ରଜ ପର୍ବ

------------

ମୁଁ ଓଡିଆ ମୋ ପରବ ଭାରି ବଢିଆ ।

ବନସ୍ତେ ଡାକିଲା ଗଜ,

ବରଷ କ ପରେ ଆସି ଛି ରଜ।

ଆସିଛି ରଜ ଲୋ,

ନେଇ ନୂଆ ସଜ ବାଜ।

ରଜ ଆସେ କୁଆଁରୀ ଝିଅ ର, ପାଦର ଅଳତା ରେ

ରଜ ଆସେ ଗଛ ରେ ଝୁଲୁ ଥିବା ଦୋଳିରେ।

ରଜ ଆସେ ପିଠା,ପଣା, ଲୁଡୁ ତାସ୍ ଖେଳର ପସରା ନେଇ ।

ବନସ୍ତ ର ଗଜ ର ଡାକରା ରେ । ରଜ--ରଜ ନାଆଁ ଶୁଣିଲେ ମନକୁ ଏପରି ଏକ ଚିତ୍ର ଆସେ,ଗଛ ଡାଳରେ ଦୋଳିଟିଏ ବୁଲୁଛି,ସେଥିରେ ଝିଅ ଟିଏ ବସିଛି, ଆଉ ଅନେକ ଝିଅ ତା ଚାରି ପାଖ ପାଖରେ ରୁଣ୍ଡ ହୋଇ ଛନ୍ତି।କିଏ ରଜଦୋଳି କଟମଟ,ଗୀତ ଖାଉଛି, ତ କିଏ ଖିଲି ଖିଲି ହସୁଛି ଆଉ ପୁଣି କିଏ ପାନର ବିଦାରି ବସିଛି ।

ରଜ ଆମ ଓଡିଶା ର ଏକ ଗଣ ପର୍ବ ।ଏହି ପର୍ବ ସାଧାରଣତଃ ତିନି ଦିନ ଧରି ପାଳନ କରାଯାଏ ।ରଜ ର ପୂର୍ବ ଦିନ କୁ ସଜବାଜ କୁହାଯାଏ।ଏହି ଦିନ ତିନି ଦିନର କାମ ର ସବୁ ପ୍ରକାର ସଜ କରାଯାଇଥାଏ।ରଜ ରେ ଶିଳରେ ବଟାଯାଏ ନାହିଁ ।ପନିକି ରେ କଟା କଟି କରାଯାଇ ନଥାଏ ।ଗଛରୁ ପତ୍ର ମଧ୍ୟ କଟା ଯାଏନି ।ସେଥିପାଇଁ ସଜବାଜ ଦିନ ଠାରୁ ପିଠା ପଣା ପାଇଁ ସବୁ ପ୍ରକାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆଗଦିନ ଠାରୁ ହୋଇ ରହେ।ପାନ ପାଇଁ ଗୁଆ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମସଲା ର ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୁଏ ।ରୋଷେଇ ପାଇଁ ବାଟଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ୍ଡ ମସଲା ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ।

ଝିଅ ମାନଙ୍କର ତ ପର୍ବ,ସେମାନେ ସଜବାଜ ଦିନ ହଳଦୀ ଲଗାଇ ମୁଣ୍ଡ ସଫା କରି, ହାତରେ ମେହେନ୍ଦୀ ଲଗାଇ ପାଦରେ ଅଳତା, ନଖରେ ନେଲ୍ ପଲିସି ଆଦି ସବୁ ପ୍ରକାର ସଜହୋଇଥାନ୍ତି ।ଏହି ଦିନ ଧରିତ୍ରୀ ମାତା ରଜସ୍ୱିଳା ହୋଇଥାଏ। ।ସେଥିପାଇଁ ପୃଥିବୀ କୁ କଷ୍ଟ ହେଲା ପରି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇ ନଥାଏ ।ଏପରି କି ଝିଅ ମାନେ ଖାଲି ପାଦରେ ଚାଲି ବି ନଥାନ୍ତି ।ଆଗରୁ ଗୁଆ ଠୋଲା ରେ ଚପଲ ତିଆରି କରି ପିନ୍ଧୁ ଥିଲେ ।ଏବେ ଦୋକାନରୁ ନୂଆ ଚପଲ କିଣି ଆଣୁଛନ୍ତି।ସପ ବା ମଶିଣା ଉପରେ ବସି ଖାଇ ଥାଆନ୍ତି ।କେତେ ଜଣଙ୍କ ଘରେ ତ ରୋଷେଇ ବି ହୁଏ ନାହିଁ ।ସଜବାଜ ଦିନ ରାତି ରୁ ରୋଷେଇ ସରେଇ ଚୁଲି ଲିପି ଚୂଲିରେ କଳମ ରୋଇ ଥାଆନ୍ତି ।

ରଜ ର ମୂଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ରଜ ପାନ । ସମସ୍ତ ଙ୍କ ଘରେ ଏହି ପାନର ଆସର ଜମେ।ଏଥି ପାଇଁ କେତେ କୌତୁକ ଭରା ଢଗ ଢମାଳି ବି ରହିଛି ।

" ଆରେ ସଙ୍ଗାତ ଖାଇବା ପାନ,

ଏଇ ପାନ ଖୋଇ ଆଈ କିଣିଛି ମନ।

ଆମ ଅଜାଙ୍କର ମନ ଉଚ୍ଛନ,

ଆଈ ଆଜି ଭାଙ୍ଗେ ରଜର ପାନ

ଲବଙ୍ଗ, ମଧୁରୀ, ଖଇର ଅଛି,

ପାନ ଖାଇ ପାଟି ନାଲି ଦିଶୁଛି ।"

ଏମିତି କେତେ କଥା ।ବଡ ବଡ ପାନ ପତ୍ର ରେ ଚୂନ,ଗୁଆ,ଭଜା ଧନିଆ, ଭଜା ନଡିଆ, ଖଇର, ମିଠା, ଲବଙ୍ଗ, ଗୁଜୁରାତି, ମଧୁରୀ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମସଲା ଦେଇ ପାନକୁ ମୋଡି ଲବଙ୍ଗ କାଠି ଖୋସି ଦିଆଯାଏ।ଏହି ପାନ ଦେଖି ବାକୁ ଯେତେ ସୁନ୍ଦର ଖାଇବାକୁ ବି ସେତିକି ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ।

ଏହି ପାନ ପାଇଁ ଘରେ ବାହାରେ ସବୁଆଡେ ଭିଡ।ଘରେ ପାନ ଡାଲା ପାଖରେ ବାହାରେ ପାନ ଦୋକାନ ରେ ।

ରଜ ପିଠାର କଥା ନିଆରା ।ଏହି ଦିନ ପ୍ରତି ଘରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ ।ପୋଡପିଠା, ମଣ୍ଡା, ଚକୁଳି, ଆରିଷା, କାକରା ଇତ୍ୟାଦି ।ସେଦିନ ଗାଁ ଗୋଟାକର ସବୁ ଝିଅ ମାନେ ଗୋଟିଏ ଜାଗାରେ ମେଳି ହୋଇ ଥାଆନ୍ତି ।ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖେଳ ଖେଳି ଥାଆନ୍ତି। ଆମ ଗାଁ ରେ ସବୁ ଝିଅ ମାନଙ୍କୁ, ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି ଜଣେ ନିଜ ଘରକୁ ଡାକନ୍ତି।ସେଦିନ ତାଙ୍କ ଘରେ ଖିଆପିଆ ହୁଏ ।ଏହି ପରି କିଏ ସକାଳେ କିଏ,ଦିପହରରେ,ତ କିଏ ସଂଧ୍ୟା ରେ ଝିଅ ମାନଙ୍କୁ ଡାକିଥାଆନ୍ତି।ସବୁ ଝିଅ ମାନେ ଏକାଠି ବସି ଖିଆ ପିଆ ମଜା ମଜଲିସ୍ କରିଥାଆନ୍ତି। ଆହୁରି ରଜ ଦୋଳି ପାଖରେ ଯୋଉ ଭିଡ,କିଏ ଗୀତ ବୋଲେ ତ କିଏ ମଜା କଥା କୁହେ।ଏପରି ଯାହା ପାଖରେ ଯେଉଁ ପ୍ରକାର ପ୍ରତିଭା ଥାଏ,ସବୁ ର ପ୍ରଦର୍ଶନକରନ୍ତି ।ଲୁଡୁ,ତାସ୍, ଚେଷ୍ ର ପସରା ଜମେ।ଏହି ପରି ରଜର ଖୁସିର ମାହଲ୍ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।

ଇଏ ତ ରଜର ଖୁସିର କଥା । ରଜର ଅନ୍ୟ ପାଖ ।ଏହି ଦିନ ପୃଥିବୀ ରଜସ୍ୱିଳା ହୋଇଥିବାରୁ, ପୃଥିବୀ କୁ କଷ୍ଟ ହେଲା ପରି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇ ନଥାଏ ।କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ନାରୀ ଏହି ଦିନ ରଜସ୍ୱିଳା ହୋଇଥାଏ, ତ ଜାଣ ତାର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ପଡିଲା ।ତାକୁ ଗୋଟିଏ ଘରେ ବନ୍ଦୀ କରି ରଖାଯାଏ।ଚାରି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସିଏ ଅଶୁଦ୍ଧ, ଅପବିତ୍ର ହୋଇଥାଏ ।

ସିଏ ଏହି ଦିନ ମାନଙ୍କ ରେ ପାଣି ଛୁଇଁ ନଥାଏ ।କାହାରିକୁ ମୁହଁ ଦେଖେଇ ନଥାଏ ।ତାକୁ ଖାଲି ଭାତ ,ଗୁଡ ଖାଇବା କୁ ଦିଅନ୍ତି ।କେହି କେହି କିଛି ଫଳ ଖାଇବା କୁ ଦିଅନ୍ତି ।ଖାଲି ଗୋଟିଏ ଚାଦର ବିଛେଇ ତଳେ ଶୋଇବାକୁ ହୁଏ ।ଏପରି କଷ୍ଟ ରେ ଦିନ କାଟେ।ଏମିତି ତ ଏହି ଦିନ ମାନଙ୍କ ରେ ନାରୀର ଶରୀର ରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ ହୁଏ ।ତାପରେ ପୁଣି ଖାଇବା ବନ୍ଦ, ଅନ୍ଧାର ଘର ଭିତରେ ପଡି ରହିବା, ଭାରି କଷ୍ଟ ଦାୟକ ହୋଇଥାଏ ।ଅଶୁଦ୍ଧ, ଅଶୁଭ ହୋଇ ରହି ବା ।

ଏପରି କୁତ୍ସିତ ମାନସିକ ତା ଆଜି ବି ରହିଛି ।ନାରୀ ମାନଙ୍କର ଆଜି ବି ରଜ ଆସିଲେ ଭାଳେନି ପଡେ ଦିନ ଗଣନ୍ତି।କେତେ ଲୋକ ତ ଏମିତି ବି କୁହନ୍ତି କି ଚୂଲିରେ ଶୋରିଷ ଗଡା, ଦିନ ଗଡିଯିବ।ଆଜି ବି ଲୋକ ମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଏପରି ମାନସିକତାର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଅଛି ।

ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଦିନ ଘର ବାହାରେ ଗୋବରର ଗାର ଟଣାଯାଇଥାଏ।ଏହି ସମୟରେ ବର୍ଷା ଋତୁ ହୋଇଥାଏ ।ବର୍ଷା ର ପହିଲି ବିନ୍ଦୁ ମାଟି କୁ ସିକ୍ତ କରିଥାଏ।ମାଟି ମାଆ ର ମନ ଆନନ୍ଦ ରେ ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲିତ ହୋଇଥାଏ ।ରଜ ପାଗ ପାଇଁ ।ରଜ ପାଗ କହିଲେ, ଆକାଶ ମେଘାଛନ୍ନ ସହିତ ରହିରହି ଝିପ୍ ଝିପ୍ ବର୍ଷା ଟିକେ ହେଉଥିବ ,ପୁଣି ବନ୍ଦ ହୋଇ ଯାଉଥିବ ।

ବର୍ଷା ଦିନେ ସାପ ମାନଙ୍କ ଗାତରେ ପାଣି ପଶି ଯାଏ।ସେଥିପାଇଁ ସେମାନେ ଗାତରୁ ବାହାରି ନୂଆ ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥାଳ ଖୋଜିଥାନ୍ତି ।କାଳେ ଘରେ ପଶି ଯିବେ,ସେଥିପାଇଁ ଘର ଆଗରେ ଗୋବର ଗାର ଦିଆଯାଇଥାଏ।ଶେଷ ରଜକୁ ଭୂଦାହ କୁହାଯାଏ।ତହିଁ ପରଦିନ ବସୁମତୀ ଗାଧୁଆ ହୁଏ ।ଏହି ଦିନ ବସୁମତୀ କୁ ହଳଦୀ ପାଣିରେ ଗାଧୋଇ ଦେଇ ଥାଆନ୍ତି

ସେଦିନ ଦାଣ୍ଡ ଦୁଆର ଲିପା ପୋଛା ହୋଇ ଚିତାପଡେ।କୋଠି କାଟି କଲସ ବସାଇ ପିଢା ଥୋଇ ଶିଳପୁତା କୁ ହଳଦୀ ଗୁଣ୍ଡ ,ମେଥି,ଅଅଁଳା ଗୁଣ୍ଡ, କଞ୍ଚା ଖିର ମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ ।ହଳ ଲଙ୍ଗଳ ,ଫାଳ ଆଦି ରଖି, ନୂଆ ଛିଟ, ସିନ୍ଦୁର, କଜ୍ୱଳ ଦେଇ, ପଞ୍ଚ ଉପଚାର ପୂଜା କରାଯାଇଥାଏ ।ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଭୋଗ ହୋଇଥାଏ ।

ଏହି ପରି ରଜ ପାଳି ସାରିବା ପରେ କୃଷକ ବିଲ ଚାଷ କରିଥାଏ ।

ଲିଳାମୟୀ ଦାଶ

ଧନିଆପଡା

କେନ୍ଦ୍ରାପଡା

ରଜ ପର୍ବ

Raja festival