ବାହ୍ୟ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ବିନା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଚିନ୍ତା କରିବା, କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା କିମ୍ବା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିବାର କ୍ଷମତା ତଥା ଆତ୍ମନିର୍ଣ୍ଣୟ, ଭାବପ୍ରବଣ କିମ୍ବା ଆର୍ଥିକ ସ୍ଵଆୟତ୍ତକୁ ହିଁ ଲିଖିତ ଭାବରେ ସ୍ୱାଧୀନତା କୁହାଯାଏ। ଏଥିରେ ସମାଲୋଚନାମୂଳକ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିବାର ଏବଂ ନିଜସ୍ୱ ମତ ଗଠନ କରିବାର କ୍ଷମତା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ । କିନ୍ତୁ ସତରେ କଣ ଏହାକୁ ବାସ୍ତବିକ ସ୍ୱାଧୀନତାର ପରିଭାଷା କୁହାଯାଇପାରେ? ସ୍ୱାଧୀନତାର ମାନଦଣ୍ଡ କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇପାରିବ ?

ସାମୁହିକ ଭାବରେ ମାନବିୟ ସମାଜକୁ ସମାଲୋଚନା କଲେ ଫଳାଫଳ ଏହା ବାହାରିବ ଯେ, ସ୍ୱାଧୀନତା ଏକ ମୂଲ୍ୟହୀନ ତଥା କାଳ୍ପନିକ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଏହା ଅସ୍ତିତ୍ବ ହୀନ | କୁହାଯାଇପାରେ, ଏହାକୁ ପୁଞ୍ଜିବାଦ ବ୍ୟବସାୟ, ସତ୍ତା ତଥା ସାମାଜିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ଗଠନ କରାଯାଇଛି | ସକାରାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଏହା ସଂଯତ ଭାବରେ ତଥା ନିୟମ ମାନି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ସପକ୍ଷରେ ବୁଝାଇଥାଏ କିନ୍ତୁ ନକାରାତ୍ମକ ଭାବରେ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ ଏହା ସମାଜର ଗଠନରେ ମୂଳତଃ ନିୟାମକ ସାଜିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ତଥା ସାମ୍ପ୍ରତି ସମାଜରେ ଉଚ୍ଚ ସତ୍ତାଧାରୀ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱଙ୍କ ସପକ୍ଷରେ କାର୍ଯ୍ୟକରେ |

ସ୍ୱାଧୀନତା ସୀମାହୀନ ସ୍ଥିତି ସହ ମିଳେନା | ଏହା ଆସେ ଏକ ବିଧିବଦ୍ଧ ସୀମା ସହିତ | ହୁଏତ ଏହାର ରୂପ କୌଣସି ଭୂମିଗତ, ସମୟ ଗତ, ସ୍ଥିତି ଗତ କିମ୍ବା ସ୍ଵ-ନୈତିକ ହୋଇପାରେ | ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ ଏହା ନିଷ୍ଠା ତଥା ନୈତିକ ନିୟମ ସହ ଆସେ ଯାହା ସମାଜରେ ସାମାଜିକ ଜୀବନ ଶୈଳୀରେ ଜୀବନଯାପନ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଏ | ଯଦି ଭୂମିଗତ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ଦେଖାଯାଏ ତେବେ ଏହା କୌଣସି ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଦେଶର ରୂପର ସୀମା ନେଇ ଆସେ | ଏହାର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଂଶରେ ନିଜକୁ ସ୍ୱାଧୀନ କରାଯାଇପାରେ | ଯଦି ଏହା ସୀମାହୀନ ହେବ ତେବେ ଏହା ସମାଜକୁ, ନିଜକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇବା ସହ ସୃଷ୍ଟିର ଜୈବତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇବ |

ମୂଳତଃ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ସମାଜକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ଯଦି ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ, ମୁଁ କଣ ସ୍ୱାଧୀନ ? ତେବେ ଉତ୍ତର ଶୂନ୍ୟତା ଛଡା ଆଉକିଛି ଆସିବନି | ସ୍ୱାଧୀନତା ଏକ ସାମାଜିକ ଭ୍ରମ କାହିଁକିନା ସମାଜରେ ରହିଥିବା କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ କୌଣସି ନା କୌଣସି ସ୍ଥିତି ସହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଭରଶିଳ | କିନ୍ତୁ ହଁ, ବାସ୍ତବିକ ଭାବରେ ନିଜ ଭୂଖଣ୍ଡର ସୀମାବଦ୍ଧ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜୀବନଯାପନ କରିବାକୁ ଆମେ ସ୍ୱାଧୀନତାର ନାଆଁ ଦେଇପାରିବା |

ସାମ୍ପ୍ରତି ଭାରତୀୟ ସମାଜକୁ ଦେଖିଲେ ଏହା ବୁଝାଯାଇ ପାରେ ଯେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାରତୀୟ ଜଣେ ଜଣେ ବସ୍ତୁର ରୂପ ନେଇ ବଞ୍ଚୁଥିବା ଜୀବନ | ଏହା କେବଳ ଭାରତରେ ନୁହେଁ ବରଂ ପୃଥିବୀର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶ ମହାଦେଶର କଥା | ଏହାକୁ ପୁଞ୍ଜିବାଦ ମାନସିକତାରେ ଗଢ଼ାଯାଇଛି ଏବଂ ଏହାର ନିବିସିନ୍ଦା ପ୍ରାଥମିକ ଭାବରେ ସମାଜ ଗଢିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନିଜସ୍ୱ ଭାବରେ ଗଢିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଆମେ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଜୀଇଁ ଆସୁଛୁ | ତଥାପି ମଧ୍ୟ ଏକ ସୀମିତ ସ୍ଥିତିରେ ନିଜକୁ ସ୍ୱାଧୀନ କରି ଜିଇଁବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ମହାଜନପଦ ଗୁଡିକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ | ହୁଏତ ଏହା ପରେ ରାଜତନ୍ତ୍ର ସମାଜରେ ଏକ ଲମ୍ବା ସମୟ ପାଇଁ ରହିଲା କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜବଂଶ ତଥା ରାଜା ମହାରାଜଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଅନୁଯାୟୀ ସମାଜକୁ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ମିଳିଥିଲା | କିନ୍ତୁ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତକୁ ଅକ୍ତିଆର କରି ମନମୁଖୀ ଶାସନ ଆଗକୁ ଯାଇ ବିପ୍ଳବର ରୂପ ନେଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ଭାରତ ଛାଡି ତାଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ପଡିଲା | ଏବଂ ଏହାପରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତ ବର୍ଷ ଗଠନ ହେଲା, ଯାହାର ମୂଳ ନିୟାମକ ସମ୍ବିଧାନ ଗଠନ କଲେ | ଏହା ସେହି ସୀମା ଯାହାର ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଅଂଶରେ ଆମେ ନିଜକୁ ସ୍ୱାଧୀନ କହିପାରିବା ତଥା ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିୟମ ମାନି ଚଳିବାକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା କହିପାରିବା | କିନ୍ତୁ ସତରେ କ'ଣ ଏହା ସ୍ୱାଧୀନତାର ପରିଭାଷା...?

ସ୍ୱାଧୀନତାର ମାନଦଣ୍ଡ ଦୂର ଦିଗବଳୟରେ ଉଡୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ସହ ତୁଳନା କଲେ ବୁଝାଯାଇପାରିବ ଯେ, ଆମେ କେତେ ସ୍ୱାଧୀନ | ଯେଉଁଠି ଜିଇଁବାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କୌଣସି ନା କୌଣସି ନିୟମ ମାନିବାକୁ ପଡେ ସେଠାରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଶବ୍ଦର ମୂଲ୍ୟ କେତେ ?

ତଥାପି ମଧ୍ୟ ଭାରତ ଏକ ସାର୍ବଭୌମ, ସମାଜବାଦୀ, ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ, ଗଣରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କ ପାଇଁ ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ସମାନତା ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଏବଂ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା, ବ୍ୟକ୍ତିର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଏକତା ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡତାକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା | ଏଣୁ ଏହାକୁ ସ୍ୱାଧିନ ଦେଶ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ | ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଭାବରେ ଦେଖାଗଲେ ସାମ୍ପ୍ରତି ଭାରତ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ଯାହା ମାନବୀୟ ଜୀବନ ଯାପନର ଉଚ୍ଚ ସ୍ତର ପ୍ରଦାନ କରେ |

ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବରେ ସ୍ୱାଧୀନତାର ପରିଭାଷା ସଭିଙ୍କ ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ | ମୂଳତଃ ମାନସିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ହିଁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନା ସହ ନିଜକୁ ଯୋଡିବାର ପଥ | ଏହା ଅନ୍ତଃକରଣ ଶୁଦ୍ଧ ରଖିବା ସହ ଦୃଢ ଅସ୍ଥା ଗଢିବାରେ ସାହାର୍ଯ୍ୟ କରେ | ଅତଏବ ସ୍ୱାଧୀନତା ଏକ ଅନୁଭବ ଯାହାକୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ତରରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥିତିରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଇପାରେ | ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଚେତନା ନ ପାଇବା ଯାଏଁ ଏହାର ଅସ୍ତିତ୍ବ ଗ୍ରହଣ କରିନେବା ସମ୍ପୂର୍ଣ ଭୁଲ | ନିଜ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜେ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ଏବଂ ସମାଜରେ ନିଜକୁ ସ୍ୱାଧୀନ କରିବା, ଏହା ମଧ୍ୟ ଏକ ମାନବୀୟ ମୌଳିକ ଧର୍ମ |

ସମାପ୍ତ

ସ୍ୱାଧୀନତା

ସ୍ୱାଧୀନତା ଏକ ଭ୍ରମ