ଭାରତ ବର୍ଷର ବିଭିନ୍ନ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରାଚୀନ ଗୌରବର ଅଧୁକାରୀ । ସଂସ୍କୃତ, ପାଲି, ପ୍ରାକୃତ ଓ ଅପଭ୍ରଂଶର କୁକ୍ଷୀ ଭିତରୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଆଦି ଉନ୍ମେଷ ଘଟେ ଦଶମ । ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ । ଏହି ସମୟରେ ହିଁ ଓଡ଼ିଆ ଲିପିର ହେଲା ଉଦ୍ଭବ । ଲିପିର ବିକାଶ ସଂଗେ ସଂଗେ ଲିଖତ ସାହିତ୍ୟର ହୋଇଛି ଉନ୍ମେଷ । ଏହି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା କୁ ଋଦ୍ଧିମନ୍ତ କରିଥିବା ଅନେକ କବି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଐତିହାସିକ ହେଉଛି ମହାନ୍ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର କର୍ଣ୍ଣଧାର ସେମାନଙ୍କର ପାଇଁ ଆଜି ଓଡ଼ିଆର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ରହିଛି । ଏହି ମହାନ୍ ଓଡ଼ିଆର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ରହିଛି । ଏହି ମହାନ୍ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଐତିହାସିକ ମଧ୍ୟରେ ଡ଼ଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଅନ୍ୟତମ ଅଟନ୍ତି । ସେ ଏକାଧାରରେ ଐତିହାସିକ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ବିକ ରହିଅଛନ୍ତି ।

ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ବିକ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ଜୀବନ ଅତୀବ ଦୁଃଖମୟ ଥିଲା। ସେହି ମହାନ୍ ଓଡ଼ିଆ ପୁରୋଧାଙ୍କର ୧୯୦୯ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୧ ତାରିଖରେ ମୟୁରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲାର ଖିଚିଂ ଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମହୋଇଥିଲ। ତାଙ୍କର ପିତା

ସାଗର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ମାତା ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ । ପିତା ସାଗର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଖିଚିଂର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ମା କୀଚକେଶ୍ୱରୀର ପୂଜକ ଥିଲେ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କର ନବମତମ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ । ଦଶବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ହରାଇ ନିଜକୁ ପଛ ଘୁଂଚା ଦେଖିନଥିଲେ । କେତେବେଳେ ରୋଷେଇ କରି ତ କେତେବେଳେ ଘାସକାଟି ମଧ୍ୟ ନିଜର ସାଧନାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇନଥିଲେ। କଟକ ସ୍ଥିତ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଇତିହାସ ବିଭାଗରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରି ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ରେ ସଂସ୍କୃତ ରେ ପିଏଚଡ଼ି ସମାପନ କରିଥିଲେ । ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ତତ୍ବାବଧାନରେ ୧୯୩୭ ମସିହାରୁ ୧୯୪୪ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ସଂଗ୍ରାହାଳୟରେ ୧୯୪୭ ମସିହାରୁ ୧୯୫୧ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଣେ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ବିକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଅନେକ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଭିତ୍ତିପତ୍ର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପ୍ରଥମେ ଜଣେ ଅଧ୍ୟାପକ ଭାବରେ ଯୋଗଦାନ କରିଥିଲେ ପରେ ବ୍ରହ୍ମପୁର ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ପ୍ରଫେସର ହୋଇ ଅଧ୍ୟାପକ ଜୀବନରୁ ବିରତି ନେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ୪ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ । ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ଉପାଧିରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ୧୯୮୭ ଫେବୃଆରୀ ୨୫ ତାରିଖରେ ଇହଲୀଳା ସମ୍ବରଣ କରିଥିଲେ।

କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଏକାଧାରରେ ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ଵବିତ୍ ଜଣେ ଐତିହାସିକ ଜଣେ ଗବେଷକ ଥିଲେ। ସେ ବହୁ ଐତିହାସିକ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟ ଧର୍ମୀ ପ୍ରବନ୍ଧର ରଚୟିତା। “ Archeological Remains At Bhubaneswar” (1961),“ ଭାରତର ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ଵ ”(୧୯୬୦) ଏକ ଅନୁବାଦକ ଗନ୍ଥ“ ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ”(୧୯୬୪), “ପ୍ରଵନ୍ଧ ମାନସ”(୧୯୭୨),“ ଓଡ଼ିଶାରେ ଇତିହାସ ଓ ସଂସ୍କୃତିରେ ଯାଜପୁର (୧୯୭୩) , “ ମୋ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶା (୧୯୭୭ ଆତ୍ମଜୀବନୀ), “ ଶାରଳା ସାହିତ୍ୟ ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ର ” ଏବଂ ଶାରଳା ଦାସ ” ହେଉଛି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର ପ୍ରଧାନ କୃତି ବିଶେଷ ଅଟେ ।

କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ୧୯୭୨ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଚାର ସମିତି ତରଫରୁ ବିଷୁବ ମିଳନ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ୧୯୭୫ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର , ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନୀତ ହୋଇଥିଲେ । ପୁନଶ୍ଚ ମୋ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ୧୯୭୯। ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ୧୯୮୩ ମସିହାରେ ଶାରଳା ସମ୍ମାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ।

ଅଧାପନା ସହିତ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ଗବେଷଣାରେ ବ୍ୟାପ୍‌ତ ଭଳି ସେ ବହୁ ନୂତନ ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟର ସନ୍ଧାନ କରିଥିଲେ। ‘ଭୁବନେଶ୍ଵରର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅବଶେଷ ବିଷୟରେ ଇଂରାଜୀରେ ଲିଖିତ ତାଙ୍କର ଗବେଷଣାଗ୍ରନ୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପାଦେଶ ସୃଷ୍ଟି I ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୌଳିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ଲେଖି ପ୍ରତିଭାବାନ୍ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଇତିହାସରେ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅଧୁକାରୀ ହୋଇଛନ୍ତି । ସତ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର ସମନ୍ବୟ, ଅକାଟ୍ୟ ଯୁଭି ଓ ମନ୍ଦ୍ର-ଗମ୍ଭୀର ଭାଷା ତାଙ୍କ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁପମ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ |

ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ଡଃ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ

ଓଡ଼ିଆ ମହାନ୍ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ବିକ