ସଡକ କଡେ କଡେ ନିରାପଦ ଦୂରତ୍ୱରେ ଆବାଳବୃଦ୍ଧବନିତା ଦଳଦଳ ହୋଇ ସେହି ମର୍ମାନ୍ତକ ଦୃଶ୍ୟ ଚାହିଁ ଦେଖୁଥିଲେ ! ପ୍ରତିବାଦ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ର ଭାଷା ନ ଥିଲା ! ପ୍ରତିରୋଧପାଇଁ ଶକ୍ତି ନଥିଲା, ଆଖିରେ ଲୁହ ସୁଦ୍ଧା ନ ଥିଲା... ରହି ରହି କେବଳ ଶୁଷ୍କ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଉଠୁଥିଲା ଆଉ ପଡୁଥିଲା ଗୋଟିଏ ମୁର୍ମୁଷ ଜାତିର ଅଣଚାଶ ପରି ! ସମବେତ କଣ୍ଠରୁ ବାହାରିପଡୁଥିଲା-- ଆହା.... ଆହା...." ! ସେମାନଙ୍କ ହୃତପିଣ୍ତର କୋମଳ ତନ୍ତ୍ରୀ ସବୁ କିଏ ଯେପରି ଲୌହ ମୁଷ୍ଟିରେ ଛିଣ୍ତାଇ ଖିନଭିନ୍ କରି ଦେଉଥିଲେ ! ସଡକ ମୋଡରେ ହାତୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲାବେଳେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଶେଷଥର ଦେଖିବାପାଇଁ ସେମାନେ ପାଦ ଟିପ ଉପରେ ଠିଆହୋଇ ବେକ ଟେକି ଚାହୁଁଥିଲେ, କଳା ଶ୍ରୀମୁଖ ଏହା ଯେପରି ଶେଷ ଦର୍ଶନ !

ବିଶର ମହାନ୍ତି କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଇ ଶୁଣାଇ କହି ଚାଲିଥିଲା କୃଷ୍ଣ କଣ ମଥୁରା ଦାଣ୍ତରେ ଦିନେ ଅକ୍ରୂର ଘୋଷଡାରେ ଏମିତି ଟଣା ହୋଇ ନ ଥିଲେ କିହୋ ? ରାମଚନ୍ଦ୍ର କ'ଣ ବନବାସ କରି ନ ଥିଲେ ?"

ଦେଖଣାହାରିଙ୍କ ମନରେ ଦଣ୍ତକପାଇଁ ଦମ୍ଭ ଫେରିଆସି, ଆକାଶରେ ଜଳଭାରହୀନ ଖଣ୍ତେ ଖଣ୍ତେ ମେଘ ପରି ପୁଣି ତାହା ମିଳାଇ ଯାଉଥିଲା !

ଗୌଡରେ ପହଞ୍ଚୀ ଗଙ୍ଗାକୂଳରେ ଦାରୁବିଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ପୋଡିବାପାଇଁ କଳାପାହାଡ ମହାଘଟା କରି ଧୁନି ଜାଳିଲା : ମାତ୍ର ଏ କି ଅଭୁତ ଦାରୂ, ଅଗ୍ନିରେ ଯାହା ଦଗ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ ! ସାତତାଳ ଉତ୍ସର୍ଗ ପ୍ରମାଣେ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଉପରକୁ ଉଠିଲା ! ତଥାପି ବିଗ୍ରହ ପୋଡିଲା ନାହିଁ ! କଳାପାହାଡ ଅଗତ୍ୟା ଘୋର ବିରକ୍ତିରେ ସେହି ଅର୍ଦ୍ଧଦଗ୍ଧ ବିଗ୍ରହ ମାନଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ମେଲିଦେଲା ଆବର୍ଜନା ପରି !

ବିଶର ମହାନ୍ତି ଏହି ସୁଯୋଗର ଅପେକ୍ଷାରେ ସେଠାରେ ଦିନ ଦିନ ଧରି ଜଗିବସିଥିଲା ! ଗଙ୍ଗାସ୍ରୋତରୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧଦଗ୍ଧ ଦାରୁବିଗ୍ରହରୁ ବ୍ରହ୍ମଟି କାଢିଆଣି ସେ ପଖୋଜ ଖୋଳ ଭିତରେ ପୂରାଇ ରଖିଦେଲା !

ଗଙ୍ଗାସ୍ରୋତରୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧଦଗ୍ଧ ଦାରୁବିଗ୍ରହରୁ ବ୍ରହ୍ମଟି କାଢିଆଣି ସେ ପଖୋଜ ଖୋଳ ଭିତରେ ପୂରାଇ ରଖିଦେଲା ! ମାତ୍ର ତା'ପରେ ସ୍ଥଳପଥରେ ଫେରିଆସିବାପାଇଁ ତା'ର ସାହସ ନଥିଲା ! ଏତେ କଷ୍ଟରେ ଆହୃତ ମହାବ୍ରହ୍ମକୁ ବିଶର ମହାନ୍ତି ଚୋରାଇ ନେଉଥିବା ଜାଣିପାରି ଯଦି କଳାପାହାଡ ଲସ୍କରମାନେ ପୁଣି ତା'ଠାରୁ ଛଡାଇ ନିଅନ୍ତି ? ଦୁସ୍ତର ଯୁଗର ଦୂର୍ଲଭ ସମ୍ପଦ ପରି ବିଶର ମହାନ୍ତି ସେହି ବ୍ରହ୍ମକୁ ପଖୋଜ କୋଳରେ ଲୁଚାଇ, ସମୁଦ୍ର ବାଟେ ଓଡିଶା ଲେଉଟାଣି ଗୋଟିଏ ବୋଇତରେ ବସି ବହୁଦିନ ପରେ କୁଜଙ୍ଗଠାରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା ! ସେଠାରେ ପୁଣି ସ୍ଥଳପଥରେ ରାତିର ଦସ୍ୟୁ ପରି ଅତି ସଙ୍ଗୋପନରେ ଚାଲିଥିଲା ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଅଭିମୁଖରେ !

ଦୀର୍ଘକାଳର ଅରାଜକତା ପରେ ପାତ୍ରମାନେ ଭୋଇ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ଓଡିଶାର ନାୟକରୂପେ ନିର୍ବାଚିତ କରି, ତାଙ୍କୁ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ସିଂହାସନରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରାଇ ସାରିଥିଲେ ! ମାନସିଂହଙ୍କ ଅଭୟରେ ଓଡିଶାରେ ପୁଣି ଶାନ୍ତି ଫେରିଆସିଥିଲା ! ମାତ୍ର ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦେବ ରାଜସେବକ ସିନା, ସିଂହାସନରେ ପ୍ରଭୁ କାହାନ୍ତି ? ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସିଂହାସନ ତ ଶୂନ୍ୟ ପଡିଛି ! ଓଡିଶାର ମର୍ମଭୂମିରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ବିଳାପ.... ଜଗନ୍ନାଥ ! ଜଗନ୍ନାଥ !'

ବିଶର ମହାନ୍ତି ସେହି କାଳରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମହାବ୍ରହ୍ମ ଧରି ଲୁଚି ଲୁଚି ଆସି ପହଞ୍ଚିଥିଲା ଖୋର୍ଦ୍ଧା-କଟକରେ ! ଜଗନ୍ନାଥ ନିଜ ଇଛାରେ ପୁଣି ଫେରିଆସିଛନ୍ତି ! ଘରେ ଘରେ ମହୋତ୍ସବ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଐତିହାସିକ କର୍ମରେ ବିଶର ମହାନ୍ତିଠାରେ ସଫଳତାର ଅହମିକା ଅଥବା ଅହଙ୍କାର ନଥିଲା ! ଇଛାମୟ ନିଜ ଇଛାରେ ଚମଦଉଡିରେ ବନ୍ଧାହୋଇ ଯାଉଥିଲେ ! ପୁଣି ନିଜ ଇଛାରେ ସାଧବଙ୍କ ବୋଇତ ଗର୍ଭରେ ବୁହାହୋଇ, ବାଟରେ କେତେ ଚାଷୀ ଗୃହସ୍ଥଳଙ୍କ ଚାଳସଙ୍ଗାରେ ଅତ୍ମରକ୍ଷା କରି କରି ଫେରିଲେ ! ବିଶର ମହାନ୍ତି ତ ତୁଛ , ନିମିତ୍ତ ମାତ୍ର ! ସେ ଯଦି ଏଥିପାଇଁ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରତ୍ୟାଶା କରିବ, ତେ ହେଲେ ପଖୋଜର କାଠଖୋଳ, ବୋଇତର ଗର୍ଭ ଅଥବା ଚାଷୀର ସଙ୍ଗାଚଳ କାହିଁକି ସେପରି ପୁରସ୍କାର ଆଶା ନ କରିବେ ?।

କାହିଁକି ଏହା ପତେ ନବକଳେବର କରି ଶୂନ୍ୟ ପଡିଥିବା ରତ୍ନସିଂହାସନ ଉପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଓଡିଶାର ଏକ ପ୍ରାନ୍ତରୁ ଅପର ପ୍ରାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖେଳିଗଲା ଆଲୋଡନ ; ମାତ୍ର ବହୁଆଡେ ବହୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ ପରେ ସୁଦ୍ଧା ବିଗ୍ରହ ନିର୍ମାଣପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନ ଦାରୁ ମିଳି ନ ଥିଲା ! ଅବଶେଷରେ, ଏବେ ଯେଉଁଠାରେ ଦଧିମାମନଙ୍କ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମିତ ହୋଇଅଛି , ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଈଷତ୍ କୃଷ୍ଣାଭ ଦାରୁକାଠର ସନ୍ଧାନ ମିଳିଥିଲା ! ସେଠାରେ ଅପନ୍ତରା ହୁଡାରେ ଥିଲା ପଞ୍ଚଶାଖାବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ମହାନିମ୍ବଗଛ ! ଦାରୁ ଦେହରେ ଶାସ୍ତ୍ତୋକ୍ତ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଉତ୍କୀର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ! ବୃକ୍ଷର ପାଦତଳେ ଗୋଟିଏ ପୁରୁଣା ହୁଙ୍କା ବଢି ବଢି ଅନେକ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠିଥିଲା ! ପ୍ରତି ସକାଳେ ଗୋଟିଏ ନାଗସର୍ପ ସେହି ବଲ୍ମୀକ ଭିତରୁ ବାହାରି ଫଣାତୋଳି ଖେଳୁଥିଲା !

ସ୍ୱପ୍ନାଦେଶପାଇଁ କାକଟପୁର ମଙ୍ଗଳାଙ୍କଠାରେ ଦେଉଳି ମଠରେ ଦଇତା ଓ ପତିମାନେ ଦୀର୍ଘରାତ୍ରି ଅଧିଆ ପଡିବାପରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦାରୁର ସନ୍ଧାନ ମିଳିଥିଲା ! ତାହାର ସ୍ମାରକରୂପେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେହିଠାରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗ୍ରାମ ଓ ଦଧିବାମନ ମନ୍ଦିର ! ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦେବ ବିଶର ମହାନ୍ତିଙ୍କୁ ଗଡନାୟକ ପଦବୀ ଦେଇ ମନ୍ଦିରର ରକ୍ଷଣବେକ୍ଷଣ ଓ ଚଉପାଢି ପାଇଁ ତିନିଶହ ଷାଠିଏ ବାଟୀ ନିଷ୍କର ଭୂମି ଖଞି ଦେଇଥିଲେ ! ସିଂହଳ-ବ୍ରହ୍ମପୁର ଚଉପାଢି ଓ ଦଧିବାମନଙ୍କ ମନ୍ଦିରର ଏହି ଇତିବୃତ୍ତ ଏବେସୁଦ୍ଧା ଚଉପାଢିର ଭଉଁରିଆ ଖେଦାମାନଙ୍କରେ ଲେଖାହୋଇ ଅଛି !

ଅଇଲା କଳାପାହାଡ ଭାଗ ୨

ଅଇଲା କଳାପାହାଡ ଭାଗ ୨