ଅନ୍ତ ହିଁ ଅପ୍ରିୟ ସତ । ଜନ୍ମ ଅଛି ତ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ସୁନିଶ୍ଚିତ। ସମସ୍ତେ ଫେରିବେ କୋକେଇରେ, ଜଳିବ ରଡ ନିଆଁ । ଏନ୍ତୁଡ଼ି ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ଓ ମଶାଣିରେ ଶେଷ। ବଦଳିବ ନିଆଁର ଦାୟିତ୍ଵ, ଏନ୍ତୁଡିରେ କୋମଳ ଶିଶୁର ଦେହକୁ ସେକା ହୁଏ ଓ ବୁଢ଼ୀ ମା ତେଲ ମାଲିସ କରିଦିଏ ହାଡ଼ ଟାଣ ହେବ କହି। ହେଲେ ମଶାଣି ନିଆଁ କିଛି ବୁଝେନି , ତାକୁ କେହି ରୋକିବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ । ଯେବେ ବିନା ପ୍ରାଣରେ ଶରୀର ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ସେ ଆମକୁ ଜାଳି ପକାଏ। କାନ୍ଦିବାର ସ୍ୱର କେବଳ ଭଲପାଉଥିବା ମଣିଷ ମାନଙ୍କର ଶୁଣାଯାଏ। ହେଲେ ପ୍ରାଣ ବିହୀନ ଶରୀର ସେମିତି ପଡ଼ିରୁହେ ତାକୁ ପରା ଆମେ ଶବ କହୁ । ଶବ କଣ କେବେ କାନ୍ଦେ? ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ମୋ ମନରେ ଆସେ । ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ ଏତେ ଆଶା ଓ ଅଧୁରା ସ୍ବପ୍ନକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଜଳିବା କଣ ସହଜ ? ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କଣ ପୁଣି ଗୋଟିଏ ଜୀବନ ମିଳିବ ନା ସବୁଦିନ ପାଇଁ କେହି ଜଣେ ହଜିଯିବ ଆମ ପାଖରୁ ।

ମୋତେ ଲାଗେ ମୋ ଆୟୁଷ ବହୁତ୍ କମ । କାହିଁକି ଜାଣିନି ? ସେଥି ପାଇଁ ମୋତେ ଚିନ୍ତାଲାଗେ ବେଶି ଦୁଃଖ ମୋ ଭଉଣୀ କଥା ଭାବିଲେ ।ଯଦି ମୁଁ ଏମିତି ଦିନେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଏ ତେବେ କଣ ହେବ ତା ଭାଗ୍ୟ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ? ସେଥି ପାଇଁ ମୋର ସବୁ କାଗଜ ପତ୍ରରେ ସେ ହିଁ ମୋ ଉତ୍ତରା ଅଧିକାରୀ। ମରି ହଜି ଗଲେ ତାର ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ କିଛି ଖରାପ ହେବନି । କିଛି ଦିନ ମୋତେ ଝୁରିବ , ପରେ ଭୁଲିଗଲେ ଚଳିବ। ମୋତେ ମରିବାକୁ ବଡ଼ କୌତୁହଳ ଲାଗେ । ମୁଁ ଜିଜ୍ଞାସୁ, ସବୁ ଜାଣିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରେ । ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ପରର ଜୀବନ ବିଷୟରେ ଅନେକ ବିଜ୍ଞାନ ଭିତ୍ତିକ ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ିଛି। କେଉଁଠି ସଠିକ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ନାହିଁ ।

ସେମିତି ପ୍ରତ୍ୟେକ କବିତା ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ଲେଖିବାକୁ ଭଲଲାଗେ । ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଭିତ୍ତିକ ଲେଖା ଲେଖେ । ମୃତ୍ୟୁ କୁ ଆଗରୁ ମୁଁ ଏତେ ପ୍ରେମ କରୁ ନଥିଲି । ଯେବେଠୁ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପାଖରୁ ଦେଖିଛି , ବା ବେଶି ପାଖରୁ ମୋ ଜେଜେଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ମୋତେ କେମିତି ଏକ ମାନସିକ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଛି । ମୋ ସାଙ୍ଗ ସବୁବେଳେ କୁହେ ତୁ ଜୀବନର ସତ ଘଟଣା ଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖୁ , ତୋତେ ଆଉ କିଛି କହିବି ନାହିଁ । ନହେଲେ ତୁ ଗପ ଲେଖିଦେବୁ ଯଦି ସମସ୍ତେ ଜାଣିବେ । ପରେ ମୁଁ ହସେ । ସେ କଣ ଜାଣେ ଦିନେ ମୁଁ ମରି ହଜିଗଲେ । ମୋ ଜୀବନ ଗପ ଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ପଢିବ , ମୋତେ ଘଡ଼ିଏ ଝୁରିବ । ମୁଁ ଏହା ହିଁ ଚାହେଁ ତୁ ମୋତେ ଝୁର ବୋଲି। କାହିଁକି ନା ଏବେ ଆଉ କେହି କାହାକୁ ଝୁରିବାକୁ ସମୟ ନାହିଁ ।

ରାତିରେ ମୁଁ ଯେତେ ଡେରିରେ ଶୋଇଲେ ମଧ୍ୟ ପାହାନ୍ତି ସକାଳରେ ମୋ ନିଦ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। ତା ପରେ ଦାଦା ଶିଖେଇ ଥିବା କଥା ଅନୁସାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୋୟ ପୂର୍ବରୁ ଗାଧୋଇ ପଡେ । ଗତ ରାତିରେ ମୋତେ ନିଦ ହେଇନି। ଅଫିସରେ ଥିଲାବେଳେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲି ମୋ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ରଶ୍ମିର ଭାଇଙ୍କର ଯୁବକ ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁ। କର୍କଟ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ । ଶେଷଥର ତା ସହ କଥା ହେଲାବେଳେ ରଶ୍ମିର ସ୍ଵରରେ ଥିଲା ଗୋଟିଏ ଭାବର ଆବେଗ । ଏତିକି କହିଥିଲି ତାକୁ "ଧର୍ଯ୍ୟ ରଖ" । ହେଲେ ମୁଁ ଜାଣିଥିଲି ଆଗକୁ କଣ ହେବ ।

ରଶ୍ମି କଲେଜ ହଷ୍ଟେଲରେ ମୋ ସହ ରହୁଥିଲା। ମୋ ପିଠି ଉପରେ ଶୋଇବ କହିବ ତୁ ଜୋର ପାଟି କରି ପଢ଼ିବୁ ମୁଁ ଶୁଣିବି । ସେ ଶୁଣି ଶୁଣି ମନେରଖ । ପରେ ପରେ ସେ ଆଇଆଇଟି ମୁମ୍ବାଇ ଆସିଲା ପଢ଼ିବାକୁ । ସେଠାରେ ସେ ପିଏଚଡି କରିଛି । ଭାବିଥିଲି ଆଇଆଇଟି ପରେ ତା ଭାଗ୍ୟ ବଦଳି ଯିବ । ବଦଳିବ ଘରର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା। ମୁଁ ମୁମ୍ବାଇ ଆସିବା ପରେ ଜାଣିଲି ସେ ଓଡ଼ିଶା ଫେରିଛି ତା ଭାଇ ପାଇଁ । ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା ପରେ ସବୁ ବିଫଳ ହେଲା । ତା ଭାଇ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଏ ଦୁନିଆରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ହେଲେ ଏ କ୍ଷତି କେବଳ ତାର ନଥିଲା । ମୁଁ ହିଁ ଚାହେଁ ରଶ୍ମି ଦୁଃଖ ନପାଉ। କେତେ କଷ୍ଟ ସହିବ, ହଷ୍ଟେଲରେ ତାକୁ କେହି କିଛି କହିଲେ ମୁ କାନ୍ଦି ପକାଏ। ଅନେକ ଥର ଆମେ ଦୁଇ ଜଣ ସେ କରିଥିବା ଦୁଷ୍ଟାମୀ ସବୁ ନିଜ ଭିତରେ ବାଣ୍ଟିଦେଉ। ତା ସହ ଆଣ୍ଠୁଆ ବସିବାର ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ତାହା କହିଲେ ନସରେ ।

ରଶ୍ମିକୁ ଭଲପାଇବା କାରଣ , ସେ ଗୀତ ଭଲ ଗାଏ। ତା ସହ ଥଟା ମଜା ଯେମିତି କରିବା , ସେମିତି ଦାର୍ଶନିକ ଭଳି କଥା କୁହେ । ହଷ୍ଟେଲ ଛାଡ଼ିବା କିଛି ଦିନ ଆଗରୁ ସେ ମୋ ସହ ମିଶିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲା । ପରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲି ମୁଁ ଗଲେ ତାକୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ହେବ ସେଥି ପାଇଁ ସେ ପାଖରେ ଥିବା ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ବାବାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଥିଲା । ସେଠାରେ ସେ ମୋହ ତ୍ୟାଗ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ନିଏ । ନେଇଥିବା ଜ୍ଞାନକୁ ମୋତେ ଭୁଲିବାକୁ ବ୍ୟବହାର କରେ ।

ରଶ୍ମି ଆଇଆଇଟିରେ ପଢିବା ପରେ ମୁଁ କେବେ ତାକୁ କଲ୍ କରେନି । ଚାହେଁ ସେ ଭଲ ମଣିଷ ହେଉ। ଘରର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣୁ। ଶେଷରେ ଏ ଦିନ ମଧ୍ୟ ସେ ଦେଖିଲା । ମୁଁ ଜାଣେ, ଯେବେ ସେ ଦୁଃଖରେ ବାହାରି ଆସିବ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଗୋଟିଏ ବିରାଟ ଦାର୍ଶନିକ ଭଳି ଚିନ୍ତା କରିବ ।ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନେଇ । ଯେବେ ମୁଁ ପ୍ରିୟ ମୋର ଲୋକଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବା ଦେଖିଛି । କେବେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିନି ଭାବେ ଏହା ହିଁ ଏକ ଅପ୍ରିୟ ସତ ଯାହା ମାନିବାକୁ କଷ୍ଟ କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

ତେବେ ପରେ ଭାବେ ଏତେ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚିବା ଭିତରେ ଯେବେ ସମୀକ୍ଷା କରେ ନିଜକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ ମୁଁ କରିଛି କଣ ? ଭାରି କଷ୍ଟହୁଏ ନିଜର ଜନ୍ମ ହେବାର ସଂଜ୍ଞାକୁ ନେଇ । ସବୁବେଳେ ଭାବେ ପ୍ରକୃତି ମୋତେ ଅନେକ କିଛି ଦେଇଛି । ଭୋଗିଛ ତାକୁ ମନ ଇଚ୍ଛା। ହେଲେ ପ୍ରତିବଦଳରେ ତା ପାଇଁ କିଛି କରିନି। ସ୍ୱାର୍ଥପର ଭଳି ମନେହୁଏ । ସେମିତି ଏ ସମାଜ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରିଛି , କିନ୍ତୁ ବଦଳରେ ଗୋଟିଏ ପରିଚୟ ଦେଇଛି । ଯେମିତି ଜୀବନ ଅଛି ତ ମୃତ୍ୟୁ ଅଛି , ସେମିତି ପ୍ରେମ ଅଛି ମାନେ, ଘୃଣା ଓ ପ୍ରତାରଣା ରହିବ । ତେବେ ଏହା ସବୁ ସ୍ୱଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ । ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ପୁଣି ଉଙ୍କି ମାରେ ତେବେ କଣ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସାର୍ଥକ କରିବାକୁ ତ୍ୟାଗ ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ। ପୁଣି ଉତ୍ତର ଆସେ କର୍ମ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।

ଗୋଟିଏ ସୂତ୍ର ମନେପଡେ , ଏପିଜେ ଅବଦୁଲ କଲାମଙ୍କ କଥା । ସେ କେବଳ କର୍ମ କରନ୍ତି । ଭଲ କର୍ମ , ଯାହା ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି ଓ ଖୁବ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛି। ମୃତ୍ୟୁକୁ ସାର୍ଥକ କରିବାକୁ ହେଲେ ଭଲ କର୍ମ କରିବା ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ। ପ୍ରେମ କବିତା ବା ଗପ ଜଣେ ପ୍ରେମିକ ଭାବନାକୁ ପରିପ୍ରକାଶ କରେ । ଦୁନିଆଁରେ ପ୍ରେମ ସୃଷ୍ଟି କରେ ହେଲେ ପରେ ସେ ପ୍ରେମ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଦେହର ଆବଶ୍ୟକ ପଡେ। ହେଲେ ସାମାଜିକ ଗପ ବୋଧେ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ପ୍ରଭାବିତ କରେ । ଯାହାର ଭାବନା ମିଶେ , ଗପଟିଏ ତା ହୃଦୟକୁ ଛୁଏଁ।

ସମାଜ ସେବା କେବଳ ଆର୍ଥିକ ସହଯୋଗ ନୁହେଁ । ସକ୍ଷମ ଅନୁସାରେ ଯିଏ ଯାହା ଦାନ ଦେଲା । ମୋତେ ଲାଗେ ଜ୍ଞାନକୁ ଦାନ ଦେବା ସବୁଠାରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ । ଅର୍ଥ ଦାନ କେହି କରିପାରିବେ ହେଲେ ଜ୍ଞାନକୁ ଦାନ କରିବା ମାନେ ହେଲା ନିଜେ ଜ୍ଞାନୀ ହେବା ଦରକାର। କୌଣସି ବିଷୟରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ରଖିଲେ ଜଣେ ଦାନ କରିପାରିବ।

ତେବେ କଣ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସାର୍ଥକ କରିବାକୁ ହେଲେ ଶିକ୍ଷାର ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ। ବୋଧେ ମୋ ମତରେ ହଁ। ଭଗବାନ ଗଣେଶ , ମାତା ସରସ୍ୱତୀ, ଏପିଜେ ଅବଦୁଲ କାଲାମ, ନେତାଜୀ ସୁବାଷ ବୋଷ, ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ଭଳି ଅନେକ ମଣିଷ ଓ ଦେବତା ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ପୂଜନୀୟ । ଉତ୍ତମ ଶିକ୍ଷାରୁ ହିଁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଇଛାଟିଏ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଯାହାର ଶିକ୍ଷା ଯେତେ ଭଲ ,ତାଙ୍କର ତ୍ୟାଗ ଓ ଭଲ କର୍ମ କରିବାର ପ୍ରୟାସ ସେତେ ଭଲ ।

ମୃତ୍ୟୁ ସମସ୍ତଙ୍କର ହେବ । ହେଲେ କାହାର ସାର୍ଥକ ହେବ , କେହି ଜଣେ ଶୂନ୍ୟ ହେଇ ବାହୁଡ଼ି ଯିବ। କିଏ ମନେ ରହିବ କାଳ କାଳ, ପଢ଼ି ପଢ଼ି ପାଇଁ । କିଏ ମନେ ରହିବ ମୂହୁର୍ତ୍ତ, ଦିନ , ମାସ ଓ ବର୍ଷ ପାଇଁ ।

ଜୀବନ

ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ସାର୍ଥକତା