ବିଷୟ ପ୍ରବେଶ -

*****************

ଅର୍ଥନୀତିକ ବିକାଶ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ର ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଛି। ଏହା ସହ ମଣିଷ ର ଜୀଵନ ଧାରଣର ମାନ ର ଉନ୍ନତି ରେ ଶକ୍ତିର ଯଥେଷ୍ଟ ଗୁରୁତ୍ବ ରହିଛି। ରୋଷେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମଟର‌ଯାନ ଚଳାଇବା , କଳକାରଖାନା ର ମେସିନ୍ ଚଳାଇବା ଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବଲବ୍ ଜାଳିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଥିରେ ଶକ୍ତିର ଆବଶ୍ୟକତା ଯଥେଷ୍ଟ ରହିଛି।କୋଇଲା , ପେଟ୍ରୋଲିୟମ, ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ ଭଳି ଇନ୍ଧନ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ ରୁ ସାଧାରଣତଃ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଇଥାଏ।ଏହା ର ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ଉତ୍ସ ରହିଛି ଯଥା ପାରମ୍ପାରିକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଓ ଅଣ ପାରମ୍ପାରିକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ। ଜାଳେଣି କାଠ ,କୋଇଲା , ପେଟ୍ରୋଲିୟମ, ପ୍ରାକୃତିକ ବାଷ୍ପ ଆଦି କୁ ପାରମ୍ପାରିକ ଶକ୍ତି ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ। ସେହିପରି ସୌର ଶକ୍ତି ,ପବନ ଶକ୍ତି ଓ ଜୁଆର ଶକ୍ତି ଆଦି ଅଣ ପାରମ୍ପାରିକ ଶକ୍ତି ସମ୍ବଳ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।ଏଗୁଡିକ ସ୍ବସ୍ଥ ସମ୍ବଳ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ।

ପାରମ୍ପାରିକ ଓ ଅଣପାରମ୍ପାରିକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ-

********************************************

ଆମେ ଜାଣିଲେ ଯେ କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ବାଷ୍ପ ଆଦିକୁ ପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ କୁହାଯାଇଥାଏ। ଦେଶର ଉପଲବ୍ଧ ଥିବା ଜୀବାଂଶ ଇନ୍ଧନ ମଧ୍ୟରେ କୋଇଲା ସର୍ବାଧିକ ପରିମାଣ ରେ ମିଳିଥାଏ। ନିୟୁତ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ଉଦ୍ଭିଦ ଯଦି ମାଟି ତଳେ ଚାପି ହୋଇ ରୁହେ , ତେବେ ରାସାୟନିକ ବିଘଟନ ଘଟି ତାହା କୋଇଲା ରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ।ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଚାରି ପ୍ରକାର ର ହୋଇଥାଏ। ଯେପରିକି ପିଟ୍ କୋଇଲା ,ଲିଗନାଇଟ୍ , ବିଟୁମିନସ୍ ଓ ଆନ୍ଥ୍ରସାଇଡ୍।ଅଙ୍ଗାରକ ର ମାତ୍ରା ଅନୁସାରେ ଏହା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ନିତ୍କୃଷ୍ଟ ହୋଇ ଥାଏ।

ଭାରତ ରେ କୋଇଲା ଶକ୍ତି କୁ ମାପିବା ପାଇଁ ଏହାର ଉତ୍ପାଦନ କୁ ଦୁଇଟି ଯୁଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଅଛି। ଗୋଟେ ହେଲା ଗଣ୍ଡୱାନାକାଳ ଓ ଅନ୍ୟଟି ହେଲା ଟର୍ସିଆରୀ କାଳ। ଗଣ୍ଡୱାନାକାଳ ର କୋଇଲା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ। ରାସାୟନିକ ଶିଳ୍ପ ରେ ଏହାକୁ କଞ୍ଚାମାଲ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ। ଭାରତ ର ପ୍ରମୁଖ କୋଇଲା ଖଣି ଗୁଡିକ ହେଲା ଝରିଆ ,ବୋକାରୋ ଗିରିଡିହ ଯାହା ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟ ରେ ରହିଅଛି‌, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ରାଣୀଗଞ୍ଜ ,ଛତିଶଗଡର କୋର୍ବା ଏବଂ ଓଡିଶାରେ ତାଳଚେର୍, ରାମପୁର ଓ ଇବ୍ ଉପତ୍ୟକା ଅନ୍ୟତମ।ଏହାର ରଙ୍ଗ କଳା ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ କୃଷ୍ଣ ହୀରକ କୁହାଯାଏ।

କୋଇଲା ପରି ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ମଧ୍ୟ ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ସମ୍ବଳ।ଏହାକୁ ଖଣିଜ ତୈଳ କୁହାଯାଏ।ଏହା ତୈଳ ବିଶୋଧନାଗାର, କୃତ୍ରିମ ବସ୍ତ୍ର ,ସାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାସାୟନିକ ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ କଞ୍ଚାମାଲ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ।ଛିଦ୍ର ଯୁକ୍ତ ଚୂନପଥର କିମ୍ବା ବାଲୁକା ପଥରରେ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ମିଳିଥାଏ। ଭାରତରେ ବମ୍ବେ ହାଇ ,ଗୁଜୁରାଟ୍ ଏବଂ ଆସାମ୍ ରୁ ସର୍ବାଧିକ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ଉତ୍ତୋଳନ କରାଯାଇଥାଏ। ଦେଶର ପ୍ରମୁଖ ତୈଳ ଖଣି ଏହି ରାଜ୍ୟ ମାନଙ୍କରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ଏହାର ଉତ୍ତୋଳନ ପରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବିଶୋଧନାଗାର ରଜ ଏହାକୁ ବିଶୋଧିତ କରାଯାଇଥାଏ। ଓଡିଶାର ପାରାଦୀପଠାରେ ତୈଳ ବିଶୋଧନାଗାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଅଛି।

ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ ଭାବେ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ଶିଳ୍ପରେ କଞ୍ଚାମାଲ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ।ଏହାକୁ ଚଳିତ ଶତାବ୍ଦୀର ଇନ୍ଧନ ବୋଲି ଅଭିହିତ କରାଯାଇଥାଏ। ଏଥିରେ କମ୍ ପରିମାଣ ରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ ନିର୍ଗତ ହେଉଥିବାରୁ ଏହା ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ ଭଳି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ ନାହିଁ। ଏହାର ବ୍ୟବହାର ପରିବେଶ ପ୍ରତି ନିରାପଦ ହୋଇଥାଏ। କୃଷ୍ଣା-ଗୋଦାବରୀ ଉପତ୍ୟକା , ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳର କାମ୍ବେ ଉପସାଗର ଓ ଆଣ୍ଡାମାନ୍ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ରେ ବହୁଳ ପରିମାଣ ରେ ପ୍ରାକୃତିକ ବାଷ୍ପ ଆବିଷ୍କୃତ କରାଯାଇଅଛି। ପରିବହନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି ଯେପରିକି ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ସ୍ଥାନରେ CNG ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଅଛି।

ଦେଶର ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟମିତ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରୁ ଶକ୍ତି ସମ୍ବଳ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି। ବିଶେଷକରି କୋଇଲା , ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ବାଷ୍ପ ଉପରେ ଲୋକଙ୍କର ନିର୍ଭରଶୀଳତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ତେଣୁ ସଂପ୍ରତି ଏମାନଙ୍କ ର ବଜାର ଦର ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଛି।ଏଗୁଡିକ ସରନ୍ତି ସମ୍ବଳ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେଉଥିବାରୁ ଏହାର ପରିମାଣ ମଧ୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି। ଏବଂ ନିକଟ ଭବିଷ୍ୟତ ରେ ଏହା ସଂପୁର୍ଣ୍ଣ ଶେଷ ହୋଇଯିବାର ଆଶଙ୍କା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦେଇଛି।ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଏଗୁଡ଼ିକ ର ବ୍ୟବହାର ପରିବେଶ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ କୁ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ ଏବଂ ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ ଭଳି ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ ଏହି ସମ୍ବଳ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଅଣ ପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି,ଯଥା ସୌରଶକ୍ତି ,ଜୁଆର ଶକ୍ତି ,ପବନ ଶକ୍ତି ଆଦିର ବ୍ୟବହାର ଜରୁରୀ ଓ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ହୋଇପଡିଛି।‌ଏହି ସ୍ବଚ୍ଛ ଶକ୍ତି ର ଉତ୍ସ ଗୁଡ଼ିକର ସୁଫଳ ଓ ଗୁରୁତ୍ବ ସଂପର୍କରେ ଅବଗତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି ର ସ୍ଥିତି -

*********************************

ଅଣୁ ସଂରଚନା ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇ ଅଣୁ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ। ଏହି ଉତ୍ପାଦନ ସମୟରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣ ରେ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଶକ୍ତିର ପ୍ରୟୋଗରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରିଯାଇଥାଏ। ଆଣବିକ ଶକ୍ତି ବା ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ର ଉତ୍ପନ୍ନ ରେ ଥୋରିୟମ୍ ଓ ୟୁରାନିୟମ ର ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ। ଭାରତ ର ଝାଡଖଣ୍ଡ ରେ ୟୁରାନିୟମ ଓ ରାଜସ୍ଥାନ ରେ ଥୋରିୟମ୍ ମିଳିଥାଏ। ଏହା ଆଣବିକ ଶକ୍ତି ଭାରତରେ ଉତ୍ପାଦନ କରିବାରେ ବିଶେଷ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ। କେରଳ ର ମୋନାଜାଇଟ୍ ବାଲି ରୁ ମଧ୍ୟ ଥୋରିୟମ୍ ଆବିଷ୍କୃତ କରାଯାଆଅଛି। ଆଣବିକ ଶକ୍ତି ରେ ଭାରତ ଏକ ଅଗ୍ରଣୀ ଦେଶ। ଭାରତରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ବା ସ୍ଥାନରେ ସମୁଦାୟ ଆଠ ଗୋଟି ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଅଛି। ସେଗୁଡିକ ହେଲା -ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ର ଟ୍ରମ୍ବେ , ତାମିଲନାଡୁ ର କଳ୍ପକମ୍ , ରାଜସ୍ଥାନ୍ ର ରାଓତଭଟ୍ଟା , ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ର ନାରୋରା , ଗୁଜୁରାଟ୍ ର କାକ୍ରାପରା , ତାମିଲନାଡୁ ର କୁଦାଙ୍କୁଲମ୍ , ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଜଇତାପୁର ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣାଟକର କାଇଗା ।ଅନେକ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପନକୁ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ତାଲିକା ରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଅଛି।

ଭାରତ ର ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି କୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖିଲେ ଦେଖିବା ଯେ ଭାରତ ଉଭୟ କ୍ରାନ୍ତିୟ ଓ ଉପକ୍ରାନ୍ତିୟ ଅଞ୍ଚଳ ରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏବଂ ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଦେଇ କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତି ଯାଇଥିବାରୁ ଏଠାରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ତାପମାତ୍ରା ର ଅନୁଭୂତି ମିଳିଥାଏ। ତେଣୁ ଭାରତ କୁ ଏକ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ରଧାନ ଦେଶ କୁହାଯାଏ।ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ରୁ ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପରୁ ସୌର ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ର ସମ୍ଭାବନା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ।ଫୋଟଭୋଲଟାଇକ୍ କୌଶଳ ମାଧ୍ୟମରେ ସୌର ଶକ୍ତିରୁ ବିଜୁଳି ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହାର ବ୍ୟବହାର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ସର୍ବାଧିକ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ।ଆଜିକାଲି ଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ରେ ଏହା ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଅଛି। ଯେପରିକି ରୋଷେଇ କରିବା,ସଡକରେ ଆଲୋକ ଜାଳିବା , ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ। ଦେଶରେ ଥିବା ଥର୍ ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ସୌର ଶକ୍ତି ରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଉଅଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ର ସୁନ୍ଦରବନ ର ତ୍ରିକୋଣଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ସାଗର ଦ୍ବୀପ ରେ ମଧ୍ୟ ସୌର ଶକ୍ତି ରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଉଅଛି। ଗୁଜୁରାଟ୍ ର ମାଧପୁର୍ ଓ ରାଜସ୍ଥାନ ର ଯୋଧପୁର ରେ ଭାରତର ସର୍ବ ବୃହତ୍ ସୌରତାପ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଅଛି। ଏହାର ବ୍ୟବହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ଦ୍ବାରା ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ରେ ଜାଳେଣି କାଠ ଓ ଗୋବର ଘସିର ବ୍ୟବହାର ବହୁ ପରିମାଣରେ ହ୍ରାସ ପାଇଛି।

ସ୍ବଚ୍ଛ ଶକ୍ତି ର ଅନ୍ୟ ଏକ ଉତ୍ସ ହେଉଛି ପବନ ଶକ୍ତି। ପଵନ ଶକ୍ତି ବ୍ଯବହାରରେ ଭାରତ ର ସ୍ଥାନ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ଚତୁର୍ଥ। ଏହାର ବ୍ୟବହାର ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ ହେବାର କୌଣସି ସମ୍ଭାବନା ନ ଥାଏ। ପଵନ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପବନ ଘଣ୍ଟା ପ୍ରତି ୫ କିମି ବେଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଭାରତ ର ଅନେକ ସ୍ଥାନ ରହିଅଛି , ବିଶେଷ କରି ଉପକୂଳର୍ବୀ ଅଞ୍ଚଳ ଗୁଡିକରେ ପଵନ ଘଣ୍ଟା ପ୍ରତି ୫ କିମି ଠାରୁ ଅଧିକ ବେଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ। ଭାରତର ଗୁଜୁରାଟ, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ, ତାମିଲନାଡୁ,ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ,କେରଳ , ଓଡିଶା , ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ଲାକ୍ଷାଦ୍ଵୀପ, ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ, ରାଜସ୍ଥାନ, ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ, ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ଏବଂ ଜାମ୍ମୁକାଶ୍ମୀର ରେ ପବନ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର ମାନ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଅଛି।ଭାରତର ପବନ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରିବାରେ ରାଜସ୍ଥାନର ଜଇସାଲମାର୍ ଓ ତାମିଲନାଡୁର ନଗର କୋଏଲ୍ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛି। ଭାରତ ପବନ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଗ୍ରଣୀ ରାଷ୍ଟ୍ର । ଭାରତ ର ତାମିଲନାଡୁ ର ନଗରକୋଏଲ୍ ରୁ ମୁଦୁରାଇ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ବବୃହତ ପବନ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରା ଯାଇଛି। ଜଇସାଲମାର୍ ଠାରେ ଭାରତର ସର୍ବବୃହତ ପବନ ଚକି ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି। ଓଡ଼ିଶାର ଦାମନଯୋଡି ଠାରେ ପଵନ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଉଅଛି।

କାଠି କୁଟା , ଆବର୍ଜନା ,ପ୍ରାଣୀ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ର ମଳମୂତ୍ର ସାହାଯ୍ୟ ରେ ବା ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଜୈବ ବାଷ୍ପ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ। ଏହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ରୋଷେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ। ଏହା ର ତାପ ପ୍ରଦାନକାରୀ ଶକ୍ତି କିରୋସିନି,କୋଇଲା ଓ ଘଷି ଠାରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ। ଏବଂ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ ନିରାପଦ ହୋଇଥାଏ। ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ରେ ଗାଈ ଓ ମଇଁଷି ର ମଳ ମୂତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଜୈବ ବାଷ୍ପ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ। ଏହାକୁ ଗୋବର ଗ୍ୟାସ ପ୍ଲାଣ୍ଟ କୁହାଯାଏ।ଏଥିରେ ଗୋବର ର ବାସ୍ତବ ଲାଭପ୍ରଦ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ।ସଂପ୍ରତି ଭାରତରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଗୁଜୁରାଟ୍ ରେ ସର୍ବାଧିକ ଜୈବ ବାଷ୍ପ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଉଅଛି। ଏହାର ଵ୍ୟବହାର ଦ୍ବାରା ଲୋକମାନଙ୍କର ଜାଳେଣି କାଠ ବ୍ୟବହାର ରେ ହ୍ରାସ ଘଟିଛି ଯଦ୍ବାରା ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇପାରିଛି।

ଏହା ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଣ ପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ସ୍ବଚ୍ଛ ଶକ୍ତି। ଜୁଆର ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ରେ ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଗ୍ରଣୀ ଦେଶ ହୋଇ ପାରିଛି।ଜୁଆର ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର ରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଇପାରୁଛି।ଜୁଆରିଆ ନଦୀ କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର ରୁ ଜୁଆର ସମୟରେ ଜଳ କୁ ବନ୍ଧ ବାନ୍ଧି ଅଟକେଇ ଦିଆଯାଏ।ଭଟ୍ଟା ସମୟରେ ଏହାକୁ ଟରବାଇନ୍ ସାହାଯ୍ୟ ରେ ଛଡାଯାଏ। ଯେଉଁଥିରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଇଥାଏ। ଗୁଜୁରାଟ ର କଚ୍ଛ ଉପସାଗରରେ ଏହି ପରି ଭାବେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଉଅଛି। ଜାତୀୟ ଜଳଶକ୍ତି ନିଗମ ଦ୍ବାରା ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କେନ୍ଦ୍ର ମାନ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଉଅଛି।

ଆମେ ଜାଣିଛନ୍ତି ଯେ ଭୂମିର ଗଭୀରତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ସହ ତାପମାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ।ଏହି ତାପ କୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଭୂ ତାପଜ ଶକ୍ତି ବା ଭୂ ତାପୀୟ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଇଥାଏ। ତାପମାତ୍ରା ର ପ୍ରଭାବ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୂ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଜଳ ଉତ୍ତପ୍ତ ଶିଳା ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ଗରମ ହୋଇଯାଏ, ତାହା ସ୍ଥିର ନରହି ତୀବ୍ର ବେଗରେ ଉପରକୁ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ। ନିର୍ଗତ ସ୍ଥାନରେ ଟରବାଇନ୍ ଘୁରାଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଇଥାଏ।ଆମ ଭାରତରେ ଏହି ପରି ଉଷ୍ଣପ୍ରସ୍ରବଣ ଅନେକ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ଏହି ଶକ୍ତି କୁ କାମରେ ଲଗାଇବା ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଯୋଜନା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରୁଛି। ଗୋଟିଏ ହେଲା ହିମାଚଳ ର ମଣିକରଣ୍ ଓ ଅନ୍ୟଟି ହେଲା ଲଦାଖ ର ପୁଗା । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ଯୋଜନା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଇବାର ପ୍ରୟାସ ଚାଲୁଅଛି।

ଜୈବ ଶକ୍ତି -

**************

ବହୁ ପୂର୍ବରୁ କାଠ କୁ ଜାଳେଣିଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।ଏହାଛଡ଼ା ଗୋବରକୁ ଜାଳେଣିଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଜାଳେଣି ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରୁ ମିଳୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ ‘ଜୈବ ଜାଳେଣି ବା ଜୈବ ବସ୍ତୁତ୍ଵ ରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଜାଳେଣି କୁହାଯାଏ। ତେବେ ଏହିସବୁ ଜାଳେଣି ଜଳିବା ସମୟରେ ବିଶେଷ ପରିମାଣରେ ଉତ୍ତାପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏନାହିଁ, ବରଂ ଅଧିକ ଧୂଆଁ ବାହାରିଥାଏ। ତେଣୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଏହି ପ୍ରକାର ଜାଳେଣିର ଉପାଦେୟତା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଉଛି। କାଠ, ଗୋବର, ପରିବାଚୋପା, ଆବର୍ଜନା ଓ କେତେକ କୃଷିଜାତ ଜୈବ ଆବର୍ଜନାରୁ ଏହି ଶକ୍ତି ମିଳିଥାଏ। ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ‘ଜୈବଶକ୍ତି’ କୁହାଯାଏ। ଜୈବଶକ୍ତି ଜୈବ ପଦାର୍ଥରେ ନିହିତ ଥାଏ। ଜୈବ ପଦାର୍ଥକୁ ସାଧାରଣତଃ ତିନିଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ, ଯଥା –ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ, ଯେଉଁଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷ, ଶସ୍ୟ, ଶୈବାଳ ଇତ୍ୟାଦି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଦ୍ବିତୀୟ ଟି ହେଉଛି ଅବଶେଷ , ଯେଉଁଥିରେ କୁଟା, କୁଣ୍ଡା, ଆଖୁଖଦା, ଜଙ୍ଗଲର ଅବଶେଷ ଯଥା - ପତ୍ର, ଖୋଳପା, ବକଳ, ଚେର ଇତ୍ୟାଦି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ତୃତୀୟ ଟି ହେଉଛି ଆବର୍ଜନା ଯେଉଁଥିରେ ଅପଘଟନଯୋଗ୍ୟ ଆବର୍ଜନା, ମଳ, ନାଳ ନର୍ଦ୍ଦମାର ଅଳିଆ, କାରଖାନାର ଜୈବ ଆବର୍ଜନା, ଗୋବର ଇତ୍ୟାଦି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଦହନ, ତାପ ଅପଘଟନ , ଗ୍ୟାସୀ କରଣ ଓ ତରଳୀକରଣ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଜୈବ ପଦାର୍ଥରୁ ଜୈବଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଜୈବ ଇନ୍ଧନ -

***************

ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀ ପଦାର୍ଥକୁ 'ବାୟୋମାସ୍' କୁହାଯାଏ ।ଫସଲ, ଗଛ, ପତ୍ର, ଘାସ ରେ ଥିବା ଶକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ବାୟୋ ଶକ୍ତି କୁହାଯାଇଥାଏ । ଏଗୁଡିକ ବ୍ୟବହାର କରି ଉତ୍ତାପ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ କିମ୍ବା ଗତିଜ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରାଯାଇଥାଏ। ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ହେଉଛି ଏକ ଇନ୍ଧନ ଯାହା ତୈଳ ପରି ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଗଠନରେ ଜଡିତ ଅତି ଧୀର ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅପେକ୍ଷା ବାୟୋମାସ୍ ଠାରୁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ । ଉଦ୍ଭିଦରୁ କିମ୍ବା କୃଷି, ଘରୋଇ କିମ୍ବା ଶିଳ୍ପ ବାୟୋୱେଷ୍ଟରୁ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଇପାରେ । ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ପରିବହନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଗରମ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ। ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଉତ୍ପାଦନ ହେତୁ ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେବା ଏବଂ ଜୈବ ବିବିଧତା ହ୍ରାସ କୁ ନେଇ ସମାଲୋଚନା କରାଯାଇପାରିବ।ଦୁଇଟି ସାଧାରଣ ପ୍ରକାରର ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ହେଉଛି ବାୟୋଥାନଲ୍ ଏବଂ ବାୟୋଡିଜେଲ୍ । ବ୍ରାଜିଲ ଦେଶ ବାୟୋଥାନୋଲର ବୃହତ୍ତମ ଉତ୍ପାଦକ ହୋଇଥିବାବେଳେ ୟୁଏଇ ହେଉଛି ବାୟୋଡିଜେଲର ସର୍ବ ବୃହତ ଉତ୍ପାଦକ ଦେଶ।ବାୟୋଥାନୋଲ ହେଉଛି ଏକ ମଦ୍ୟପାନ ଯାହା ଫେମେଣ୍ଟେସନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ମୁଖ୍ୟତଃ ଚିନି କିମ୍ବା ଷ୍ଟାର୍ ଫସଲରେ ଉତ୍ପାଦିତ କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟରୁ ଯେପରିକି ମକା, ଆଖୁ ଗଛ ଏବଂ ଘାସ ପରି ଅଣ-ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେଲୁଲୋଜିକ୍ ବାୟୋମାସ୍ ମଧ୍ୟ ଇଥାନଲ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଏକ ଫିଡଷ୍ଟକ୍ ଭାବରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥାଏ। ଇଥାନଲକୁ ଏହାର ଶୁଦ୍ଧ ରୂପରେ ଯାନବାହାନ ପାଇଁ ଇନ୍ଧନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ।ଟ୍ରାନ୍ସଡେରିଫିକେସନ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ତେଲ କିମ୍ବା ଚର୍ବିରୁ ବାୟୋଡିଜେଲ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ | ଏହାର ଶୁଦ୍ଧ ରୂପରେ ଯାନବାହାନ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଇନ୍ଧନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଡିଜେଲ ଚାଳିତ ଯାନରୁ କଣିକା, ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଏବଂ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ୍ ସ୍ତର ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଡିଜେଲ ଯୋଗକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।

ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ବ୍ୟବହାର ସରଳ ଅଟେ । ଏବଂ ଏହା ସ୍ବାଭାବିକ ଭାବରେ ଖରାପ ଏବଂ ଗନ୍ଧକ ଏବଂ ଦୁର୍ଗନ୍ଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ।ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡିକ ଫଟୋସିନ୍ଥେସିସ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ସୌର ଶକ୍ତିକୁ ଜୈବ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ଜୈବ ଶକ୍ତି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଇ ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ଯଦିଓ କୋଇଲା ଏବଂ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ଉଦ୍ଭିଦର ରୂପାନ୍ତରିତ ରୂପ, ସେଗୁଡିକ ଜୈବ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ନାହିଁ କାରଣ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଘଟିଥଲା ।

ବିନିଯୋଗ -

**************

ଦେଶର ସମୁଦାୟ ଇନ୍ଧନ ବ୍ୟବହାରର ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ୯୦ ପ୍ରତିଶତ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଶକ୍ତି ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ସ । ରନ୍ଧନ ଏବଂ ଉତ୍ତାପ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ବ୍ୟବହୃତ ଜୈବ ଇନ୍ଧନରେ କୃଷି ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶ, କାଠ, କୋଇଲା ଏବଂ ଶୁଖିଲା ଗୋବର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।ଭାରତରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ଉପଲବ୍ଧତା ବାର୍ଷିକ ପ୍ରାୟ ୧୨୦-୧୫୦ ନିୟୁତ ମେଟ୍ରିକ୍ ଟନ୍ କୃଷି ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶରୁ ଉତ୍ପାଦିତ ଏବଂ ଏହାର ଶକ୍ତି ସମ୍ଭାବନା ୧୬୦୦୦ ମେଗାୱାଟ ।ଉନ୍ନତ ଡିଜାଇନ୍ ଚୁଲାର ବ୍ୟବହାର ଯାହା ଧୂଆଁହୀନ ଶକ୍ତି ଚୁଲା ପରି କ୍ଷମତାକୁ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ କରିଥାଏ।ଜୈବ ଜୀବକୁ ବ୍ରିକେଟ୍ ରେ ସଙ୍କୋଚନ କରିବା ଯାହା ଦ୍ବାରା ଏହା କମ୍ ସ୍ଥାନ ନେଇଥାଏ ଏବଂ ଅଧିକ ଦକ୍ଷତାର ସହିତ କାମ କରେ ।ଏନାରୋବିକ୍ ହଜମ ମାଧ୍ୟମରେ ଜୈବ ପଦାର୍ଥକୁ ବାୟୋଗ୍ୟାସରେ ପରିଣତ କରିବା ଯାହା କେବଳ ଇନ୍ଧନ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରେ ନାହିଁ ବରଂ କ୍ଷେତରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ସାର ମଧ୍ୟ ଯୋଗାଇଥାଏ।

ଏହା ସାଧାରଣତଃ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ଏକ ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ଅଟେ।ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ତୁଳନାରେ ଏହା ଏକ ସ୍ବଚ୍ଛ ଇନ୍ଧନ । ଗୋଟିଏ ଉପାୟରେ, ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଅବଶୋଷଣ କରେ ଏବଂ ଇନ୍ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ଆବଶ୍ୟକ କରେ ।ଖାଦ୍ୟ ରାନ୍ଧିବାବେଳେ ଏବଂ ଘରେ ଭେଣ୍ଟିଲେସନ୍ ଅଭାବ ହେତୁ ଗୋବରରୁ ନିର୍ମିତ ଇନ୍ଧନ ପରିବେଶକୁ ଦୂଷିତ କରିଥାଏ, ଯାହା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଗୁରୁତର ବିପଦ ଅଟେ ।ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ଅଣ-ସ୍ଥିର ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ବ୍ୟବହାର ଉଦ୍ଭିଦ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଯାହା ପରିବେଶର ଅବକ୍ଷୟ ଘଟାଇଥାଏ ।

________________________________________________

ପ୍ରସ୍ତୁତି -ସୌମ୍ୟ ରଞ୍ଜନ ରାୟ

ଭୂୟାଁ ଉଆସ, ଗୁଆମାଳ, ଭଦ୍ରକ

ଫୋ - ୯୩୩୭୬୧୪୩୬୩

ବାୟୋଫ୍ୟୁଏଲ/ଜୈବ ଇନ୍ଧନ || Biofuel

ପାରମ୍ପରିକ ଇନ୍ଧନର ଏକ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ବିକଳ୍ପ | An Environmentally Friendly Alternative to Traditional Fuels