ଯାହା ଚରଣ। ମୃତ ପାଇବା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ନିତି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି ଯାହା ଅନିର ବଚନିୟ ତାହା ମୁଁ ବଚନରେ ପ୍ରକାଶ କରିବାର ଦୃଷ୍ଟତା କରୁଛି |

ରଥ ଯାତ୍ରା ଘୋଷଯାତ୍ରା ଓ ଶ୍ରୀ ଗୁଣ୍ଡିଚା ନାମରେ ନାମିତ ।

। ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ , ଭାଇ ବଳଭଦ୍ର,ମାତା ସୁଭଦ୍ରା ବିଗ୍ରହ କୁ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିର କୁ ନେବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ କାଠ ତିଆରି ଯାନ। କୁ ରଥ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ମଧ୍ୟ ଭାରତ ର ଇନ୍ଦ୍ରଦୁମ୍ନ ନାମରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ ଯାହାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ର ନାମ ଅବନ୍ତିକା । ସେ ବିଷ୍ଣ ଙ୍କ ର ଭକ୍ତ ଥିଲେ । ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ନିର୍ମିତ ଏକ ମନ୍ଦିର ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ନାମରେ ନାମିତ ହୋଇ ପୂଜା ପାଇବେ । ଯାହା ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କ୍ରମେ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେବା ଶହ ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସ୍ୱୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ମୂର୍ତ୍ତି ଙ୍କୁ ସ୍ତାପନା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାପରେ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ବର ମାଗିବା ପାଇଁ ଆଦେଶ କରିଥିଲେ । ରାଜା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବର ମାଗିଥିଲେ କି ପ୍ରଭୁ ମୋ ପରିବାର ରେ କେହି ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନରହୁ | ଏହା ଶୁଣି ପ୍ରଭୁ ସ୍ତମ୍ବିତ ଓ କାରଣ ପଚାରିବାରୁ ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ ପ୍ରଭୁ ମୋର ବୋଲି ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ତାହା ମୁଁ ଆପଣ ଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ କଲି । ଅହଂ ଭାବର ବିନାସ , ହେତୁ । ଭାବ ବିନୋଦିଆ ଭାବ ବୁଝି ପରିଲେ ଆଉ ତଥାସ୍ତୁ କହିଲେ ।

ଏହା ଶୁଣି ରାଣିଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ । ଆଉ କୋହଭରା ଚାହଁ।ଣି କୁ ପ୍ରଭୁ ଜାଣି ପାରି କହିଲେ 'ମାତା' ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖର କାରଣ ଜାଣି ପାରୁଛି ଜଣେ ନାରୀ ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ହିଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତା ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମନ ଦୁଃଖ କରନାହିଁ ଆଜି ଠାରୁ ସଂସାର ମୋ ମାତା ତୁମକୁ ଯାଣିବ । ଆଉ ତୁମକୁ ଦେଖା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ତୁମ ପାଖକୁ ତୁମ ପୁଅ ଆସିବ ଯାହା ରଥ ଯାତ୍ରା ନାମରେ ସଂସାର ଜାଣିବ । ବାସ ସେବେ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ରଥ । ରଥ ତିଆରି କାର୍ଯ୍ୟର ଅନୁକୂଳ ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା ଦିନ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ

ରଥ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ମହାରଣା ସେବକମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି | ରଥ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ3 ପ୍ରକାର ସେବକ ଭାଗ ନେଇଥାନ୍ତି | ୧- , ସୂର୍ଯ୍ୟ ମହାରଣା , ସୁତାର ମହାରଣା, ତଳି ମହାରଣା ନିୟୋଜିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଏଥିରେ ୧୪୦୦ ମହାରଣା ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି, ମୋଟ 3 ଟି ରଥ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥାଏ , ପ୍ରଭୁ ବଳଭଦ୍ର ଙ୍କ ରଥର ନାମ ତାଳଧ୍ଵଜ । ତାଳଧ୍ଵଜ -

ରଙ୍ଗ-ଲାଲ ଓ ସବୁଜ

ଉଚ୍ଚତା -43'3"

ଲମ୍ୱା - 33' X 33"

ଚକ ସଂଖ୍ୟା - 14

କାଠସଂଖ୍ୟା- 763

ଘୋଡା ସଂଖ୍ୟା- 4 ( ତିବ୍ରା,ଘୋରା,ଦିଘ୍ରମା, ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣା )

ସାରଥି- ମାତାଲି

ଦଉଡି ନାମ - ବାଶୁକୀ ନାଗ

ମାତା ସୁଭଦ୍ରା ଙ୍କ ରଥ ନାମ ଦର୍ପଦଳନ

ଦର୍ପ ଦଳନ -

ରଙ୍ଗ-ଲାଲ , କଳା

ଉଚ୍ଚତା-42" 3"

ଲମ୍ବ - 31'6"X31'6"

ଚକ ସଂଖା-12

କାଠସଂଖ୍ୟା - 593

ଘୋଡା ସଂଖ୍ୟା-4(ରୋଚିକା, ମୋଚିକା, ଚିତା, ଅପରାଜିତା)

ସାରଥି- ଅର୍ଜୁନା

ଦଉଡ଼ି ନାମ - ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣଚୁଡ

ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥର ନାମ ନନ୍ଦିଘୋଷ

ନଦିଘୋଷ-

ରଙ୍ଗ- ହଳଦିଆ ଓ ନାଲି

ଉଚ୍ଚତା - 44'2"

ଲମ୍ବ - 31'6"

ଚକସଂଖ୍ୟା - 16

କାଠ ସଂଖ୍ୟା -832

ଘୋଡା ସଂଖ୍ୟା - 4(ସଂଖ, ବାଲାହକ , ସ୍ୟତା , ହରିଦାସ)

ସାରଥି - ଦାରୁକା

ଦଉଡି ର ନାମ - ସଂଖଚୁଡ

କଥା ଅଛି ବହୁ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ 6ଟି ରଥ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥାଏ କାରଣ ପ୍ରଭୁ ଯେତେବେଳେ କର୍ମ ବେଦିରୁ ଜନ୍ମ ବେଦିକୁ ଯିବା ବାଟରେ ଏକ ଛୋଟ ନଦୀ କୁ ପାର କରି ଯିବାକୁ ପଡ଼େ ସେଥିପାଇଁ 3ଟି ନଦୀ ଆରପଟେ ରଖାଯାଇଥାଏ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନଦୀ ପାର କରି ଆଉ ଏକ ରଥରେ ବିଜେ କରିଥାନ୍ତି | ଏହି ପରି କିଛି ଦିନ ଯାଏ । ନଦୀର କୂଳରେ ଏକ ଦେବୀ ଯିଏ କି ସବୁ ପାଣି ଶୋଷି ନେଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଦ୍ଧ ଶୋଷି ନାମର ପୁଜା ପାଉଛନ୍ତି ଆଉ ମାଉସୀ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ । ବାହୁଡା ଯାତ୍ରା ଦିନ ମାଉସୀ ମା ପୋଡ ପିଠା ଖାଇବାକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି | ଏହିପରି ଭାବରେ 9 ପାଳିତ ହୋଇଥାଏ ଯାହା ରଥ ଯାତ୍ରା ନାମରେ ସାରା ବିଶ୍ଵ ଦରବାରରେ ପରିଚିତ ।

ରାଜଶ୍ରୀ ପଣ୍ଡା

(ଭଦ୍ରକ)

ରଥ ଯାତ୍ରା

ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ରେ ରଥ ଯାତ୍ରା ।