ଏକାଧାରରେ ଜଣେ ଐତିହାସିକ, ଗବେଷକ, ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ଵ ବିଶାରଦ ତଥା ଲେଖକ କେଦାରନାଥ ମହାପାତ୍ର। ଯାହାଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରେରଣା ନିଶ୍ଚୟ।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ

=====

୧୯୧୧ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୨୮ ତାରିଖରେ ମନ୍ଦିରମାଳିନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ,ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ଗୋପୀନାଥ ମହାପାତ୍ର ଏବଂ ରାଧିକା ଦେବୀ ଙ୍କ କୋଳ ମଣ୍ଡନ କରିଥିଲେ କେଦାରନାଥ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାଧାରଣ ପରିବାରର ସେ ଥିଲେ ପିତାମାତା ଙ୍କ ର ପ୍ରଥମ ସନ୍ତାନ। ପଢ଼ାପଢ଼ି ର ପ୍ରଥମ ପାହାଚ ସେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ରେ ହିଁ କରିଥିଲେ ହେଁ ପରେ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଯାଇଥିଲେ। କୁହାଯାଏ ଯେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ର ପ୍ରଥମ ସ୍ନାତକ ସେ।୧୯୩୩ ମସିହା ରେ ସେ କଟକରେ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଇତିହାସ ରେ ସ୍ନାତକ କରିଥିଲେ। ଏବଂ ତା'ପରେ ୧୯୩୫ ମସିହା ରେ ସେ ଶିକ୍ଷକତା ର ତାଲିମ ହାସଲ କଲେ ଓ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ପ୍ରାୟ ଆଠ ବର୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟରତ ରହିଲେ।

ସାଂସାରିକ ଜୀବନ

========

୧୯୩୦ ମସିହା ରେ ସେ ଯଶୋଦା ଦେବୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।ସେ ଚାରୋଟି ପୁତ୍ର ଏବଂ ପୁତ୍ରୀ ସନ୍ତାନ ର ଜନକ ହେବାର ଗୌରବ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।ନିଜର ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲ ପାଉଥିବା ମଣିଷ ଟିଏ ସେ ଏବଂ ସେ ନିଜର ବୃହତ ପରିବାରର,ନିଜ ଭାଇ ବନ୍ଧୁ ଙ୍କ ପାଇଁ ମେରୁଦଣ୍ଡ ହୋଇ ଠିଆ ହେବାକୁ ପଛାଉ ନଥିଲେ। ପୁରୁଣା ଭୁବନେଶ୍ୱର ର ସେ ପ୍ରାଣକେନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ।ନିଜ ଅଞ୍ଚଳ ର ଉନ୍ନତୀ ପାଇଁ ସେ ସବୁବେଳେ ଆଗେଇ ଆସୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଯଶୋଦା ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଆଜୀବନ ତାଙ୍କ ସୁଖ ଦୁଃଖ ରେ ଢାଲ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସହ ଠିଆ ହୋଇ ରହୁଥିଲେ।

କୃତିତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ

==============

କେଦାରନାଥ ମହାପାତ୍ର ଜଣେ ଦେଶ ସେବକ ଥିଲେ। ସେ ରେଭେନ୍ସା ରେ ପାଠପଢିଲା ବେଳେ ତାଙ୍କ ଲିଖିତ ଆଲେଖ୍ୟ ଗୁଡିକ ପ୍ରାଚୀ, ରେଭେନ୍ସାୟନ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ମାଗାଜିନ୍ ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ଦ୍ବାରା ରଚିତ କିଛି ପୁସ୍ତକ ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ ପାଇପାରିଛି। ସେ ନିଜ ଇଛାଶକ୍ତି ରେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା ଉପରେ ଦକ୍ଷତା ହାସଲ କରିପାରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା ର ଆଲେଖ୍ୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମାନାର୍ଥେ ମାୟାଧର ମାନସିଂହ ଲେଖିଥିଲେ "ପୋଥିନାଥ କେଦାରନାଥ "।

ସାହିତ୍ୟ ଉପରେ ପ୍ରଗାଢ଼ ଦକ୍ଷତା ହେତୁ ତାଙ୍କୁ "ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ"ଦ୍ବାରା ପୁରସ୍କୃତ କରାଯାଇଥିଲା।ତାଛଡା ଉତ୍କଳ ପାଠକ ସଂସଦ,ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଚାର ସମିତି ଇତ୍ୟାଦି ରୁ ମଧ୍ୟ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ରଚିତ ଆଲେଖ୍ୟ ଗୁଡିକ ହେଲା -

*ଖୁରଧା ଇତିହାସ

*ଖାରବେଳ

*ଶ୍ରୀ ଜୟଦେବ ଓ ଶ୍ରୀ ଗୀତଗୋବିନ୍ଦ

*ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର କ୍ରମବିକାଶ

*ପୋଥି ଓ ପଥର

*ଧଉଳି(ତୋଶାଳି)ର ଇତିହାସ

*The Jagannatha temples in eastern India

*A descriptive catalogue of Sanskrit manuscripts of Orissa in the collection of the Orissa State Museum

*Little known aspects of Orissan culture

*Jyotisha and Gaṇita manuscrits

Smṛti manuscrits

*Purāṇa manuscrits

History of Orissa: Bhauma Kings of Orissa

*Orissa Culture

ଅବଦାନ

=====

କିଛି ବର୍ଷ ଶିକ୍ଷକତା କଲାପରେ ସେ ନିଜ ଭିତରର ଇତିହାସକାର କୁ ବି ବାହାର କୁ କାଢ଼ିବାକୁ ଅଣ୍ଟା ଭିଡ଼ିଲେ ଏବଂ ୧୭ ନଭେମ୍ବର ୧୯୪୩ ରେ ସେ ରାଜା ପ୍ରତାପ କେଶରୀ ଦେଓଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ସ୍ଥାପିତ ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତି ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର, କଳାହାଣ୍ଡି ଠାରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ଏବଂ ପରେ ପରେ ସେ ସେଥିରୁ ଉଚ୍ଚ ପଦାଧିକାରୀ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ରହିଥିଲେ।୧୯୬୮ ମସିହାରେ ସେ ଅବସର ନେଇଥିଲେ ସତ କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ନିଯୁକ୍ତି କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପରିଶେଷରେ ସେ ୧୯୭୧ ମସିହା ରେ ଯାଇ ଅବସର ନେଲେ।

ସେ ଯେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ର ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ଵ ବିତ ଥିଲେ,ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ଦିର, ମୂର୍ତ୍ତୀ, ପୁରାତନ ପୁରାଣ , ପୋଥି ଆଦି କୁ ସବିଶେଷ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ତାର ସଂରକ୍ଷଣ ଦିଗରେ ସେ ବିଶେଷ ଯତ୍ନଶୀଳ ଥିଲେ। ତାଙ୍କରି ପ୍ରଯତ୍ନ ରୁ ଓଡ଼ିଶା ର ଚଉଷଠି ଯୋଗିନୀ ପୀଠ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇପାରିଛି।

୧୯୮୧ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ୨୦ , ମାତ୍ର ୬୯ ବର୍ଷ ବୟସରେ କେଦାରନାଥ ମହାପାତ୍ର ଙ୍କ ନିଧନ ହୋଇଥିଲା। ଆଜିବି ବିନ୍ଦୁ ସାଗର କୂଳରେ କେଦାରନାଥ ଗବେଷଣା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ବହନ କରୁଛି। ଏବଂ ଇତିହାସ ର ଗବେଷଣା ଜାରି ରଖିଛି।rm

ଐତିହାସିକ କେଦାରନାଥ ମହାପାତ୍ର

History of a Historian kedarnath Mahapatra