ନବରାତ୍ର ପୂଜା ନିମନ୍ତେ ପ୍ରଥମେ ପୂଜାବେଦୀରେ ଘଟ ସ୍ଥାପନ କରି ଦେବୀଙ୍କୁ ଆବାହନ କରାଯାଏ । ଧାନ କିମ୍ବା ଗହମ ଉପରେ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିବା ଘଟରେ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଛବି କିମ୍ବା ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଅଙ୍କନ କରାଯାଏ । ନଅ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା ହୋଇ ଶେଷ ଦିନ ଘଟକୁ ବିସର୍ଜନ କରାଯାଏ । ଅଷ୍ଟମୀ ବା ନବମୀ ଦିନ ଦଶ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ଉଣା ବୟସର ୯ଜଣ କୁମାରୀଙ୍କୁ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ନଅଗୋଟି ମୂର୍ତ୍ତି, ଯଥା: କୁମାରୀ (କୁମାରିକା), ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିନୀ (ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି), କଲ୍ୟାଣୀ (କଳହାଣି), ରୋହିଣୀ, କାଳୀ, ଚଣ୍ଡିକା, ଶଂଭବୀ (ଶାମ୍ଭବୀ), ଦୁର୍ଗା ଓ ସୁଭଦ୍ରା ରୂପେ କଳ୍ପନା କରି ଭୋଜନ ଦିଆଯାଏ

ପ୍ରତିବର୍ଷ ଶାରଦୀୟ ନବରାତ୍ରୀ ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ । ନବରାତ୍ରୀରେ ମା'ଙ୍କ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ।

ଚଳିତ ବର୍ଷ ଶାରଦୀୟ ନବରାତ୍ରୀ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୨ ତାରିଖରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ନବରାତ୍ରୀ ସମୟରେ ମା ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ନଅ ପ୍ରକାର ପୂଜା କରାଯାଏ ।

ଏହି ୯ ଦିନରେ ମାତା ଦୁର୍ଗା, ଶୈଳପୁତ୍ରୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଘଣ୍ଟା, କୁସ୍ମଣ୍ଡା, ସ୍କନ୍ଦମାତା, କତ୍ୟାୟନୀ, କାଳରାତ୍ରୀ, ମହାଗୌରୀ ଏବଂ ସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ ରୂପରେ ପୂଜା ପାଇଥାନ୍ତି

ଶୈଳପୁତ୍ରୀ: ନବରାତ୍ରିର ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ମା ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଶୈଳପୁତ୍ରୀ ରୂପ ପୂଜା କରାଯାଏ । ଏହି ଦିନ ମା ଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତରେ ତ୍ରିଶୁଳ ଏବଂ ବାମ ହାତରେ ପଦ୍ମ ରହିଥାଏ । ତେଣୁ ନବରାତ୍ରୀର ଆରମ୍ଭରେ, ଦେବୀଙ୍କ ଶୈଳପୁତ୍ରୀ ପୂଜା କରିବା ଜରୁରୀ ।

ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ: ଦେବୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀଙ୍କୁ ନବରାତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ମାତା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀଙ୍କ ଗୋଟିଏ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ହାତରେ କମଣ୍ଡଳ ଧରିଥାନ୍ତି । ତାଙ୍କୁ ସଠିକ୍ ଉପାସନା କରି ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅସୁବିଧା ଦୂର ହୋଇଯାଏ।

ଦେବୀ ଚନ୍ଦ୍ରଘଣ୍ଟା: ନବରାତ୍ରୀର ତୃତୀୟ ଦିନରେ ମାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରଘଣ୍ଟା ରୂପରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ମସ୍ତକରେ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ବିରାଜମାନ ହୋଇଥାଏ । ହାତରେ ଖଡ୍‌ଗ, ତ୍ରିଶୁଳ, ଗଦା, ଧନୁ ଏବଂ ତୀର, ପଦ୍ମ ରହିଥାଏ

ମାତା କୁସ୍ମଣ୍ଡା: ମାତା କୁସ୍ମଣ୍ଡାଙ୍କୁ ନବରାତ୍ରୀର ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ପୂଜା କରାଯାଏ । ଦେବୀ କୁସ୍ମଣ୍ଡାଙ୍କର ଆଠଟି ବାହୁ ରହିବା ସହିତ ବାହନ ଭାବେ ସିଂହ ରହିଥାଏ ।

ଦେବୀ ସ୍କନ୍ଦମାତା: ଦେବୀ ସ୍କନ୍ଦମାତାଙ୍କୁ ନବରାତ୍ରୀଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ମାତାଙ୍କର ଚାରିଟି ବାହୁ ରହିଥାଏ । ଯେଉଁଥିରେ ଗୋଟିଏ ହାତରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତିନି ହାତରେ ପଦ୍ମ ଫୁଲ, ବରଦ ମୁଦ୍ରା ଏବଂ ଧଳା ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଧରିଥାନ୍ତି।

ମାତା କାତ୍ୟାୟନୀ: ନବରାତ୍ରୀର ଷଷ୍ଠ ଦିନରେ ମାତା କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ପୂଜା କରାଯାଏ । ସେହି ଦିନ ମା ଙ୍କ ରଙ୍ଗ ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଚାରିଟି ବାହୁ ରହିଥାଏ । ତାଙ୍କ ହାତ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା, ବର ମୁଦ୍ରା, ଖଡ୍‌ଗ ଏବଂ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ରହିଥାଏ।

ମାତା କାଳରାତ୍ରୀ: ନବରାତ୍ରିର ସପ୍ତମ ଦିନରେ ମାତା କାଳରାତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ । ମାତା କାଳରାତ୍ରୀଙ୍କର ତିନୋଟି ଆଖି ଏବଂ ଚାରି ବାହୁ ରହିଛି । ମା ତାଙ୍କ ହାତରେ ଖଣ୍ଡା, ଲୁହା ଅସ୍ତ୍ର, ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା ଏବଂ ବର ମୁଦ୍ରା ରହିଥାଏ ।

ମାତା ସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ: ନବରାତ୍ରୀ ପର୍ବର ନବମ ତଥା ଶେଷ ଦିନରେ ମାତା ସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ମାତାଙ୍କର ୧୦ଟି ବାହୁ ରହିଥିବା ବେଳେ ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଏବଂ ଶଙ୍ଖ ଧରିଥାନ୍ତି । ଦେବୀ ସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ ସିଂହ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରନ୍ତି। ନବରାତ୍ରୀରେ ମା ଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।

କ୍ରମଶଃ.......

ଭାଗ -୨

ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା ଙ୍କ ନଅ ପ୍ରକାର ରୂପର ପୂଜା ବିଦ୍ଧି