ଦେଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ର ଭାରତ ଭୂମି କୃଷି ପ୍ରଧାନ ଦେଶ ଅଟେ । କୃଷି ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ମୃତ୍ତିକା ଜଳ , ବାୟୁର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି।ସର୍ବୋପରି ଏହାର ପ୍ରଧାନ କୃଷି ଭାବରେ ଧାନ ଚାଷକୁ ଅଗ୍ରିମ ଦିଆଯାଏ । ଧାନ ଯେହେତୁ ଖରିଫ୍ ଫସଲ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ବର୍ଷାଋତୁ କାଳୀନ ଫସଲ ଅଟେ । ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳୀନ ଧାନ ଚାଷ ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ବର୍ଷା ଆବଶ୍ୟକତା କରେ ନାହିଁ ତାହା ଜଳସେଚନ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ କିନ୍ତୁ ବର୍ଷାକାଳିକ ଧାନ ବର୍ଷା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ବର୍ଷା ହେଲେ କୃଷକ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରେ । ଏହି ବର୍ଷା କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରେ ଭାରତରେ ପ୍ରବାହିତ ମୌସୁମୀ ଜଳବାୟୁ ।

ମୌସୁମୀ ଜଳବାୟୁ କ’ଣ ?

ସାଧାରଣତଃ ପୃଥିବୀରେ ଋତୁ ଭେଦରେ ଯେଉଁ ସବୁ ଜଳବାୟୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ସେଥିରୁ ମୌସୁମୀ ଅନ୍ୟତମ । ବାୟୁ ମକର କ୍ରାନ୍ତି ବଳୟରୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରଚୁର ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଗ୍ରହଣ କରି ବିପରୀତ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସ୍ଥାନରେ ବୃଷ୍ଟିପାତ କରାଯାଇଥାଏ । ଭାରତରେ ପ୍ରବାହିତ ଏହି ବାୟୁକୁ ମୌସୁମୀ ଜଳବାୟୁ କୁହାଯାଏ । ମୌସୁମୀ ଶବ୍ଦଟି ଆରବୀୟ ଶବ୍ଦ ମୌସମ । ଏହାର ଅର୍ଥ ଋତୁକାଳୀନ ବାୟୁ ପ୍ରବାହ। ଓଡିଆ ଭାଷାରେ ମୌସୁମୀ ଅର୍ଥ – ଅତି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଯୁକ୍ତ।

ଭାରତରେ ମୌସୁମୀ ପ୍ରବାହ -

ସାଧାରଣତଃ ଜୁନ୍ ମାସରେ ଭାରତ ଭୂଖଣ୍ଡ ସ୍ପର୍ଶ ମାତ୍ରକେ ଏହି ଜଳବାୟୁ ଦୁଇଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ଏକ ଭାଗ ଆରବ ସାଗର ଉପକୂଳରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ କର୍ଣାଟକ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଗୁଜରାଟ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶରେ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହୋଇଥାଏ । ଅନ୍ୟ ଭାଗ ଜଳବାୟୁ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ, ଓଡ଼ିଶା, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗଳାଦେଶ, ମିଆଁମାର , ମେଘାଳୟ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାରେ ମାଡ଼ ହୋଇ ଗଙ୍ଗାନଦୀ ଉପତ୍ୟକା ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରେ ବୃଷ୍ଟିପାତ କରାଏ । ନିୟମିତ ଦୀର୍ଘଦିନ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହୋଇ କ୍ରମଶଃ ଦୁର୍ବଳ ହେତୁ ପୁନର୍ବାର ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ ତାହା ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରି ଡିସେମ୍ବର ମାସରେ ଭାରତ ଭୂଖଣ୍ଡ ଦକ୍ଷିଣକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ଏହାକୁ ଶୀତକାଳୀନ ମୌସୁମୀ କୁହାଯାଏ।

ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶରେ ମୌସୁମୀ ପ୍ରବାହ –

ପ୍ରବାହିତ ମୌସୁମୀ ଜଳବାୟୁ ପଥ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ ଓଡ଼ିଶା ଅବସ୍ଥିତ ।ଫଳରେ ମୌସୁମୀ ଏବଂ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ସୃଷ୍ଟି ଲଘୁଚାପ ମିଶ୍ରଣରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହୋଇଥାଏ। ପୂର୍ବଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଶାର ରେ ମୌସୁମୀ ର ପ୍ରଭାବ ରହିଥାଏ । ମହାନଦୀ ଉପତ୍ୟକା, ଇବ୍ , ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ଭଦ୍ରକ କୋରାପୁଟ, ନବରଙ୍ଗପୁର, ମାଲକାନଗିରି, ବୈତରଣୀ ଆଦି ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବଳ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହୋଇଥାଏ । ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର, ଟିଟିଲାଗଡ଼, ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ଗଞ୍ଜାମ ଗଜପତି କମ୍ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହୋଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତିତ ମୌସୁମୀ ବାୟୁ ପ୍ରବାହରେ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶା ରେ ଏହା ବୃଷ୍ଟିପାତ କରାଇଥାଏ ।

ମୌସୁମୀ ଡାଏରୀ -୧

କୃଷିର ରାଣୀ ମୌସୁମୀ ପାଣି -୧