ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ବାହୁଡ଼ାଯାତ୍ରା ପାଳନ : ନିତିକାନ୍ତି ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ

ପରଂବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵରୂପ ଜଗତର ରକ୍ଷା କର୍ତ୍ତା ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସ୍ବାମୀ ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ଦିନ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ବାହାରି ରଥାରୂଢ଼ ହୋଇ ଭକତ ମେଳରେ ଲୀଳା ଖେଳା କରି ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରଠାରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ଯାହାକି ପ୍ରଭୁ ଙ୍କ ର ଜନ୍ମ ବେଦୀ। ଯେତେ ବେଳେ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଠାକୁରଙ୍କୁ ବର ମାଗିଲେ କି ହେ ପ୍ରଭୁ ମୋ ବ଼ଂଶ ରେ କେହି ନରହୁ , ଠାକୁର ଗୁଣ୍ଡିଚା ରାଣୀ ଙ୍କୁ ଚାହିଁ ଲେ ରାଣୀ ସେତେବେଳେ କହିଥିଲେ କି ଠାକୁର ପ୍ରତି ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବାକୁ।କାରଣ ରାଜା ତ ବଂଶରେ କେହି ନରହି ବାର ଵର ମାଗିଲେ, ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ ଧର୍ମ କର୍ମ ଓ ମୁକ୍ତିଲାଭ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡଦାନ କରାଯାଏ। ଯଦି ବଂଶରେ କେହି ନରହି ବେ ତ ପିଣ୍ଡଦାନ କିଏ କରିବ, ସେଥିପାଇଁ ଠାକୁର ରାଣୀ ଙ୍କରପୁତ୍ର ହୋଇ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରନ୍ତି।ଏମିତି କିଛି କଥା ଶୁଣି ବାକୁ ମିଳେ। ସେଥିପାଇଁ ବୋଧେ ଠାକୁର ଙ୍କ ର ଏ ନବଦିନାତ୍ମକ ଯାତ୍ରା ହୋଇଥାଏ

ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର, ଯାହାକି ପୁରୀ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା, ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠାରେ ହଜାରହାଜାର ଭକ୍ତ ଭଗବାନ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି। ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଆଷାଢ଼ ମାସରେ ଆୟୋଜିତ ବାହୁଡ଼ାଯାତ୍ରା, ଯାହାକୁ ରଥଯାତ୍ରା ପରେ ହେଉଥିବା ଦ୍ବିତୀୟ ଯାତ୍ରା ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଏହି ସମାରୋହର ଅନ୍ୟତମ ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ।

ବାହୁଡ଼ା ଦଶମୀ, ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀ ତିଥିରେ ଠାକୁର ମାନେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର କୁ ଫେରି ଯାଆନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଯାତ୍ରା କୁ ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରା କୁହାଯାଏ। ନବମୀ ଦିନ ସଂଧ୍ୟା ଦର୍ଶନ, ରଥକୁ ଦକ୍ଷିଣ ମୋଡ଼ କରାଯାଏ ଦଶମୀ ଦିନ ଠାକୁର ମାନେ ରଥାରୂଢ଼ ହୋଇ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଅଭିମୁଖେ ଯାତ୍ରା କରିଥାନ୍ତି। ଆଡ଼ପ ମଣ୍ଡପ ର ଖେଚୁଡ଼ି ଖାଇ ମାଉସୀ ମା'ଙ୍କ ଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଭକ୍ତ ମେଳରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ଫେରିଆସନ୍ତି।

ବାହୁଡ଼ାଯାତ୍ରାର ନିତିକାନ୍ତି

ବାହୁଡ଼ାଯାତ୍ରା ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷ ଦଶମୀରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ, ଭାବାନୀ ସୁଭଦ୍ରା ଏବଂ ଭଗବାନ ବଳଭଦ୍ର ମାସି ମଣ୍ଡପରୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ମହାନ୍ତ ରଥରେ ବସିବେ। ଏହି ଯାତ୍ରାର ଆରମ୍ଭ ଭିନ୍ନ ରୀତି ଏବଂ ନିୟମରେ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ରଥ ରେ ଚାରମାଳ ବନ୍ଧାଯାଏ ଠକୁର ମାନେ ଧାଡ଼ି ପହଣ୍ଡିରେ ଆସି ରଥରେ ବିଜେ ହୋଇଥାନ୍ତି।, ନାନ୍ଦିଘୋଷ, ତାଳଧ୍ୱଜ ଓ ଦର୍ପଦଳନ ତିନିଟି ରଥ ରେ ଚଢ଼ି ଭକ୍ତ ମେଳରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ଫେରିଆସନ୍ତି।

ବାହୁଡ଼ାଯାତ୍ରାର ମହତ୍ତ୍ୱ

ବାହୁଡ଼ାଯାତ୍ରାର ଧାର୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର। ଏହା ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଫେରିବାକୁ ମନାଯାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଅବସର। ଏହି ଦିନରେ ମା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭବାନୀଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ପୃକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ନିତିକାନ୍ତି ଓ ଦୀପ ସମାରୋହ ହୁଏ। ଏହା ସ୍ନେହ ଓ ପ୍ରେମର ପ୍ରତୀକ ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ।

ଅନ୍ୟ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହେଉଛି ମହା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଠାକୁରାଣୀ ଙ୍କ ମାନ ଭଞ୍ଜନ ଯେଉଁଠି ମହାପ୍ରଭୁ ନାନାଦି କଥା କହି ଓ ଶେଷରେ ରସଗୋଲା ଖୁଆଇ ମା ଙ୍କ ମାନ ଭଞ୍ଜନ କରନ୍ତି। ଏହି ପାରିବାରିକ ସମ୍ପର୍କ ଓ ସେନେହ ମମତା ରଏବଂ ଜୀବନର ଏକ ଅବିଭାଜ୍ୟ ଅଂଶ ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ।

ସାମାଜିକ ଏବଂ ସାସ୍କୃତିକ ମହତ୍ତ୍ୱ

ବାହୁଡ଼ାଯାତ୍ରାର ସାମାଜିକ ଏବଂ ସାସ୍କୃତିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ। ଏହା ଏକ ସାମାଜିକ ଏବଂ ସାସ୍କୃତିକ ସମାଗମ ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ମାନବୀୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଏକତା, ସମ୍ପ୍ରୀତି ଓ ପ୍ରେମକୁ ବିକାଶ କରାଯାଏ। ସାଧାରଣ ଲୋକରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରାଜା-ମହାରାଜା, ସମସ୍ତେ ସେହି ପରଂବ୍ରହ୍ମ ଙ୍କୁ ସାଦରେ ଏବଂ ଭାବ ଭକ୍ତିରସହ ଏକାକାର ହୋଇ । ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମାଜର ସମସ୍ତ ବର୍ଗର ଲୋକ ଏକସାଥିରେ ମିଳି ମିଶି ଏକ ଭକ୍ତି ମୟ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଆନ୍ତି।

ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମହତ୍ତ୍ୱ

ବାହୁଡ଼ାଯାତ୍ରା ନ କେବଳ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଅପିତୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପକ ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖେ। ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରୁ ଭକ୍ତ ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଅଂଶ ନେବା ପାଇଁ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମାଗମ ଓଡ଼ିଶା ଓ ପୁରୀର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟକୁ ବିଶ୍ବବ୍ୟାପୀ କରିଥାଏ।

ଯାହା ନିହାତି ସମାଜରେ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ସମ୍ପୃକ୍ତି, ଏକତା ଓ ସ୍ନେହର ପ୍ରତୀକ ରୂପେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହି ବାହୁଡ଼ାଯାତ୍ରା ମନୁଷ୍ଯତାର ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ମୁଖ୍ୟ ରେଖାରେ ଆଣି ଦେଇଥାଏ। ବାହୁଡ଼ାଯାତ୍ରାର ନିତିକାନ୍ତି ଓ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ଯମାନେ ଧର୍ମ କର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ଏକ ଐଶ୍ୱରୀୟ ଭାବନାର ବୁଡିଯାଇଥାଆନ୍ତି।

ଏହା ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରା। ଭକ୍ତି ଭାବ ବନ୍ଧନ ର ଯାତ୍ରା। ଈଶ୍ୱର ଓ ଆଶ୍ରିତ ମାନଙ୍କ ର ଭକ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କ ସମନ୍ବୟ ର ଯାତ୍ରା।

ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ଏହି ଉତ୍ସବ ର ତଦାରଖ କରନ୍ତି।ସେମାନେ ଶ୍ରୀଜୀଉ ମାନଙ୍କ ର ସମସ୍ତ ନୀତି କାନ୍ତି ନିର୍ଧାରିତ ସମୟରେ ହେବା, ପାରଂପରିକ ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ସୃଂଖଳା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ ର ଦାୟିତ୍ଵ ବହନ କରନ୍ତି।

ଭକ୍ତ ମାନଙ୍କ ବିରାଟ ସମାଗମ କୁ ଆଖି ଆଗରେ ରଖି ଆଇନି ଶୃଙ୍ଖଳା ପାଇଁ ସଶସ୍ତ ପୋଲିସ, ସମାଜ ସେବୀ, ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟସେବା କର୍ମୀ ,ସ୍ବତ୍ସତା ସଫେଇ କର୍ମୀଚାରୀ । ପରିବହନ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏବଂ ଯାତ୍ରୀ ମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ ସବୁ ବିଷୟ ରେ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥାନ୍ତି।

ଏହି ସମୟରେ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଚାରି ପାଖରେ କେତେ ସବୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ଦୋକାନ ଖୋଲାଯାଏ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଇବା ଜିନିଷ ମିଳିଥାଏ। ସେସବୁ କିପରି ସୃଂଖଳୀତ ଭାବରେ ପରିଚାଳିତ ହେବ ସେ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ବିଶଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଯେହେତୁ ଏହା ବିଶ୍ଵ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଘୋଷଯାତ୍ରା ର ଅନ୍ତିମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସେଥିପାଇଁ ଲୋକ ମାନଙ୍କର ଭିଡ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ହୁଏ । ଏହି ସ୍ଥାନ ରେ ଜାତି, ବର୍ଣ୍ଣ,ଧର୍ମ ର କିଛି ବାଛ ବିଚାର ନାହିଁ। ଏଠି କେବଳ ଭକ୍ତ ଆଉ ଭଗବାନଙ୍କର ମିଳନ। ରଥ ରେ ଶ୍ରୀ ଜୀଉଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ଜନ୍ମ ଜନ୍ମାନ୍ତର ର ପାପ ତାପ ହରଣ ହୋଇଥାଏ ବୋଲି ଆମର ଧର୍ମୀୟ ଧାରଣା।

ରଥ ରେ ଜାଗାକୁ ଦେଖି

ଲାଖି ଯାଏଁ ଭକ୍ତ ଆଖି

ଦେଖି ସେ ଚକା ନୟନ

ଆନନ୍ଦେ ବିଭାର ମନ।

।।ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ।।

ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ବାହୁଡ଼ାଯାତ୍ରା ପାଳନ : ନିତିକାନ୍ତି ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ।

Bahuda Yatra celebration in Srikshetra : Rules & Significance