ସଭ୍ୟତାର ଅଵଗୁଣ୍ଠନ ତଳେ ସୃଷ୍ଟିହୁଏ ଏକ ସମାଜ | ପଶୁରୁ ମାନବ ହେବାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ଧାରାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସଭ୍ୟତା ଦେଇ ମାନବ ସମ୍ପ୍ରତିକୁ ପହଞ୍ଚିଛି | ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଭ୍ୟତାରେ ଏକ ସମାଜ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟକରେ | ଯାହା ନିୟମବଦ୍ଧ ଭାବରେ ମାନବ ଜୀବନଯାପନ ପଦ୍ଧତିକୁ ସଂଯମତାର ସହ ପରିଚାଳନା କରେ | ସମାଜର ଭିତ୍ତିଭୂମି ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ଥିତିରେ ସ୍ୱଳ୍ପ ନିୟମକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ କିନ୍ତୁ ଏହା ସମୟ ସହ ତଥା ମାନବର ଜୀବନ ପ୍ରଥାକୁ ଅନୁସରଣ କରି ନିଜ ଅବୟବରେ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ନିଶ୍ଚିତ କରେ | କୁହାଯାଇପାରେ, ସମାଜ ସଭ୍ୟତାର ମୂଳ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ଭାବଧାରାର ଏକ ପ୍ରତିବିମ୍ବ | ମସ୍ତିଷ୍କ ବିକାଶ ପରେ ଭାଷା ବିକାଶ ହେଲା | ଏହା ମାନବର ମୂଳ ବିକଶିତ ପୁଞ୍ଜି ନୁହଁ କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକ ସମାଜ ଗଠନର ଭିତ୍ତିଭୂମି ଯାହା ଇତିହାସର ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିହୁଏ | ସାମାଜିକ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଗଠନର ଅନେକ ଉତ୍ସ ଅଛି | ସେସବୁର ମୂଳ ଗବେଷଣା ନିୟାମକ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ପୃଷ୍ଟି ପରେ ନିୟମାବଳୀ ଲାଗୁହୋଇଥାଏ | ସାଧାରଣତଃ, ମାନବୀୟ ଜୀବନଯାପନକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ସଭ୍ୟ ଏବଂ ସଂଯମତାର ସହ ପରିଚାଳନା କରିବା ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିବା ପଦ୍ଧତିକୁ ସମାଜ କୁହାଯାଏ | ସମାଜ ନିଜେ ନିଜର ନିୟାମକ ଏବଂ ନିୟମାଗ୍ରାହୀ |

ବିଗତ ଅତୀତରୁ ଆମେ ସଭ୍ୟତାର ଆବିଷ୍କାର ଏବଂ ଗୋଟିଏ ସମାଜର ଭିତ୍ତିଭୂମି ଗଠନ ଏବଂ ପରିଚାଳନାର ସବିଶେଷ ତଥ୍ୟ ପାଇଥାଉ | ଇତିହାସରେ ସଭ୍ୟତାଗୁଡ଼ିକ ସାଂସ୍କୃତିକ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ ପୁଞ୍ଜି ରୂପେ ନେଇ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ତଥା ସମୟାନୁସାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ସମାଜ ବିକଶିତ କରିଛନ୍ତି | ପ୍ରଥମେ କିଛି ପ୍ରମୁଖ ସଭ୍ୟତା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସମାଜର ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା |
ପ୍ରାଚୀନ ମିଶର- ପ୍ରାଚୀନ ମିଶରୀୟ ସମାଜ ପଦାନୁକ୍ରମିକ ଭାବରେ ଗଢ଼ାହୋଇଥିଲା | ଶୀର୍ଷରେ ଜଣେ ଶାସକ ଥିଲେ। ତଳେ ପୁରୋହିତ, ଶାସ୍ତ୍ରୀ, କାରିଗର ଏବଂ କୃଷକ ଥିଲେ। ଧର୍ମ ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା |

ମେସୋପୋଟାମିଆ (ସୁମେରିଆନ, ବାବିଲୋନୀୟ, ଆସିରିଆନ)- ମେସୋପୋଟାମିଆନ ସମାଜଗୁଡ଼ିକ ନଗର-ରାଜ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ କାର୍ଯ୍ୟକରୁ ଥିଲା। ରାଜା ଜଣେ ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ନେତା ଭାବରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଲେଖା (କ୍ୟୁନିଫର୍ମ) ଏବଂ ଆଇନ (ହାମୁରାବିଙ୍କ ସଂହିତା ପରି) ପ୍ରମୁଖ ଉନ୍ନତି ଥିଲା। ସାମାଜିକ ଶ୍ରେଣୀରେ ପୁରୋହିତ, ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ, ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ କୃଷକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲେ।
ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀସ୍ - ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀସ୍ ସମାଜ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ବିଭକ୍ତ ଥିଲା (ଯଥା, ଆଥେନ୍ସ, ସ୍ପାର୍ଟା)। ଆଥେନ୍ସରେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ସମାଜ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା | ସ୍ପାର୍ଟା ସାମରିକ ପେଣ୍ଠସ୍ଥଳୀ ଥିଲା। ସମାଜରେ ନାଗରିକ, ଅଣ-ନାଗରିକ ବାସିନ୍ଦା ଏବଂ ଦାସ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲେ। ଦର୍ଶନ, ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ କଳା ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା।

ରୋମାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ- ରୋମାନ୍ ସମାଜ ଏକ ଶ୍ରେଣୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ପାଟ୍ରିସିଆନ୍ (ଏଲିଟ୍), ପ୍ଲେବିଆନ୍ (ସାଧାରଣ ଲୋକ) ଏବଂ ଦାସ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲେ। ରୋମ୍ ଏହାର ଆଇନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସାମରିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଏବଂ ରାସ୍ତା ଏବଂ ଜଳପ୍ରବାହ ଭଳି ବୃହତ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା। ଏହାର ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରାଜତନ୍ତ୍ରରୁ ଗଣରାଜ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ବିକଶିତ କରିଥିଲା।
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା- ସିନ୍ଧୁ ଉପତ୍ୟକା (ହରପ୍ପା) ସମାଜ ଏହାର ଉନ୍ନତ ସହର ଯୋଜନା ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା | ମୋହେଞ୍ଜୋ-ଦାରୋ ଏବଂ ହରପ୍ପା ଭଳି ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ରାସ୍ତା ଏବଂ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା । ଏଥିରେ ସାମାଜିକ ପଦାନୁକ୍ରମ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଥିବା ପରି ମନେହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଲିଖିତ ଭାଷା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ରହିଛି, ତେଣୁ ବିସ୍ତୃତ ସାମାଜିକ ଭୂମିକା ଅସ୍ପଷ୍ଟ।
ପ୍ରାଚୀନ ଚୀନ - ଚୀନ୍ ସମାଜ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ ପଦାନୁକ୍ରମିକ ଥିଲା | ଶୀର୍ଷରେ ସମ୍ରାଟ ଥିଲେ, ତା’ପରେ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ, କୃଷକ ଏବଂ ଦାସ ଥିଲେ। କନଫୁସିଆନ୍ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା | କ୍ରମାନୁସାରେ, କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଏବଂ ପରିବାର ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଥିଲା । ଚୀନ୍ କାଗଜ, ବାରୁଦ ଏବଂ କମ୍ପାସ ସମେତ ଏହାର ଉଦ୍ଭାବନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା।
ମାୟାନ୍ ସଭ୍ୟତା - ମାୟାଙ୍କର ଏକ ଜଟିଳ ସମାଜ ଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ପୁରୋହିତ ଶ୍ରେଣୀ, ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ, କାରିଗର ଏବଂ କୃଷକ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ସହରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ଜଣେ ରାଜା କିମ୍ବା “ଆଜାୱା” ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଧର୍ମ ସେମାନଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଥିଲା | ଯେଉଁଥିରେ ମାନବ ବଳିଦାନ ଭଳି ଅଭ୍ୟାସ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା । ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଏବଂ ଉନ୍ନତ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର, ଲେଖା ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ।
ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ୟୁରୋପ - ସାମନ୍ତବାଦ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ୟୁରୋପୀୟ ସମାଜରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲା । ରାଜାମାନେ ସାମରିକ ସେବା ବଦଳରେ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମାନଙ୍କୁ ଜମି ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ କୃଷକମାନେ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜମି ଶ୍ରମ କରୁଥିଲେ। କ୍ୟାଥୋଲିକ ଚର୍ଚ୍ଚ ରାଜନୀତି, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ଦୁର୍ଗ ଏବଂ ଜମିଦାରୀ ଶକ୍ତି ଏବଂ ସୁରକ୍ଷାର କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା।
ଏସବୁ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ ଅନେକ ସଭ୍ୟତା ଏବଂ ସମାଜ ସମୟ ସହ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ଏବଂ ଲୁପ୍ତ ହୋଇଛି | କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଭ୍ୟତା ଏବଂ ସମାଜ ମାନବ ବିକାଶରେ ଅନନ୍ୟ ଭାବରେ ଅବଦାନ ଦେଇଛି, ଯାହା ଆଜି ବିଶ୍ୱକୁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାର ଦେଇଛି।

ସମ୍ପ୍ରତି ମାନବ ନିଜ ବିଭାଜିତ ଭୂଖଣ୍ଡ ଯାହା ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଏଥିରେ ବସବାସ କରେ | ସ୍ଵରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ନିଜ ନିୟମାନୁଯାୟୀ ପରିଚାଳିତ କରେ, ଏହାକୁ ପ୍ରଶାସନ କୁହାଯାଏ | ଏବେର ଗଠିତ ସମାଜରେ ପ୍ରଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ମୂଳ ଉତ୍ସ କୁହାଯାଇପାରେ | ବର୍ତ୍ତମାନ ସମାଜରେ ମୂଳତଃ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାନବର ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପରିଚାଳିତ କରେ | ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମଧ୍ୟ ଅନେକ ରୂପ ଅଛି ଯଥା- କେନ୍ଦ୍ରୀକୃତ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକୃତ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସଂଘୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଏକକ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସଂସଦୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ବ୍ୟବସ୍ଥା, ରାଜତନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସମାଜବାଦୀ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଈଶ୍ୱରତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସାମରିକ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଔପନିବେଶିକ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସଂଘୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ବୈଷୟିକ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା | ମାନବିୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଗୁଡିକ ନିଜ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ କୌଣସି ବି ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଗ୍ରହଣକରି ଜୀବନ ଯାପନକୁ ନିୟମାବଦ୍ଧ କରି ପରିଚାଳିତ ହେଉଛନ୍ତି |

ସମ୍ପ୍ରତି ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାଥମିକ ଭାଗରେ ମାନବ ସଭ୍ୟତା ଏବଂ ସମାଜ ଏକ ବୈପ୍ଲବିକ ସ୍ଥିତି ଦେଇ ଗତିକରୁଛି | ଯାହା ପୁରାତନରୁ ଆଧୁନିକତାର ଦିଗରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗତିକରୁଛି | ପୃଥିବୀରେ ନିକଟ କିଛି ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ବୈପ୍ଲବିକ ଉନ୍ନତି ଦେଖା ଦେଇଛି, ଯାହା ସମାଜରେ ନିତାନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ | ନିକଟ ଅତୀତରେ କିଛି ବିପ୍ଳବ ଯାହା ଆଲୋଚନା ଯୋଗ୍ୟ | ପୃଥିବୀରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ବିପ୍ଳବ ଦେଖା ଦେଇଛି ଯାହା - ଡାରୱିନୀୟ ବିପ୍ଳବ,କ୍ୱାଣ୍ଟମ୍ ବିପ୍ଳବ,ଜିନୋମିକ୍ସ ବିପ୍ଳବ ଏବଂ ସୂଚନା ବିପ୍ଳବ ଗୁଡିକ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ | ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ବିପ୍ଳବ ହୋଇଛି ଯାହା ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ, ଡିଜିଟାଲ୍ ବିପ୍ଳବ | କୃଷି ବିପ୍ଳବରେ ଆମେ ନବପ୍ରାଣିଥିକ କୃଷି ବିପ୍ଳବ, ବ୍ରିଟିଶ କୃଷି ବିପ୍ଳବ ଏବଂ ସବୁଜ ବିପ୍ଳବ ପାଇଥାଉ | ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ବିପ୍ଳବ ଯଥା ପୁନଃଜାଗରଣ ବିପ୍ଳବ, ନାଗରିକ ଅଧିକାର ବିପ୍ଳବ ହୋଇଛି | ଏହା ଛଡା ରାଜନୈତିକ ବିପ୍ଳବ, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବିପ୍ଳବ ରୁଷିଆନ ବିପ୍ଳବ, ଆରବ ବସନ୍ତ, ଆର୍ଥିକ ବିପ୍ଳବ, ବ୍ୟବସାୟୀକ ବିପ୍ଳବ,ପୁଞ୍ଜିବାଦୀ ବିପ୍ଳବ, ଆର୍ଥିକ ବିପ୍ଳବ,ଡାକ୍ତରୀ ବିପ୍ଳବ, ଜୀବାଣୁ ତତ୍ତ୍ୱ ବିପ୍ଳବ, ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ବିପ୍ଳବ, ଟିକାକରଣ ବିପ୍ଳବ | ଦାର୍ଶନିକ ଏବଂ ଆଦର୍ଶ ବିପ୍ଳବ: ସଂସ୍କାର ବିପ୍ଳବ, ମାର୍କ୍ସବାଦୀ ବିପ୍ଳବ, ନାରୀବାଦୀ ବିପ୍ଳବ, ପରିବେଶିକ ବିପ୍ଳବ, ପରିବହନ ବିପ୍ଳବ…ଇତ୍ୟାଦି | ଏହା ସମାଜକୁ ଉନ୍ନତରୁ ଉନ୍ନତ ତମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି | ଯାହା ମାନବୀୟ ଜୀବନଶୈଳୀକୁ ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ପରିସ୍ଥିତି ସହ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି |

ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତୀୟ ସମାଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଧୁନିକତାର ପରିଭାଷା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ | ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥିତିରେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଗୁଡିକର ଆଗ୍ରହ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି | ଭାରତ ଏକ ବିଧୌତ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ହୋଇଥିବାରୁ ସ୍ଥାନାନୁଯାଇ ଏହାର ଭାଷା ତଥା ପରମ୍ପରାରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଦିଏ | ତଥାପି ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ଅଧିକନ୍ତୁ ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନଶୈଳୀର ସ୍ପର୍ଶ ମିଳେ | ଆଧୁନିକତାର ଅଵଗୁଣ୍ଠନ ତଳେ ପାରମ୍ପରିକ ସ୍ଥିତି ଗୁଡିକର ମିଶ୍ରଣରେ ଏକ ଭିନ୍ନ ସ୍ୱାଦରେ ସମ୍ପ୍ରତିର ପରିବେଶ |

କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥିତି ପରେ ବି ସମାଜ ନିଜେ ନିଜକୁ ସମୟ ସହ ବଦଳାଇଛି ଏବଂ ମାନବ ନିଜକୁ ସମାଜ ସହ ବଦଳାଇଛି | ଆଜି ଏ ସଭ୍ୟତାର କେଉଁ ଭାଗରେ ମାନବ ଅଛି ତାହା ମାନବର ଚିନ୍ତାଧାରା, ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଏବଂ କର୍ମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ | ପ୍ରାକୃତିକ ଲୁପ୍ତ ବିନା ଯଦି କେବେ ମାନବ ସଭ୍ୟତା ଲୁପ୍ତ ହୁଏ ତେବେ ଏହା ମାନବର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେବ | ଏଥିପ୍ରତି ମାନବ ନିଜେ ହିଁ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରହିବ |

ସମାଜ ଏବଂ ସାମାଜିକ ବାସ୍ତବତା

ସଭ୍ୟତା ଏବଂ ସମାଜ