ପ୍ରଜ୍ଞା ମିଶ୍ର

୧୯୩୬ ଏପ୍ରିଲ ପହିଲା। ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସରେ ଏକ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଦିବସ। ଏହିଦିନ ଭାଷାଭିତ୍ତିରେ ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶର ମାନ୍ୟତା ପାଇଥିଲା। ସେହି ମହାର୍ଘ ସ୍ମୃତି ମନେ ପକାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏପ୍ରିଲ ୧ ତାରିଖରେ ପାଳନ ହୋଇ ଆସୁଛି ଉତ୍କଳ ଦିବସ। ଚଳିତବର୍ଷ ଠାରୁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଉତ୍କଳ ଦିବସ ଉତ୍ସବକୁ ଓଡ଼ିଶା ଦିବସ ଭାବେ ନାମିତ କରିଛନ୍ତି।

ଆମ ଦେଶ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଭାଷା ଭିତ୍ତିକ ରାଜ୍ୟ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶା। ୧୫୬୮ମସିହାରେ ଶେଷ ହିନ୍ଦୁରାଜା ମୁକୁନ୍ଦ ଦେବଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ଗଙ୍ଗା ଠାରୁ ଗୋଦାବରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା ଖଣ୍ଡବିଖଣ୍ଡିତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା। ପଶ୍ଚିମରେ ସମ୍ବଲପୁର ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ସହିତ ମିଶିଥିବା ବେଳେ ଉତ୍ତରରେ ବାଲେଶ୍ୱରରେ ବଙ୍ଗ ପ୍ରଭାବ ରହିଥିଲା, ଆଉ କେତେକ ଅଞ୍ଚଳ ବିହାରରେ ଥିବା ବେଳେ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗଞ୍ଜାମ ମାଡ୍ରାସ୍ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ଅଧୀନରେ ରହିଥିଲା। ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚଶହ ବର୍ଷ ସୀମାହୀନ, ଜାତିହୀନ ଓ ଭାଷାହୀନ ଭାବେ ଖଣ୍ତବିଖଣ୍ତିତ ହୋଇ ରହିବା ପରେ ଆମ ରାଜ୍ୟକୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଏ ମାଟିର ବରପୁତ୍ର କୁଳବୃଦ୍ଧ ମଧୁସୁଦନ ଦାସ, ବ୍ୟାସକବି ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି, ଉତ୍କଳମଣି ପଣ୍ଡିତ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ, ନୀଳକଣ୍ଠ ଦାସ, ସ୍ୱଭାବ କବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର, କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟ, ବାସୁଦେବ ସୁଢ଼ଳଦେବ ଓ ପାରଳାର ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତିଙ୍କ ପ୍ରଚେଷ୍ଟାରେ ଏକ ଦୁର୍ବାର ଆନ୍ଦୋଳନ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଥିଲା।

ଏହି ବରପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ପ୍ରଚେଷ୍ଟାରେ ୧୯୦୩ରେ ପ୍ରଥମେ ଗଠନ ହେଲା ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ। ଏହାପରେ ତୀବ୍ର ହୋଇଥିଲା ଆନ୍ଦୋଳନ। ଶେଷରେ ସାକାର ହେଲା ସ୍ୱପ୍ନ। ୧୯୩୬ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ୧ରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଭାଷାଭିତ୍ତିରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟର ମାନ୍ୟତା ମିଳିଲା। ସେତେବେଳେ ଛଅଟି ଜିଲ୍ଲାକୁ ନେଇ ଗଠନ ହୋଇଥିଲା ଓଡ଼ିଶା। କଟକ, ପୁରୀ, ବାଲେଶ୍ୱର, ସମ୍ବଲପୁର, କୋରାପୁଟ ଓ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାକୁ ନେଇ ଗଠିତ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ରାଜ୍ୟପାଳ ଥିଲେ ସାର୍ଅଷ୍ଟିନ ହବାକ୍।ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶା ୧୩ ଜିଲ୍ଲାକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମ ରାଜ୍ୟର ଜିଲ୍ଲା ସଂଖ୍ୟା ୩୦ରେ ପହଞ୍ଚିଛି।

ଖାଲି ସେତିକି ନୁହେଁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଆମ ମାତୃଭାଷା ଓଡ଼ିଆ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରିପାରିଛି। ଓଡ଼ିଶା ବର୍ତ୍ତମାନ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ନିଜର କଳା, ସଂସ୍କୃତି, ଭାଷା ଓ ଐତିହ୍ୟକୁ ନେଇ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚିତି ଲାଭ କରିପାରିଛି।

ଆମ ଅସ୍ମିତାର ପରିଚୟ ‘ଉତ୍କଳ ଦିବସ’