ଝୁମ୍ପୁଡ଼ି ଶାଗ (ବୈଜ୍ଞାନିକ ନାମ: Cleome gynandra), ଯାହାକୁ "ସ୍ପାଇଡର ପ୍ଲାଣ୍ଟ" ବା "ଆଫ୍ରିକୀୟ ବାଇଗଣ" ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, କେବଳ ଏକ ଶାକଭଜି ନହୋଇ ଓଡ଼ିଆ ଜନଜୀବନରେ ଲୋପପାଉଥିବା ଏକ ଖାଦ୍ୟ ସଂସ୍କୃତିର ଜୀବନ୍ତ ନିଦର୍ଶନ।

ପ୍ରାଚୀନତା ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି:

ଆଫ୍ରିକାର ଉତ୍ପତ୍ତି: ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ଝୁମ୍ପୁଡ଼ି ଶାଗକୁ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଶାକଭଜି ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ। ଆଫ୍ରିକାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହାର ଚାଷ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ହୋଇଆସିଛି।

· ଭାରତରେ ପ୍ରବେଶ: ଏହା କେବେ ଓ କିପରି ଭାରତ ଓ ବିଶେଷକରି ଓଡ଼ିଶାରେ ପହଞ୍ଚିଲା, ତାହାର ସଠିକ୍ ଇତିହାସ ଅଜ୍ଞାତ। ହେଲେ ଏକ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ଯେ ପୁରାତନ ବାଣିଜ୍ୟ ମାର୍ଗ ବା ଉପନିବେଶବାଦୀ ଯୁଗରେ ଜଳପଥ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଆଦାନପ୍ରଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ଉଦ୍ଭିଦ ଓଡ଼ିଶାର ମୃତ୍ତିକାରେ ରୋପିତ ହୋଇଥିବ।

ଓଡ଼ିଶାର ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା:

· ଲୋପପାଉଥିବା ଜ୍ଞାନ ଝୁମ୍ପୁଡ଼ି ଶାଗ ଏକ ପାରମ୍ପରିକ "ଲୋପପାଉଥିବା ଶାକ ଭଜି" ,ଏହାର ଅର୍ଥ ଏହା ବଣଜଙ୍ଗଲରେ ବା ଚାଷଜମିର ଆଡ଼ରେ ଆପଣେଇ ଉଠୁଥିଲା, ବିଶେଷ ଯତ୍ନ ବା ଆଧୁନିକ ଚାଷ ପଦ୍ଧତି ବିନା। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଲୋକଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଓ ପୋଷଣର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଥିଲା।

· ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ: ଝୁମ୍ପୁଡ଼ି ଶାଗ ଓଡ଼ିଶାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସହିତ ଗଭୀର ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ। ଏହାକୁ "ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶାଗ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଐତିହ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ଝୁମ୍ପୁଡ଼ି ଶାଗ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭୋଗ ରୋଷରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହା ତାଙ୍କର ଏକ ବିଶେଷ ଭୋଗ ବା "ଛପନ ଭୋଗ"ର ଅଂଶ ଭାବରେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ। ଏହି ସଂପର୍କ ଏହି ଶାଗକୁ ଏକ ସାଧାରଣ ଶାକଭଜିରୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଏକ ପବିତ୍ର ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଭୋଜନର ମାନ୍ୟତା ଦେଇଛି।

· ସ୍ଥାନୀୟ ଜ୍ଞାନ ଓ ବଂଶଗତ ପ୍ରଜ୍ଞା: ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମ୍ୟ ସମାଜର ମହିଳା ଓ କୃଷକମାନେ ବର୍ଷାଋତୁରେ ବଣଜଙ୍ଗଲରୁ ଏହି ଶାଗ ଚିନି ଆଣିବାର ଏକ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ରଖୁଥିଲେ। କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଝୁମ୍ପୁଡ଼ି ଶାଗ ଖାଦ୍ୟଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ କେଉଁଟି ନୁହେଁ, ତାହାର ପାରଖ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକଙ୍କ ବଂଶଗତ ଜ୍ଞାନ ର ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ।

ପୁନରୁତ୍ଥାନ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା:

· ପୋଷଣ ମୂଲ୍ୟ: ଆଧୁନିକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା ଦ୍ୱାରା ଜଣା ପଡ଼ିଛି ଯେ ଝୁମ୍ପୁଡ଼ି ଶାଗ ଏକ "ସୁପର ଫୁଡ୍"। ଏଥିରେ ପ୍ରୋଟିନ, କ୍ୟାଲସିଅମ, ଲୌହ, ମେଗ୍ନେସିଅମ ଓ ଭିଟାମିନ୍-ସି ଓ ଏ ଭଳି ପୋଷକ ଉପାଦାନ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣରେ ରହିଛି। ଏହା ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆହାରିକ ଆହାର ଯାହା କୁପୋଷଣ ଦୂରୀକରଣରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ପାଲନ କରିପାରେ।

· ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ ଖାପ ଖୁଆଇବା କ୍ଷମତା: ଏହି ଶାଗ ଶୁଖ୍କ, ଅଳ୍ପ ବର୍ଷା ଓ ଖରାପ ମୃତ୍ତିକା ଭଳି ପରିବେଶରେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚି ରହିପାରେ। ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୁଗରେ, ଏହି ଗୁଣ ଏହାକୁ ଏକ ଭବିଷ୍ୟତ ମୂଖ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ସ ଭାବରେ ଗଢ଼ି ତୋଳୁଛି।

· ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଅର୍ଥନୀତି: ଏହା ଏକ ସହଜରେ ଉତ୍ପାଦିତ ହେଉଥିବା ଶାକଭଜି ହିସାବରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଅର୍ଥନୀତି ଓ ପାରିବାରିକ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିପାରେ।

ଝୁମ୍ପୁଡ଼ିଶାଗର ଇତିହାସ କେବଳ ଏକ ଉଦ୍ଭିଦର ଇତିହାସ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଲୋପ ପାଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସଂସ୍କୃତି, ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ, ବଂଶଗତ ଜ୍ଞାନ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ପୋଷଣ ବିଜ୍ଞାନର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସମନ୍ୱୟ। ଏହା ଆମକୁ ଶିଖାଇଥାଏ ଯେ, ଆମ ଚାରିପାଖର ଛୋଟ ଛୋଟ ଉପେକ୍ଷିତ ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱ ଅପାର।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!