ବ୍ୟାପକତା କୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଏହାକୁ କ୍ରିକେଟ୍ ର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗ ବୋଲି ଅଭିହିତ କରାଗଲା।ଏହି ବର୍ଷ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ,ଇଂଲଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷରେ ଖେଳିଥିଲା।ବିଂଶ ଶତାଦ୍ଦୀର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ଡନ୍ ବ୍ରାଡମ୍ୟାନ୍ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ, ଯିଏ କି ସେ ସମୟର‌ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ରହିଥିଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍, ଭାରତ ଏବଂ ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଦେଶରେ ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଅବଧି ପରେ ପାକିସ୍ତାନ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶ ମଧ୍ୟ ଏହି ବର୍ଗରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।୧୯୭୧ ମସିହାରେ ରେ ପ୍ରଥମଥର ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଓଭରର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳାଯାଇଥିଲା | ୧୯୭୫ ରେ ପ୍ରଥମ ସୀମିତ ଓଭର କ୍ରିକେଟ୍ ବିଶ୍ୱକପ୍ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା।ମାତ୍ର ଏହା ପରେ ୨୦୦୭ ମସିହା ଠାରୁ ଏହାର ଓଭର କୁ ଆହୁରି କମେଇ ଦିଆଯାଇ ଟି -ଟ୍ବେଣ୍ଟି ର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ଏବଂ ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ବକପ୍ ଆୟୋଜନ କରାଯାଉଅଛି।

ଖେଳର ନୀତି ନିୟମ -

***********************

ପିଚ୍ ର ଗୁରୁତ୍ବ-

***********

କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳ ପଡିଆର ପିଚ୍ ଉପରେ ଖେଳାଯାଇଥାଏ। ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ୨୦ ମିଟର ହୋଇଥାଏ।ପିଚ୍ ର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ବରେ ଏହା ଖେଳା ଯାଇଥାଏ।ଏଥିରେ ଜଣେ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ୱିକେଟ କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାପାଇଁ ଷ୍ଟମ୍ଫ ଆଗରେ ଠିଆ ହୋଇଥାଏ। ବୋଲର୍ ଏହାକୁ ବଲ୍ ରେ ଆଘାତ କରିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରିଥାଏ। ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ବଲ୍ କୁ ମାରିବା ପରେ ଏହି ପିଚ୍ ଉପରେ ଦୌଡି ରନ୍ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାଏ। ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଷ୍ଟମ୍ଫ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିବା ପୁର୍ବରୁ କ୍ଷେତ୍ର ରକ୍ଷକ ବଲ୍ କୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଷ୍ଟମ୍ପ ରେ ଲଗେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା ।ଏହା ଫଳରେ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଆଉଟ୍ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ।ଯଦି ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ବଲ୍ କୁ ମାରିବା ପରେ ନଦୌଡନ୍ତି ତେବେ ବଲ୍ ଟି ମୃତ ଘୋଷିତ କରାଯାଏ ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ବୋଲିଂ ପାଇଁ ବୋଲରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରିଯାଏ ।ଏହି ଖେଳ ଦୁଇଟି ଇନିଂଶ ରେ ହୋଇଥାଏ , ଗୋଟେ ଇନିଂଶ ରେ ଗୋଟେ ଜଳ ବ୍ୟାଟିଂ କଲା ବେଳେ ଅନ୍ୟ ଇନିଂଶ ରେ ବୋଲିଂ କରିଥାଏ।ଏହି ଖେଳ ରେ ଦୁଇଜଣ ଅମ୍ପାୟାର ମଧ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତି ହୋଇଥାନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ପଡ଼ିଆରେ ହେଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି | ଦୁଇଜଣ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ହେଉଛନ୍ତି ଷ୍ଟ୍ରାଇକର ଯିଏ ବଲକୁ ସାମ୍ନା କରନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟଟିକୁ ଅଣ-ଷ୍ଟ୍ରାଇକର କୁହାଯାଏ। ରନ୍ ସ୍କୋର ହେବା ସହ ଓଭର ସମାପ୍ତ ହେବାପରେ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଙ୍କ ଭୂମିକା ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ। ଫିଲ୍ଡିଂ ଦଳର ସମସ୍ତ ଖେଳାଳି ଏକାଠି ପଡ଼ିଆରେ କ୍ଷେତ୍ରରକ୍ଷଣ କରିଥାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ବୋଲର, ଜଣେ ୱିକେଟ୍ ରକ୍ଷକ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ନଅ ଜଣଙ୍କୁ ଫିଲ୍ଡର କୁହାଯାଏ | ୱିକେଟ୍ କିପର୍ ୱିକେଟ ର ପଛ ପଟେ ରହି କ୍ଷେତ୍ର ରକ୍ଷଣ କରିଥାନ୍ତି।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ୱିକେଟ୍ ରେ ତିନିଟି କାଠ ଷ୍ଟମ୍ପକୁ ଏକ ସିଧା ଲାଇନରେ ରଖାଯାଇଥାଏ ଏବଂ ଦୁଇଟି ବେଲ୍ ତା ଉପରେ ଲଗା ଯାଇଥାଏ।ଷ୍ଟମ୍ପ ର ସମ୍ମୁଖରେ ଧଳା ରଙ୍ଗ ର ରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇ ଥାଏ।ବୋଲିଂ କରିବା ସମୟରେ ବୋଲରଙ୍କ ପାଦ ର ପଛ ପାର୍ଶ୍ବ ଲାଇନ୍ ପଛରେ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ। ନଚେତ୍ ଏହା ଅମ୍ପାୟାର୍ ଦ୍ବାରା ନୋ ବଲ୍ ଘୋଷିତ ହୋଇଥାଏ। ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଏହି ଲାଇନ୍ ମଧ୍ୟରେ ରହି ଖେଳିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଏ।ଏହାର ବାହାରକୁ ଯିବା ବିପଦ ହୋଇଥାଏ ଓ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଆଉଟ୍ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ।

ମାଟିର ବିଶେଷତା କୁ ନେଇ ପିଚ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ହୋଇପାରେ ।ପିଚ୍ ଅନୁଯାୟୀ ବୋଲର ବାଉନ୍ସ, ସ୍ପିନ୍ ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗତି ରେ ବୋଲିଂ କରିଥାଏ। ବାଉନ୍ସ ଉଚ୍ଚ କିନ୍ତୁ ୟୁନିଫର୍ମ ହୋଇଥିବାରୁ ଏକ ହାର୍ଡ ପିଚରେ ବ୍ୟାଟିଂ କରିବା ସହଜ ଅଟେ | ଶୁଷ୍କ ବା ଫାଟ ପଡିଥିବା ପିଚ୍ ସ୍ପିନର୍ ମାନଙ୍କୁ ଭଲ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଘାସରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ପିଚ୍ ଦ୍ରୁତ ବୋଲରଙ୍କୁ ଅତିରିକ୍ତ ବାଉନ୍ସ ଯୋଗାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

କ୍ରିକେଟ୍ ରେ ବ୍ୟାଟ୍ ଟି କାଠରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହାର ଆକୃତି ଏକ ବ୍ଲେଡ୍ ପରି ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଉପରେ ହ୍ୟାଣ୍ଡଲ୍ ରହିଥାଏ। ହ୍ୟାଣ୍ଡେଲର ମୋଟେଇ ବ୍ଲେଡର ମୋଟେଇରୁ ଅଧିକ ନହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଆଣ୍ଠୁ ଏବଂ ପାଦର ଆଗ ଭାଗକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ୟାଡ୍ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି। ହାତ ପାଇଁ ଗ୍ଲୋଭସ୍, ମୁଣ୍ଡ ପାଇଁ ହେଲମେଟ ,ଜଙ୍ଘ ରେ ଥାଇପ୍ୟାଡ୍,ବାହୁ ରେ ବାହୁପ୍ୟାଡ୍, ଏବଂ କାନ୍ଧ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ୟାଡ୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

ଅମ୍ପାୟାର ର ଭୂମିକା -

***************

ଦୁଇଟି ଅମ୍ପାୟାର ପଡ଼ିଆରେ ଖେଳକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାନ୍ତି। ଗୋଟିଏ ୱିକେଟ୍ ପଛରେ ବୋଲରଙ୍କ ପଛରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟଟି ଷ୍ଟ୍ରାଇକରଙ୍କ ପଛରେ ଠିଆ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି। ଅମ୍ପାୟାର୍ ଖେଳ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆବଶ୍ଯକୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥାନ୍ତି।ଖେଳାଳି ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟ ସମସ୍ୟା କୁ ମଧ୍ୟ ସମାଧାନ କରେଇଥାନ୍ତି। ସେ ଖେଳାଳିଙ୍କୁ ପଡ଼ିଆରୁ ବାହାର କରି ମ୍ୟାଚ୍ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥଗିତ ରଖିପାରନ୍ତି। ଯେପରିକି ବର୍ଷା ହେଲେ କିମ୍ବା ଲାଇଟ୍ କମ୍ ହେଲେ ଖେଳାଳୀ ଙ୍କୁ ପଡିଆ ଛାଡିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥାନ୍ତି। ପଡିଆ ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ତୃତୀୟ ଅମ୍ପାୟାର ରହିଥାଏ ଯିଏ କି ଟିଭି ମାଧ୍ୟମରେ ଖେଳର ଆବଶ୍ୟକୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥାନ୍ତି। ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ତରର ଖେଳରେ ତୃତୀୟ ଅମ୍ପାୟାର ର ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଥାଏ। ମ୍ୟାଚଗୁଡିକରେ ଏକ ମ୍ୟାଚ୍ ରେଫ୍ରି ମଧ୍ୟ ରହିଥାନ୍ତି ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି କ୍ରିକେଟ୍ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଖେଳ କୁ ପରିଚାଳନା କରିବା।ଖେଳର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା କୁ ଅମ୍ପାୟାର୍ ମାନେ ନିଜ ହାତ ମାଧ୍ୟମରେ ସୂଚିତ କରିଥାନ୍ତି।ଏହା ଦ୍ବାରା ସ୍କୋର ବୋର୍ଡ ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ।

କ୍ଷେତ୍ର ରକ୍ଷଣ କୌଶଳ ଓ ଆବଶ୍ୟକତା-

****************************

ଫିଲ୍ଡିଂ କରୁଥିବା ଦଳର ସମସ୍ତ ଏକାଦଶ ଖେଳାଳି ଏକାଠି ପଡ଼ିଆରେ କ୍ଷେତ୍ର ରକ୍ଷଣ କରିଥାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ହେଉଛନ୍ତି ୱିକେଟ୍ କିପର ଯିଏ କି ବ୍ୟଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ର ପଛପଟେ ରହି କ୍ଷେତ୍ର ରକ୍ଷଣ କରିଥାନ୍ତି ।

ଜଣେ ବୋଲର୍ ରହିଥାନ୍ତି ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅବଶିଷ୍ଟ ନଅ ଜଣ ଫିଲ୍ଡରଙ୍କୁ ଅଧୀନାୟକ ଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ପଡିଆର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ କ୍ଷେତ୍ର ରକ୍ଷଣ ର ଦାୟିତ୍ବ ଦେଇଥାନ୍ତି।ବୋଲିଂ କିଏ କରିବ, କିମ୍ବା କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ କିଏ ଫିଲ୍ଡିଂ କରିବ ଏସଵୁର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅଧୀନାୟକ ନେଇଥାନ୍ତି। ବୋଲର୍ ବୋଲିଂ ଶୈଳୀ ଅନୁସାରେ ଖେଳାଳୀ ପଡିଆରେ ମୃତୟନ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ଦ୍ବାରା ରନ୍ ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ୱିକେଟ୍ ପତନ ର ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇ ପାରେ।

ବ୍ୟାଟିଂ ଓ ବୋଲିଂ-

************

ସାଧାରଣ ଦ୍ରୁତ ବୋଲର୍ ମାନେ ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ବୋଲିଂ କରିଥାନ୍ତି ତେଣୁ ତାଙ୍କୁଅଧିକ ଦୂରରୁ ଦୌଡି ଆସିବାକୁ ପଡିଥାଏ।ମାତ୍ର ସ୍ପିନର୍ ମାନେ ଅଳ୍ପ ଦୂରତାରୁ ଆସି ବୋଲ୍ ଫିଙ୍ଗିଥାନ୍ତି। ଦ୍ରୁତ ବୋଲର୍ ମାନେ ବୋଲ୍ କୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରି ଫିଙ୍ଗି ଥାନ୍ତି , ବଲ୍ ର ସୁଇଙ୍ଗ୍ କୁହାଯାଏ | ସ୍ପିନର୍ ମାନେ ବଲ୍ କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତରରେ ସୁଇଙ୍ଗ କରିଥାନ୍ତି।ଯାହା ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଙ୍କୁ ଖେଳିବାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଓ ୱିକେଟ୍ ଯିବାର ସମ୍ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଜଣେ ଜଣେ ମଧ୍ୟମ ସ୍ପିଡ୍ ବୋଲର‌ ଥାଆନ୍ତି।ବୋଲ୍ ମାନେ ବଲ୍ ଫିଙ୍ଗିଲା ବେଳେ ହାତକୁ ସିଧାକରି କାନ୍ଧ କୁ ଘୁରାଇ ଫିଙ୍ଗିଥାନ୍ତି। ଯଦି ବୋଲର୍ ତାହା ନକରେ ତେବେ ଲେଗ୍ ଅମ୍ପାୟାର ଏହାକୁ ନୋ-ବଲ୍ ଘୋଷଣା କରିଥାନ୍ତି ।ପ୍ରଚଳିତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଜଣେ ବୋଲର ତାଙ୍କ ବାହୁକୁ ୧୫ ଡିଗ୍ରୀ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ କମ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସିଧା କରିପାରିବେ ।

ପଡିଆରେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଖେଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାନ୍ତି। ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଆଉଟ୍ ହୋଇ ପଡ଼ିଆ ଛାଡିଲେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି।ଖେଳ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଦକ୍ଷ ଖେଳାଳି ମାନେ ଖେଳିବାକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି।ପରେ ପରେ ଦୁର୍ବଳ ମାନେ ଯାଇଥାନ୍ତି। କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳ ରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ସଟ୍ ଖେଳାଯାଇଥାଏ| ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ମାନେ କଟ୍ ସଟ୍ , ଡ୍ରାଇଭ୍ ସଟ୍, ହୁକ୍ ସଟ୍ ଆଦି ମାରିଥାନ୍ତି।

ଅତିରିକ୍ତ ରନ୍ ର ବିଶ୍ଲେଷଣ ଓ ଉପାୟ-

****************************************

କ୍ଷେତ୍ର ରକ୍ଷଣ ପାର୍ଶ୍ବରୁ ଯଦି କୌଣସି ତୃଟି ହୁଏ ତେବେ ବ୍ୟାଟିଂ ପାର୍ଶ୍ୱ କୁ ରନ୍ ମିଳିଥାଏ ଏହାକୁ ଅତିରିକ୍ତ ରନ୍ କୁହାଯାଏ ।

ନୋ ବଲ୍ -ବୋଲର୍ ଯଦି ଭୁଲ୍ ଭାବରେ ବାହୁ କୁ ଘୁରାଇ ବଲ୍ ଫିଙ୍ଗିଥାଏ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପାଦ କ୍ରିଜ୍ ବାହାରେ ପଡେ ତେବେ ସେହି ବଲ୍ ନୋ ବଲ୍ ଘୋଷିତ ହୁଏ।ଏଥିପାଇଁ ବୋଲରଙ୍କୁ ପୁଣି ଥରେ ବଲ୍ ବୋଲିଂ କରିବାକୁ ପଡିଥାଏ । ଏହାକୁ ଫ୍ରି ହିଟ୍ ବଲ୍ କୁହାଯାଏ।ଏହି ବଲ୍ ରେ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ରନ୍ ଆଉଟ୍ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଆଉଟ୍ ହୋଇ ପାରିବେ ନାହିଁ।

ୱାଇଡ୍ - ଯେତେବେଳେ ବୋଲର ପିଚ୍ ରେ ସୂଚିତ ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ବୋଲିଂ ନକରେ ତେବେ ତାହାକୁ ଅମ୍ପାୟାର୍ ଦ୍ବାରା ୱାଇଡ୍ ସଙ୍କେତ ଦିଆଯାଏ।ଏହା ଦ୍ବାରା ବ୍ୟାଟିଂ ଦଳକୁ ଅତିରିକ୍ତ ରନ୍ ମିଳିଥାଏ।

ବାଇ- ଯେତେବେଳେ ବଲ୍ ଟିକୁ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଛାଡିଦିଏ ଏବଂ ତାହା କୌଣସି କ୍ଷେତ୍ର ରକ୍ଷକ ଦ୍ବାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ନ ହୁଏ।ତେବେ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଦୌଡି ଅତିରିକ୍ତ ରନ୍ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାଏ।

ଲେଗ୍ ବାଇ - ବାଇ ରେ ବଲ୍ ଟି ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିନଥାଏ ମାତ୍ର ଲେଗ୍ ବାଇ ରେ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ର ଶରୀର କୁ ଆଘାତ କରି ଯାଇଥାଏ। ଏହାଦ୍ବାରା ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଅତିରିକ୍ତ ରନ୍ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାଏ।

ୱିକେଟ ପତନ ର ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ -

***********************************

କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳ ରେ ଜଣେ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ କୁ ଦଶ ପ୍ରକାର ଉପାୟରେ ଆଉଟ୍ କରାଯାଇହେବ।ସେଗୁଡିକ ହେଲା -

ବୋଲ୍ଡ- ଯଦି ବୋଲର୍ ର ବୋଲିଂରେ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ବ୍ୟାଟ୍ ଚଳେଇବାରେ ବିଫଳ ହୁଏ। ଏବଂ ବୋଲ୍ ଟି ଯଦି ସିଧା ଯାଇ ଷ୍ଟମ୍ପରେ ଆଘାତ ହୁଏ ତେବେ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ବୋଲ୍ଡ ଆଉଟ୍ ହୋଇଥାନ୍ତି।

କ୍ୟାଚ୍ ଆଉଟ୍ -ଯଦି ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ର ବ୍ୟାଟ୍ କିମ୍ବା ହାତରେ ବଲ୍ ବାଜି ଫିଲ୍ଡିଂ ଦଳର ଯେକୌଣସି ସଦସ୍ୟ ଙ୍କ ହାତକୁ ଯାଏ ତେବେ ସେ କ୍ୟାଚ୍ ଆଉଟ୍ ହୋଇଥାନ୍ତି।

ଏଲ୍.ବି.ଡବ୍ଲୁ- ଏପରି ୱିକେଟ୍ କୁ ଧରିବା ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଟେ।ଯଦି ବଲ୍ ଟି ଷ୍ଟମ୍ପ ସିଧାରେ ପଡି ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ର ଗୋଡରେ ବା ପ୍ୟାଡ୍ ରେ ଆଘାତ ହୁଏ ।ତେବେ ସେ ଅମ୍ପାୟାର୍ ଦ୍ବାରା ଆଉଟ୍ ଘୋଷିତ ହୋଇଥାଏ। ଏଥିପାଇଁ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଡି.ଆର୍,ଏସ୍ ନେବାର ମଧ୍ୟ ବ୍ଯବସ୍ଥା ରହିଛି।

ରନ୍ ଆଉଟ୍ - ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ପିଚ୍ ଉପରେ ରନ୍ ନେବା ସମୟରେ ଯେ କୌଣସି କ୍ଷେତ୍ର ରକ୍ଷକ ଏହାକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଯଦି ଷ୍ଟମ୍ପ ରେ ଲଗେଇଦିଏ।ତେଵବ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ରନ୍ ଆଉଟ୍ ହୋଇଥାନ୍ତି।

ଷ୍ଟମ୍ପ୍ଡ୍ - ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଅନେକ ସମୟରେ କ୍ରିଜ୍ ଲାଇନ୍ ବାହାରକୁ ଆସି ବଲ୍ ପ୍ରହାର କରିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରିଥାଏ ।ଯଦି ସେ ବିଫଳ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ୱିକେଟ୍ କିପର୍ ବଲ୍ କୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଷ୍ଟମ୍ପ ରେ ଆଘାତ କରେ ତେବେ ସେ ଷ୍ଟମ୍ଫ୍ଡ ହୋଇଯାଏ।

ହିଟ୍ ୱିକେଟ୍ - ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ବାଭାବିକ୍ ଭାବେ ଘଟିଥାଏ। ଯଦି ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଭୂଲ୍ ବଶତଃ ବଲ୍‌ ଟିକୁ ନ ମାରି ପାରି ବ୍ୟାଟ୍ କୁ ଷ୍ଟମ୍ପ ରେ ଆଘାତ କରିନିଏ। ତେବେ ସେ ହିଟ୍ ୱିକେଟ୍ ହୋଇଯାଏ।

ଦୁଇ ଥର ବଲ୍ ଆଘାତ ଜନିତ ୱିକେଟ୍- ଯଦି ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଜାଣିଶୁଣି ବଲ୍ କୁ ଦୁଇ ଥର ଆଘାତ କରେ ତେବେ ସେ ଆଉଟ୍ ଘୋଷିତ ହୋଇଥାଏ। କେବଳ ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଦୁଇଥର ଆଘାତ କରାଯାଇପାରେ।ନଚେତ୍ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ ଭାବେ ଏହା ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହେଁ।

ସମୟ ସମାପ୍ତ ଜନୀତ ଆଉଟ୍-ଜଣେ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଆଉଟ୍ ହେବା ପରେ ଯଦି ପରବର୍ତ୍ତୀ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଦୁଇ ମିନିଟ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଆକୁ ନଆସନ୍ତି ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଆଉଟ୍ ଘୋଷିତ କରାଯାଇଥାଏ।

ଏସମସ୍ତ ଆଉଟ୍ ଉପାୟ ବ୍ଯତୀତ କୌଣସି ଅସୁସ୍ଥତା ଓ ଆଘାତ ଜନିତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ କୁ ରିଟାୟାର୍ଡ କରିଦିଆଯାଇଥାଏ।

ଖେଳର ପ୍ରକାର ଭେଦ ବା ବିଭିନ୍ନ ଫର୍ମାଟ୍-

******************************************

କ୍ରିକେଟ୍‌ ମ୍ୟାଚ୍ କୁ ବିଭିନ୍ନ‌ ଫର୍ମାଟ୍ ରେ ଖେଳାଯାଇଥାଏ।ଯଥା ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ, ଏକ ଦିବସୀୟ ଓ ଟି-ଟ୍ବେଣ୍ଟି ମ୍ୟାଚ୍। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫର୍ମାଟ୍ ରେ ଅଧୁନା ବିଶ୍ବକପ୍ ଆୟୋଜନ କରାଯାଉଅଛି।ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ ଦୀର୍ଘ ୫ ଦିନ ଧରି ଖେଳା ଯାଇଥାଏ। ସର୍ବପ୍ରଥମେ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳ ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ ରୁ ହିଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ମାତ୍ର ଲିମିଟେଡ୍ ଓଭର ଖେଳ ର ଅଧିକ ଲୋକ ପ୍ରିୟତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରୁ ଏକ ଦିବସୀୟ ଖେଳର ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ପ୍ରଥମେ ଏହା ୬୦ ଓଭର୍ ଓ ପରେ ୫୦ ଓଭର୍ କରି ଦିଆଗଲା ।ଏହା ପରେ ୨୦୦୭ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମ ଥର ଟି -ଟ୍ବେଣ୍ଟି ବିଶ୍ବକପ୍ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା।ଏହି ଫର୍ମାଟ ରେ ୨୦ ଓଭର୍ ଖେଳ ଖେଳାଯାଇଥାଏ।ଏହି ତିନୋଟି ଫର୍ମାଟ ରେ ବିଶ୍ବକପ୍ ସହ ଦେଶ ଦେଶ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ସିରିଜ୍, ଚାମ୍ପିଅନ ଟ୍ରଫି, ତ୍ରିରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ, ପ୍ରିମିୟର ଲିଗ୍, ଆଶେଶ୍ ମ୍ୟାଚ୍ ଓ ଅନେକ ଲିଗ୍ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ କରାଯାଇଥାଏ।

ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ର ବିଶ୍ଲେଷଣ -

********************************

ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ପ୍ରଥମଥର ୧୭୪୫ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ୧୯୩୪ ରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଏବଂ ଇଂଲଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ମହିଳା ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳାଯାଇଥିଲା । ପରେ ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡର ମହିଳାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଗଦାନ କରିଥିଲେ। ୨୦୦୭ ମସିହା ରେ ନେଦରଲ୍ୟାଣ୍ଡ ମହିଳାମାନେ ଦଶମ ମହିଳା ଟେଷ୍ଟ ରାଷ୍ଟ୍ର ହୋଇଥିଲେ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ମହିଳା ବିପକ୍ଷରେ ଡେବ୍ୟୁ କରିଥିଲେ। ୧୯୫୮ ମସିହାରେ, ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ପରିଷଦ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଏହା ୨୦୦୫ ରେ ଆଇ.ସି.ସି ସହିତ ମିଶ୍ରିତ ହୋଇଥିଲା ।୧୯୭୩ ରେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଏକ ମହିଳା ବିଶ୍ୱକପ୍ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।ଏହା ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ବକପ୍ ଇଭେଣ୍ଟ ଥିଲା। ୨୦୧୮ ସୁଦ୍ଧା ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ଟିମ୍ କୁ ତିନୋଟି ଫର୍ମାଟ ରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା।

ବିଷୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ-

****************

କ୍ରିକେଟ୍ ର ଲୋକ ସମର୍ଥନ କ୍ରମଶଃ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି।ଅନେକ ଦେଶ ଏଥିରେ ଭାଗ ନେବା ଆରମ୍ଭ କଲେଣି ।୨୦୨୪ ରେ ଆମେରିକାରେ ଆୟୋଜିତ ଟି-ଟ୍ବେଣ୍ଟି ବିଶ୍ବକପ୍ ରେ ଅନେକ ନୂତନ ଦଳ ମାନ ଭାଗ ନେଇ ନିଜର ପ୍ରତିଭା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଛନ୍ତି। ଇଂରାଜୀ ରେ ଏକ ଉଦ୍ଧୃତି ଅଛି - Win or lose is part of our life ,not our life ।ବିଜୟ ଓ ପରାଜୟ ଆମ ଜୀବନ ର ଏକ ଅଙ୍ଗ ମାତ୍ର ଆମ ଜୀବନ ନୁହେଁ। ବିଜୟ ପ୍ରାପ୍ତରେ କେହି ଉଚ୍ଚ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ କିମ୍ବା ପରାଜୟରେ ନିଚ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ନିଜ ବିଫଳତା ରୁ ଶିଖିବା ଏବଂ ନିଜର ସର୍ବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଦେଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ହେଉଛି ବାସ୍ତବ ବିଜୟ। ଏକ କ୍ରୀଡା ର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଭାଇଚାରା ସୃଷ୍ଟି କରିବା , ଭାତୃତ୍ବ ଭାବ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା, ଯାହାକି କ୍ରିକେଟ୍ ପ୍ରାରମ୍ଭ ସମୟରୁ ଆଜି ଯାଏ ଦେଖେଇ ଆସୁଛି। ତେଣୁ ଏହି ମହାନ ପର୍ବ ରେ ସାମିଲ୍ ହେବା ,ଏହି ମହାନ୍ ଧର୍ମ କୁ ଆପଣେଇ ନେବା, ନିଜକୁ ଦେଶ ଭକ୍ତି ରେ ,ଜାତିୟତାବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ରେ ବିଭୋର୍ କରିନେବା ,ତାହେଲେ ଏ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳକୁ ବାସ୍ତବ ସାର୍ଥକତା ମିଳି ପାରିବ।

__________________________________________________

ପ୍ରସ୍ତୁତି -ସୌମ୍ୟ ରଞ୍ଜନ ରାୟ

ଭୂୟାଁ ଉଆସ, ଗୁଆମାଳ, ଭଦ୍ରକ

କ୍ରିକେଟ୍:ସୁବିସ୍ତୃତ ବିଶ୍ଲେଷଣ||Complete Analysis of Cricket

କ୍ରିକେଟ୍ ର ପୃଷ୍ଠଭୂମି, ଇତିହାସ,ଫର୍ମାଟ୍ ,ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ଓ ଖେଳର ବିଭିନ୍ନ ନୀତିନିୟମ ର ବିଶ୍ଲେଷଣ