ଆମ ଓଡ଼ିଶା ସଂଗୀତ,ନାଟକ, ଲୋକକଳା, ସାହିତ୍ୟ,ଭାଷା ସଂସ୍କୃତିର କୋଠଘର ରୂପେ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଛି। ବିଭାଗ ଅନୁସାରେ ୩୦ଗୋଟି ଜିଲ୍ଲା ମଧ୍ୟରୁ ଗଞ୍ଜାମ ଅନ୍ୟତମ ମନ୍ଦିର , ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳର ଗନ୍ତାଘର ହୋଇ ଗଞ୍ଜାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲାଭ କରିଛି। ବହୁ ପୁରାତନ ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ଅବନୀ ତତ୍ତ୍ୱ ଋଷିକୂଲ୍ୟା ନଦୀର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ମୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା। ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ପୁଣି ବାସ୍ନା ଭାବନା ରେ ମହକିତ କରିବାକୁ ଭଞ୍ଜମାଟି ଘୁମୁସରରେ ଜନ୍ମିତ ଆମ କବିସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ଓ କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ନଗରର କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥ, ଗଞ୍ଜାମ ବ୍ୟାଘ୍ର ଶ୍ରୀ ଶଶିଭୂଷଣ ରଥ ଙ୍କ ଅବଦାନ ଅତି ମହନୀୟ ବନ୍ଦନୀୟ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ହୋଇ ଭାଷା ସାହିତ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ଚିରସ୍ରୋତା ଜ୍ଞାନ ଦାନ କରି ଯାଇ ଭାଷା ସାହିତ୍ୟକୁ ଅମର ଯଶୋବନ୍ତ କରିପାରିଛନ୍ତି।

ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳ---୧/ ମନ୍ତ୍ରୀଡି ମାଁ ଭୈରବୀ, ୨/ସିଂହାସନୀ ,୩/ଚିକିଟି ନିକଟସ୍ଥ ମାଁ ବାଳକୁମାରୀ,୪/ ପଞ୍ଚମା ଶ୍ରୀସିନ୍ଧିବିନାୟକ, ୫/ବ୍ରହ୍ମପୁର ର ମାଁ ବୁଢ଼ୀ ଠାକୁରାଣୀ, ୬/ଇଷ୍ଟଦେବୀ ମାଁ ତାରାତାରିଣୀ, ୭/ବୁଗୁଡ଼ା ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧଖୋଲ, ପଞ୍ଚୁ ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର,୮/ମହୁରୀ କାଳିଆ ଶକ୍ତି ପୀଠ, ୯/ତପ୍ତପାଣି ଉଷ୍ଣ ପ୍ରସ୍ରବଣ ଚିରସ୍ରୋତା ଗଦ୍ଧକ ଔଷଧୀୟ ଜଳ ଉତ୍ସର୍ଜିତ ,

୧୦/ଭାଲେରୀ ପାହାଡ଼ କୋଳରେ ବୈଭବ ଶାଳୀ ଦେବୀ ନାରାୟଣୀ ମନ୍ଦିର , ୧୧/ଖଲ୍ଲିକୋଟ ନିକଟସ୍ଥ ସ୍ବତଃ ନିସୃତ ଅବିରତ ଜଳଧାରା ପର୍ବତଝର ରୁ ନିର୍ମଳଝର,୧୨/

ଅଲିଭା ରିଡ଼ଲେ କଇଁଛ ଋଷିକୂଲ୍ୟା ,

୧୩/ଧୀରମୃଦକ ଢେଉକୂଳରେ ଅହରହ ନିର୍ବାପିତ ମଧୁରହ୍ରଦ ହୁମୁରି ଟାମ୍ପରା ୧୪/

ପୋତାଗଡ ୧୫/ ଗୋପାଳପୁର ବେଳାଭୂମି ଏପରି ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟଟନସ୍ଥଳୀ ଗୁଡ଼ିକରେ ଭିଡ଼ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ।୧୬/ ଭଞ୍ଜନଗର ବିଜୁପଟ୍ଟନାୟକ ଉଦ୍ୟାନ

୧/ତାରାତାରିଣୀ ଯାତ୍ରା ---ଚୈତ୍ର ମାସର ଚାରିଗୋଟି ମଙ୍ଗଳବାରରେ ବହୁତ ଦୂର ଦୂରଦୂରାନ୍ତରୁ ବିଭିନ୍ନ ମାନସିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ସହକାରେ ମନ୍ଦିର ପୀଠରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ମାଁ ତାରାତାରିଣୀ ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିଥାନ୍ତି। ଲକ୍ଷଲକ୍ଷ ଭକ୍ତମାନେ ମନ୍ଦିରର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ମାଁ ଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରି କୃପା ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି।

ମାଁ ଙ୍କ ମହିମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ, ଲୋକପ୍ରିୟ ମନଲୋଭା ,ବିଚକ୍ଷଣ ।ସେ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କ ଆତୁର ପ୍ରାର୍ଥନା ସରଳତାର ସହ ସ୍ବୀକାର କରିଥାନ୍ତି।୯୯୯ସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ପାହାଚ ଚଢିଚଢି ମାଁ ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ଫେରିଥାନ୍ତି।

ଆଜିକାଲି ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ଯାନବାହାନ ସାହାଯ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚି ପାରୁଛନ୍ତି। ତାର ଯାନ୍ତ୍ରିକ

ବିମାନ ସାହାଯ୍ୟ ରେ ମନ୍ଦିର କୁ ଯାଇଥାନ୍ତି।

୨/ ବ୍ରହ୍ମପୁର ମାଁ ବୁଢ଼ୀ ଠାକୁରାଣୀ ଯାତ୍ରା -

ଏକ ବର୍ଷ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପରେ ଦ୍ବିତୀୟ ବର୍ଷ କୁ ମାଁ ତାଙ୍କ ବାପା ମାଁ ଗୃହକୁ ଆସି ଏକମାସ ପ୍ରାୟ ରହି ପ୍ରୀତିପଲ୍ଲକରେ ଭରିଦେଇ ଭକ୍ତଭିଡରେ ନିଜକୁ ହଜାଇ ମଜାଇ ଦେଇ ଦେଶୀ ବେହେରା ସାହିରେ ପଦାର୍ପଣ କରିଥାନ୍ତି। ବହୁ ଆଡ଼ମ୍ବରପୂର୍ଣ୍ଣ ଯାତ୍ରାରେ ବହୁ ମାନସିକ ଧାରୀମାନେ ନିଜନିଜର ଚାରୁ ଚିତ୍ରକଳା ପରିବେଷଣ କରି ଲୋକଙ୍କୁ ମନୋରଞ୍ଜନ କରିବା ସହ ନିଜ ଆତ୍ମା ତୃପ୍ତି ସକ୍ରିୟ କରିଥାନ୍ତି।

୩/ ମେରୁଯାତ୍ରା ---ଆବହମାନ କାଳରୁ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଆସିଛି ଦଣ୍ଡ ଯାତ୍ରା,ନିଜ ଶରୀରକୁ କଷ୍ଟଦେଇ ଈଶ୍ଵର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଆରାଧନା କୁ ହଟଯୋଗ ବା ଦଣ୍ଡଯାତ୍ରା କୁହାଯାଏ। ଧୂଳିଦଣ୍ଡ, ଅଗ୍ନି ଦଣ୍ଡ ଓ ଜଳଦଣ୍ଡ ବିଧି ବିଧାନ ରହିଛି, ମେରୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ପୂର୍ବ ତେର ଦିନଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଥାଏ‌ ଓ କିଛି ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶେଷ ଏକୋଇଶି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି।ମେରୁଯାତ୍ରା ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଯାହାକି ନିଷ୍ଠା, ଭକ୍ତି ଓ ସଂସ୍କୃତି ର ନିଦର୍ଶନ । ଧର୍ମୀୟ ଭାବନାରେ ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ସାଧନା ଓ ଆରାଧନା ର ଅପୂର୍ବ ସମନ୍ବୟ ଘଟିଥାଏ । ଋଷିପୁତ୍ର ରୂପେ ପରିଚିତ ହୋଇ ମାନସିକ ଧାରୀମାନେ ନିଜ ମାନସିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ସମୟକୁ ଚାହିଁ ଥାନ୍ତି ଓ ସାଧାରଣ ରୁପେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ସଂଯମତା ରକ୍ଷାକରି ପରିବାର ମୋହରୁ ଦୂରରେ ରହି ନିଷ୍ଠା ପର ବ୍ରତ କରିଥାନ୍ତି।

ଏପରି ଅନେକ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକଳା ପର୍ବପର୍ବାଣୀ,କଳା ସଂସ୍କୃତି କଳାକୃତି ରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରିଛି।

ମଧୁସ୍ମିତା ସାହୁ

ବ୍ରହ୍ମା ନଗର ପ୍ରଥମ ଗଳି

ବ୍ରହ୍ମପୁର

ଜିଲ୍ଲା-ଗଞ୍ଜାମ

ଓଡ଼ିଶା

ମୋ--୯୩୪୮୨୮୫୪୧୬

ଆମ ଗଞ୍ଜାମ

ଓଡ଼ିଶା ର ଐତିହ୍ୟ କଳା ସଂସ୍କୃତିର ଜିଲ୍ଲା