ପରମବୈଷ୍ଣବୀ ଗୋସ୍ୱାମିନୀ ଦେବୀ କିମ୍ବା ତ୍ରିଭୁବନ ମହାଦେବ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରାଚୀନ ଓଡିଶା ରେ ଭୌମବଂଶ ର ରାଜା ଜନ୍ମେଜୟ ପ୍ରଥମ ଙ୍କ ପାଖରେ ହୋଇଥିଲା।ତାଙ୍କର ବିବାହ ସୁଭାକର ଚତୁର୍ଥ ତଥା କୁସୁମହାରା ଦ୍ବିତୀୟ (ଜନ୍ମ ୮୬୫-୮୬୨)ଙ୍କ ସହିତ ହୋଇଥିଲା।କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ବଶତଃ ଦମ୍ପତ୍ତିଙ୍କର କୌଣସି ଜୀବିତ ଉତ୍ତରଧିକାରୀ ନ ଥିଲେ।ଯେବେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା,ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଶିବକରଦେବ ତୃତୀୟ (ଆର ୮୮୨-୮୯୦)ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତରଧିକାରୀ କରିଦେଇଥିଲେ।ଯେତେବେଳେ ୮୯୦ ରେ ରାଜା ଶିବକରଦେବ ତୃତୀୟ ଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା,ତ୍ରିଭୁବନା ମହାଦେବୀ ତାଙ୍କ ଗାଦୀ ରେ ବସିଥିଲେ।ଏଇଟା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ର ପ୍ରଭାବ ର କାରଣ ଥିଲା।ସେ ତାଙ୍କ ଚାର୍ଟର ରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳୀ ଅର୍ପଣ କରିଥିବା ଜଣାପଡିଛି।

ରାଜା ଉଦ୍ୟୋତକେଶରୀ ମହାଭବଗୁପ୍ତ ଙ୍କ ରାଜତ୍ଵର ସୋମବମସି ର ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱର ଶିଳାଲେଖା ଅନୁସାରେ,"ତାଙ୍କ ପିତା ଜନ୍ମେଜୟ ଓଡ୍ର ଦେଶର ରାଜା ଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ନିଜ ଦ୍ବାରା ଆକର୍ଷିତ କରିଦେଇଥିଲେ,ଯିଏ କି ତାଙ୍କ କୁଂତା ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦିଆ ଯାଇଥିଲେ।ତାଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସମର୍ଥନ ପ୍ରାପ୍ତ ଥିଲା।ଯେବେ କଲଚୁରୀ ରାଜା ଶଙ୍କରଗଣ କୋଶଳ କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତା ଜନ୍ମେଜୟ ପ୍ରଥମ ଯୁଦ୍ଧକାରୀଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ ସେତେବେଳେ ଭୌମାକାର ରାଜବଂଶର ଅଧିକାରୀ ମାନେ ରାଣୀଙ୍କ ବୋହୂଙ୍କୁ,ଶିବକରଦେବ ତୃତୀୟ ଙ୍କ ବିଧବା ତଖ୍ତାପଲଟର୍ ଦ୍ବାରା ସମର୍ଥନ କଲେ ଏବଂ ତ୍ରିଭୁବନା ମହାଦେବୀ ଦ୍ବିତୀୟ ଙ୍କୁ ପଦଚ୍ୟୁତ କରି ତ୍ରିଭୁବନା ମହାଦେବୀ ତୃତୀୟ ଙ୍କୁ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ।

ସେ "ପରମ-ଭଟ୍ଟାଳିକା","ମହାରାଜାଧିରାଜା" ଏବଂ "ପରମେଶ୍ଵରୀ" ଭଳି ଅନେକ ଉପାଧି ଧାରଣ କଲେ।ତାଙ୍କର ଉଦାରତା,ଶିଷ୍ଟାଚାର,ଶାଳୀନତା,ସୁନ୍ଦରତା ଏବଂ ସାହାସିକତା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଗଲା।ସେ ଜଣେ ସଠିକ୍ ବୈଷ୍ଣବ ଥିଲେ।ଢେଙ୍କାନାଳ ଚାର୍ଟର ଅନୁସାରେ ସେ ବର୍ଷା କମାଇବା ପାଇଁ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରେ ଜ୍ୟୋତିଷ ଭଟ୍ଟ ଜଗଧର ଙ୍କୁ କଣ୍ଟାସ୍ପାରା ଗ୍ରାମ ଦେଇଥିଲେ।ସେ ୮୪୩ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରୁ ୮୪୫ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ତୋସାଳୀ ଏବଂ ଉତ୍କଳ ର ସିଂହାସନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।ତାଙ୍କ ଶାସକ ପୁତ୍ର ସୁଭକର ତୃତୀୟ ଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ୮୫୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଶାସନ କରିଥିଲେ।କେତେକ ଐତିହାସିକ ବିଶ୍ବାସ କରନ୍ତି ଯେ ସେ ହୁଏତ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୮୬୩ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନାତି ସାନ୍ତିକାରା ଦେବ ଦ୍ବିତୀୟ ଙ୍କ ପାଇଁ ସିଂହାସନ ଛାଡିଥିଲେ।

ସେ ଜଣେ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହିଳା ଶାସକ ଥିଲେ ଏବଂ ଆରବ ଓ ପାର୍ସୀ ଭୂଗୋଳଶାସ୍ତ୍ର ବିଶାରଦ ଇବ୍ନ ଖୋରଦାଦବହ ଏବଂ ଅନୁସନ୍ଧାନକାରୀ ଅହମ୍ମଦ ଇବ୍ନ ରୁସ୍ତହ ଙ୍କ ଦ୍ବାରା ତାଙ୍କୁ ମହାନଶକ୍ତି ଏବଂ ସମ୍ମାନ ର ଅଧିକାରୀ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିଲା।ଯେତେବେଳେ ସେ ଗୁହେଶ୍ୱର ପତାକାରେ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କଲେ,ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜକୁ ଦେବୀ କାତ୍ୟାୟିନୀ (ଦେବୀ ଶକ୍ତିର ଏକ ରୂପ) ସହିତ ତୁଳନା କରିଥିଲେ।ତାଙ୍କୁ ବଇତାଳ ଦେଉଳ ନିର୍ମାଣର ଶ୍ରେୟ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି,ଯାହା ପୁରୁଣା ଭୁବନେଶ୍ବର ରେ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ,ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଜୀବନ୍ତ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଅଟେ ଏବଂ କାକରା ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ଓଡିଶା ର କେତେକ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଅଟେ।

ତ୍ରିଭୁବନା ମହାଦେବୀ/Tribhubana mahadevi

ଓଡିଶା ର ପ୍ରଥମ ରାଣୀଙ୍କ ଶାସତ୍ତ୍ୱ/The first queen from odisha to rule