ଆମେ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ନିଜକୁ କେବଳ ଏକ ଶାରୀରିକ ଦେହ ଭାବରେ ଦେଖୁ । ଆମେ ଖାଉ, ଶୋଉ, କାମ କରୁ ଏବଂ ସବୁକିଛି ଅନୁଭବ କରୁ ଏହି ଶରୀର ମାଧ୍ୟମରେ । କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନର ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ, ଏକ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଏତିକି ନୁହେଁ । ଆମେ ପ୍ରକୃତରେ ତିନିଟି ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଶରୀର ବା ସ୍ତରରେ ଗଠିତ । ଏହି ତିନି ଶରୀରକୁ ବୁଝିଲେ, ହାଡ଼-ମାଂସର ଦେହ ବ୍ୟତୀତ ଆମେ କିଏ ସେଇ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଁ, ଏହା ଆମକୁ ସହାୟକ ହୁଏ । ଏଗୁଡିକ ହେଉଛି ସ୍ଥୂଳ ଶରୀର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର, ଏବଂ କାରଣ ଶରୀର ।

୧. ସ୍ଥୂଳ ଶରୀର: ଆମର ଭୌତିକ ଘର

ପ୍ରଥମ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଶରୀରଟି ହେଉଛି ଆମର ଭୌତିକ ଦେହ, ଯାହାକୁ ସ୍ଥୂଳ ଶରୀର କୁହାଯାଏ । ଏହା ହେଉଛି ସେହି ଦେହ ଯାହାକୁ ଆମେ ଦେଖିପାରୁ ଓ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରୁ । ଏଥିରେ ଆମର ହାଡ଼, ମାଂସ, ଚର୍ମ, ରକ୍ତ ଏବଂ ଆମକୁ ଜୀବିତ ରଖୁଥିବା ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଅଛି ।

ଏହାକୁ ଆପଣଙ୍କର ଏକ ଘର ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ । ଏହି ଘରଟି ପ୍ରକୃତିର ପାଞ୍ଚଗୋଟି ମୌଳିକ ଉପାଦାନରେ ଗଠିତ: ପୃଥିବୀ (ହାଡ଼ ଭଳି କଠିନତା), ଜଳ (ରକ୍ତ ଭଳି ତରଳ ପଦାର୍ଥ), ଅଗ୍ନି (ଉଷ୍ମତା ଓ ଶକ୍ତି), ବାୟୁ (ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ), ଏବଂ ଆକାଶ (ଦେହର ଭିତରର ଖାଲି ସ୍ଥାନ) ।

ସ୍ଥୂଳ ଶରୀର ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପ୍ରଧାନ କଥା ହେଉଛି ଏହା ଅସ୍ଥାୟୀ । ଯେପରି ଏକ ଘର ଶେଷରେ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ସେହିପରି ଏହି ଦେହଟି ଜନ୍ମ ହୁଏ, ବଢ଼େ, ଅସୁସ୍ଥ ହୁଏ ଏବଂ ଦିନେ ମରିଯାଏ । ଯେତେବେଳେ ଆମେ କହୁ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଏହି ଭୌତିକ ଦେହଟି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଏ ଏବଂ ଯେଉଁ ପାଞ୍ଚଗୋଟି ଉପାଦାନରୁ ଏହା ଆସିଛି, ସେଥିରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଏ । ଏହା ପୃଥିବୀରେ ଆମର ଜୀବନଯାତ୍ରାର ଏକ ଚମତ୍କାର ଏବଂ ଜଟିଳ ଯାନ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଆମର ପ୍ରକୃତ ସ୍ବରୂପ ନୁହେଁ ।

୨. ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର: ଚିନ୍ତା ଓ ଭାବନାର ଅନ୍ତରୀକ୍ଷ ଜଗତ

ଭୌତିକ ଦେହ ଭିତରେ ରହିଥାଏ ଏକ ଦ୍ଵିତୀୟ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଶରୀର, ଯାହାକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର କୁହାଯାଏ । ଆପଣ ଏହାକୁ ଆଖିରେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଏହାର ଉପସ୍ଥିତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । ଏହି ଦେହଟି ଭୌତିକ ପଦାର୍ଥରେ ଗଠିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଶକ୍ତି ଏବଂ ଆମର ମନର ସାରରେ ଗଠିତ ।

ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରରେ କ’ଣ ଅଛି? ଏହା ଆମର ମନ (ଆମର ଚିନ୍ତା ଓ ଅନୁଭୂତି), ବୁଦ୍ଧି (ଆମର ସ୍ବିକ୍ଷୟ ନେବାର ଶକ୍ତି), ଅହଂକାର (ମୁଁ ଓ ମୋର ବୋଲି ଅନୁଭବ), ଏବଂ ପ୍ରାଣ (ଆମକୁ ଜୀବିତ ରଖୁଥିବା ଜୀବନ ଶକ୍ତି) ର ଘର ।

ଏହି ଦେହଟି ହିଁ ଜୀବନକୁ ଅନୁଭବ କରେ । ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ଖୁସି, ଦୁଃଖ, ଉତ୍ସାହିତ, ବା ଚିନ୍ତିତ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଏହା ଆପଣଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଯାହା ଏହି ଭାବନାଗୁଡିକୁ ଅନୁଭବ କରୁଛି । ଏହା ଆପଣଙ୍କର ସମସ୍ତ ସ୍ମୃତି, ଇଚ୍ଛା, ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଧାରଣ କରିଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ଭୌତିକ ଦେହ ମରିଯାଏ, ସ୍ଥୂଳ ଶରୀର ଛାଡିଦିଆଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ମରେ ନାହିଁ । ଏହା ଭୌତିକ ଦେହକୁ ଛାଡିଦେଇ ଆତ୍ମା ସହିତ, ଏହାର ସମସ୍ତ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛା ଓ ଭାବନାକୁ ନେଇ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମକୁ ଚାଲିଯାଏ । ଏହା ଏକ କମ୍ପ୍ୟୁଟରର ସଫ୍ଟୱେର୍ ଭଳି; ଯେତେବେଳେ କମ୍ପ୍ୟୁଟର (ସ୍ଥୂଳ ଶରୀର) ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ସଫ୍ଟୱେର୍କୁ ଏକ ନୂତନ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରାଯାଇପାରେ ।

୩. କାରଣ ଶରୀର: ଆମର ଅସ୍ତିତ୍ଵର ଗଭୀର ବୀଜ

ତୃତୀୟ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବୁଝିବା କଷ୍ଟକର ଶରୀରଟି ହେଉଛି କାରଣ ଶରୀର । ଯଦି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ସଫ୍ଟୱେର୍ ହୋଇଥାଏ, ତା’ହେଲେ କାରଣ ଶରୀର ହେଉଛି ମୂଳ ସୋର୍ସ କୋଡ୍ ବା ବୀଜ । ଏହା ଆମର ଅସ୍ତିତ୍ଵର ସବୁଠାରୁ ଗଭୀର, ଲୁକ୍କାୟିତ ସ୍ତର ।

ଏହି ଶରୀରଟି ଅବିଦ୍ୟା ର ଭଣ୍ଡାର, ଯାହାର ଅର୍ଥ ଅଜ୍ଞାନ ବା ଆମର ପ୍ରକୃତ, ଦିବ୍ୟ ସ୍ବରୂପକୁ ଦେଖିବାର ମୌଳିକ ଅକ୍ଷମତା । ଏହା ଆମର ପ୍ରକୃତ ସ୍ବରୂପ ବା ଆତ୍ମାର ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଘୋଡାଇରଖିଥିବା ଏକ ଗାଢ଼ ମେଘ ପରି । କାରଣ ଶରୀରରେ କ’ଣ ସଂଚିତ ରହିଥାଏ? ଏହା ସଞ୍ଚୟ କରିଥାଏ ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର – ଆମର ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ (କର୍ମ)ର ଗଭୀର ଛାପ ଓ ଫଳ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭଲ ବା ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିନ୍ତା, ଏହି କାରଣ ଶରୀରରେ ଏକ ବୀଜ ଛାଡିଯାଏ ।

ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଭୌତିକ ଜୀବନକୁ ଛାଡିଦେଏ, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ କାରଣ ଶରୀର ଆତ୍ମା ସହିତ ରହିଥାଏ । ଏହି କାରଣ ଶରୀର ହିଁ ନିର୍ଧାରଣ କରେ ଯେ ଆତ୍ମା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ କି ପ୍ରକାରର ନୂତନ ଦେହ ଓ ଜୀବନ ପରିସ୍ଥିତି ଗ୍ରହଣ କରିବ । ଏହା ସେହି ଗଭୀର ସ୍ମୃତି ଓ ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ବହନ କରିଥାଏ ଯାହା ଆମର ମୌଳିକ ପ୍ରକୃତିକୁ ଗଠନ କରେ । ଚରମ ମୁକ୍ତି (ମୋକ୍ଷ) ପାଇବା ପାଇଁ, ଏହି କାରଣ ଶରୀର, ଅଜ୍ଞାନର ଏହି ଘୋଡ଼, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ଓ ସାଧନା ମାଧ୍ୟମରେ ଦୂର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ତିନୋଟି ଶରୀରକୁ ଏକତ୍ର ବୁଝିବା

· ସ୍ଥୂଳ ଶରୀର ଆପଣଙ୍କର ଅସ୍ଥାୟୀ ଭୌତିକ ଯାନ । ଏହା ଜନ୍ମ ହୁଏ ଏବଂ ମରିଯାଏ ।

· ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଆପଣଙ୍କର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ମାନସିକ ଓ ଭାବନାତ୍ମକ ସ୍ଵରୂପ । ଏହା ଆପଣଙ୍କର ଅନୁଭୂତିକୁ ଗୋଟିଏ ଜନ୍ମରୁ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମକୁ ବହନ କରିନେଇଥାଏ ।

· କାରଣ ଶରୀର ଆପଣଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମର ମୂଳ କାରଣ, ଯାହା ଆପଣଙ୍କର ଅତୀତ କର୍ମର ବୀଜକୁ ସଂଚିତ କରିଥାଏ ।

ଏହି ତିନୋଟି ଶରୀରକୁ ବୁଝିବା ଆମକୁ ଏହା ଦେଖାଇଦେଏ ଯେ ଆମେ କେବଳ ଏକ ଦେହ ନହେଁ ଯାହା ଦିନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ । ଆମେ ହେଉଛି ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମା, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଯାତ୍ରା କରୁଛି । ଶାରୀରିକ ଦେହ ହେଉଛି ଆମେ ଯେଉଁ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧୁ, ତାହାର ଗୋଟିଏ ବସ୍ତ୍ର ମାତ୍ର । ଆମର ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି (ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର) କୁ ଯତ୍ନ କରି ଏବଂ ଆମର ଗଭୀର ଅଜ୍ଞାନ (କାରଣ ଶରୀର) କୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଆମେ ଆମର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରାରେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇପାରିବା ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀ ଶାନ୍ତି ଆଡକୁ ବଢ଼ିପାରିବା । ଏହା ଏକ ଗଭୀର ଧାରଣା ଯାହା ଆମକୁ ଭିତରକୁ ଦେଖିବାକୁ ଏବଂ ଆମର ପ୍ରକୃତ, ଅମର ସ୍ଵରୂପକୁ ଆବିଷ୍କାର କରିବାକୁ ଶିଖାଏ ।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରର ତିନିଗୋଟି ରୂପ: ଏକ ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା

ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରର ତିନିଗୋଟି ରୂପ: ଏକ ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା