"ହଜାର ବର୍ଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ଏହି ସହର ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ପୁରାତନ ସହରଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟତମ । ଏହି ସହର ଅନଙ୍ଗ ଭୀମଦେବ -୩ୟଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଓଡିଶାର ପୂର୍ବତନ ରାଜଧାନୀ ଥିଲା । ସହରକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ଉତ୍ତର ଓ ପୂର୍ବରେ ମହାନଦୀ ଏବଂ କାଠଯୋଡି ନଦୀ ପୂର୍ବକାଳରେ ରାଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା କବଚ ସଦୃଶ ହୋଇଥିଲା ।

କଟକ ହେଉଛି ୧୪ଶହ ବର୍ଷର ପୁରୁଣା ସହର। ବାରବାଟୀ ଦୁର୍ଗ ଖନନରୁ ବାହାରିଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ଭଗ୍ନାବଶେଷ, ଭଗ୍ନ ପାତ୍ର ଓ ପଥରରୁ ଏହି ତଥ୍ୟ ସାମନାକୁ ଆସିଛି। ଭାରତୀୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ବ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ସଂସ୍ଥା (ଏଏସ୍‌ଆଇ) ଦ୍ବାରା ବାରବାଟୀ ଦୁର୍ଗ ପରିସରରେ ଏବେ ଖନନ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ବାହାରିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଭଗ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଗୁଡିକ ୬ ଶହରୁ ୯ଶହ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ସମୟର ବୋଲି ଏଏସ୍ଆଇ ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଇଛି। ଅନ୍ୟପଟେ ନୌବାଣିଜ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ କଟକ ଚୀନ୍‌, ଆରବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିବାର ମଧ୍ୟ ଏଥିରୁ ପ୍ରମାଣ ମିଳିଛି ବୋଲି ଦୁର୍ଗଖନନର ମୁଖ୍ୟ ଅଧୀକ୍ଷଣ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ବବିଦ୍‌ ଡକ୍ଟର ଡି. ଗଡ଼ନାୟକ କହିଛନ୍ତି।

ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ କାଠଯୋଡି ପଥର ବନ୍ଧ,ବାରବାଟୀ ଦୁର୍ଗର ଧ୍ଵଂସାବଶେଷ ,ଅଧିଷ୍ଟାତ୍ରୀ ଦେବୀ କଟକ ଚଣ୍ଡୀ,କଦମ-ଇ-ରସୁଲ,ନେତାଜୀ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ସଂଗ୍ରହାଳୟ, ଓଡିଶା ନୌବାଣିଜ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଏବଂ କେତେକ ପୁରାତନ ଗୀର୍ଜା ସହରର ପ୍ରମୁଖ ଆକର୍ଷଣ କଟକର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତାରକସି କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଦେଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିବେଚିତ ପାଇଁ ଏହି ସହର ରୌପ୍ୟ ନଗରୀ ଭାବେ ପରିଚିତ।

ପ୍ରକୃଷ୍ଟ ସମୟ : ଅକ୍ଟୋବର ରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସ

*ନିକଟସ୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥ।ନ*-ନରାଜ (୧୫ କି.ମି),ଧବଳେଶ୍ଵର-୨୪ କି.ମି,ଚୌଦ୍ୱାର-୧୫ କି.ମି,ପରମହଂସ- ୧୫ କି.ମି ।"

ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳ :-

-ସତ୍ୟଭାମାପୁର-

ବର୍ଗ : ସଂସ୍କୃତି ଓ ଐତିହ୍ୟ

କଟକ ଠାରୁ ୨୦ କି.ମି. ଦୂରରେ ଥିବା ଏହି ଗ୍ରାମରେ ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ୧୮୪୮ ମସିହା ଏପ୍ରେଲ ୨୮ ତାରିଖରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଥମ ସ୍ନାତକ, ପ୍ରଥମ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ପ୍ରାପ୍ତ ଏବଂ ଆଇନୀରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ନାତକ । ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ସାମାଜିକ, ରାଜନୈତିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ ପାଇଁ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରିଥିଲେ । ଜଣେ ସଫଳ ଆଇନଜ୍ଞ, ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଓ ଦେଶପ୍ରେମୀ ଭାବରେ ସେ ଜାତି ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ସେବା କରିଥିଲେ । ସେ ଥିଲେ ଜଣେ ଓଡିଆ, ଇଂରାଜୀ ଓ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାରେ କହିପାରୁଥିବା ବିଚକ୍ଷଣ ବକ୍ତା । ସେ ଓଡିଆ ଓ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ବହୁ କବିତା ଓ ପ୍ରବନ୍ଧ ଲେଖି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଶପ୍ରେମର ବହ୍ନି ଉଦ୍ରେକ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ସମସ୍ତ ସଂଚୟ ସେ ଗରିବ ପିଲାମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିଦେଇଥିଲେ । ସେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ ଯାହାକି ଓଡିଶାରେ ସାମାଜିକ ଓ ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଲବ ଆଣିଦେଇଥିଲା । ତାଙ୍କର ଦୃଢ ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଯୋଗୁଁ ସେ ସମଗ୍ର ଓଡିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକତ୍ର କରିପାରିଥିଲେ, ଯାହାଫଳରେ କି ୧୯୩୬ ମସିହା ଅପ୍ରେଲ ୧ ତାରିଖରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡିଶା ଜନ୍ମଲାଭ କରିଥିଲା । ସେହି ଦିବସକୁ ଓଡିଶା ଦିବସ ବା ଉତ୍କଳ ଦିବସ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଉଛି । ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ୮୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ୧୯୩୪ ମସିହା ଫେବୃୟାରୀ ୪ ତାରିଖ ଇହଲୀଳା ସମ୍ବରଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଓ ଜାତି ପାଇଁ ଅତୁଳନୀୟ ଅବଦାନ ସର୍ବଦା ସ୍ମରଣୀୟ ହୋଇ ରହିବ ।

ସାତକୋଶିଆ:-

ବର୍ଗ : ପ୍ରାକୃତିକ, ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ

ଏହି ସ୍ଥାନ ଦୁଇ ପାହାଡ ମଝିରେ ଥିବା ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଫାଙ୍କ ବା ଉପତ୍ୟକା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯାହାକି ସାତକୋଶିଆ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । ଦଳଗତ ଭାବେ ନୌକାରେ ଯାତ୍ରା କରି ସୁନ୍ଦର ସୁନ୍ଦର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ହିଂସ୍ର ପ୍ରାଣୀ ଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ ଏହା ଆଦର୍ଶ ସ୍ଥାନ ।

ପ୍ରସନ୍ନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବ:-

ବର୍ଗ : ପ୍ରାକୃତିକ, ଧାର୍ମିକ

ତିଗିରିଆର ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ପ୍ରସନ୍ନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଓଡିଶାର ପୁରାତନ ମନ୍ଦିର ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ୨ ୟ ବୃହତମ ମନ୍ଦିର । ମନ୍ଦିରର ଦୃଶ୍ୟ ମନୋରମ ଅଟେ । ଏହି ମନ୍ଦିର ତତ୍କାଳୀନ ତିଗିରିଆ ରାଜା ଶ୍ରୀ ଶଙ୍କର୍ଷଣ ମାନ୍ଧାତା ୧୭୮୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାଦ୍ଦରେ ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଓ ଶ୍ରୀ ବନମାଳି ଚମ୍ପତ୍ତି ସିଂହ ମହାପାତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଗଳା ପୀଠ:-

ବର୍ଗ : ଧାର୍ମିକ

ଏହି ସ୍ଥାନ ଏହାର ଅଧିଷ୍ଟାତ୍ରୀ ଦେବୀ ‘ମା’ ପ୍ରଗଳାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ , ଯିଏ କି ନରସିଂହପୁର ରାଜ ପରିବାର ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ପାରିବାରିକ ଠାକୁରାଣୀ ଥିଲେ । ପ୍ରବାଦ ଅଛି ଯେ, ପ୍ରଗଳା ହେଉଛନ୍ତି ରାଜା ଧରମ ସିଂହଙ୍କର ଝିଅ , ଯିଏ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କର ଜୀବନକୁ ଅନୁଗୋଳ ରାଜାଙ୍କର ଆକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ଏଠାରେ ଦେବୀ ଖଡଗ ରୂପରେ ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି । ମୁଖ୍ୟତ ଶୀତ ଦିନେ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ବଣ ଭୋଜି କରାଯାଇଥାଏ ।

ପରମହଂସ:-

ବର୍ଗ : ଧାର୍ମିକ

ଏହି ସ୍ଥାନ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କର ପୀଠ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହା ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ତ ଗର୍ଭ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ।

ନିଆଳି ମାଧବ:-

ବର୍ଗ : ଧାର୍ମିକ

ରାଧା ମାଧବ ବିଗ୍ରହ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହା ଏକ ଧାର୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର । ପବିତ୍ର ପ୍ରାଚୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଏହା ଅବସ୍ଥିତ ।

ନରାଜ:-

ବର୍ଗ : ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ

ମହାନଦୀର ଉପନଦୀ କାଠଯୋଡିର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥଳରେ ଥିବା ନରାଜ ଏଠାରେ ମହାନଦୀର ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରସାରୀ ଜଳରାଶି ଯୋଗୁଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେଖାଯାଏ । ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ବୌଦ୍ଧ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏଠାରେ ଥିବା ପ୍ରଭୁ ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ସମୟରେ ଦର୍ଶକ ମାନେ ଆସିଥାନ୍ତି । ଏହା ମଧ୍ୟ ବଣଭୋଜି ପାଇଁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନ ।

ମଣିନାଗ ଗୁମ୍ଫା-ଜାଳୁକା ପର୍ବତ:-

ବର୍ଗ : ଜାଳୁକା ପର୍ବତ

ଗୌରବୋଜ୍ଜଳ ହିନ୍ଦୁ ସଂସ୍କୃତିର ଅତୀତ ସ୍ମୃତିକୁ ବହନ କରୁଥିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଧାର୍ମିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ପ୍ରଭୁତ୍ଵ ରହିଆସିଥିବା ଜାହିର କରିଥାଏ । ଏହି ସ୍ଥାନ ବିରୂପା ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ଵ ତଥା ସନ୍ଥ ମଣ୍ଡୁକାଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମଣ୍ଡୁକା ପର୍ବତର ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ଵ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହି ସ୍ଥଳକୁ ୬ ଗୋଟି ପାହାଡ ଘେରି ରହିଛି । ୩ କି.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅଧ କି.ମି. ପ୍ରସ୍ଥ ବ୍ୟାପି ରହିଥିବା ଏହି ପର୍ବତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମଣିନାଗ ଗୁମ୍ଫା ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସମୂହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛି । ଏହି ସବୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କେତେକ ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ପର୍ବତର ଧାର୍ମିକ ଓ ପୌରଣିକ ଗୁରୁତ୍ଵ ରହିଛି ।

କଳା, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଐତିହ୍ୟ:-

କଳା

ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ:

କଟକସ୍ଥିତ କ୍ୟାଥୋଲିକ୍ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ୧୮୭୨ ମସିହାରେ ଏକ ଇଂରାଜୀ ନାଟକର ପରିବେଷଣ କରାଯାଇଥିଲା ଯେଉଁଥିରୁ ଓଡିଆ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚର ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇ ପାରିଥିଲା |

୧୮୭୫ ମସିହାରେ ଜଗ ମୋହନ ଲାଲା, ମାହାଙ୍ଗା ,କଟକ ଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାୟୀ ମଞ୍ଚ ଗଢା ହେବା ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଓଡିଶାରେ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ (ଥିଏଟର) ଚାଲିବାକୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଦୁଇଟି ପେସାଗତ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ପ୍ରଥମେ କଟକରେ ଗଢିଉଠିଥିଲା । କାଳୀ ଚରଣ ପଟ୍ଟନାୟକ, ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ନାଟ୍ୟକାର ୧୯୪୨ ମସିହାରେ ବାଙ୍କ ବଜାରରେ ଓଡିଶା ରଙ୍ଗମଞ୍ଚର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ । ତା’ପରେ ସୋମନାଥ ଦାସଙ୍କ ମାଲିକାନାରେ ଥିବା ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଦ୍ଵାରା ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ-“ବି”ର ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲା |

ସମୟ ଅନୁସାରେ `୧୯୫୧ ମସିହାରେ କଟକରେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ରୁପଶ୍ରୀ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ପରେ ପରେ ଜନତା ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ଏବଂ କଳାଶ୍ରୀ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏତେ ସଂଖ୍ୟକ ସ୍ଥାୟୀ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ଗୋଷ୍ଠୀର ଆବିର୍ଭାବ ସହିତ, ଦୈନିକ ନାଟକ ପରିବେଷଣ ସମ୍ଭବପର ହୋଇ ପାରୁଥିଲା , ଯେଉଁଥି ପାଇଁ କଟକ ଜିଲ୍ଲା ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର |

ଯାତ୍ରା:

ଓଡ଼ିଆ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ଦାବି କରିଆସୁଛି ଯେ ଏହା ସାମୟିକ ଯାତ୍ରାର ପୂର୍ବଜ। ଯାତ୍ରା ହେଉଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭିନୟ ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତ, ନାଚ, ଗୀତ ଏବଂ ନାଟକୀୟ ସଂଘର୍ଷ କୁ ନେଇ ପରିବେଷଣ କରିବା ପରେ ଏହା ବୈଷ୍ଣବ ପାଣି ଓ ବାଳକୃଷ୍ଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ଵାରା କଟକରେ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହାସଲ କରିପାରିଥିଲା। ଯାତ୍ରା ପରେ ଅପେର |

ସିନେମା:

ଗତ ଶତାବ୍ଦୀର ତିରିଶି ଦଶକରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡିଆ ସିନେମା ହେଉଛି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଏହାର ସାମାଜିକ-ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବାରେ ଏକ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦୌଡ଼ ପରୀକ୍ଷଣର ଗାଥା |

ମୁଖ୍ୟତଃ ଏହି ମନୋରଞ୍ଜନକୁ ସିନେମା ଉତ୍ପାଦନ, ସଂଗୀତ ସହିତ ସର୍ବାଧିକ ସିନେମା ଉତ୍ପନ୍ନ କରି କଟକ ଆଗେଇ ନେଉଛି । ଓଡିଆ ସିନେମାର ପ୍ରାଥମିକତା ହେଉଛି ଏହା ଓଡିଶାର ଲୋକଙ୍କ ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ତଥା ଧାର୍ମିକ ଜୀବନକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥାଏ।

ଚିତ୍ର କଳା:

ସ୍କେଚ୍ ଏବଂ ପେଣ୍ଟ୍ କଳାକାରମାନେ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର କୋଣ ଅନୁକୋଣରେ ନିଜର ପାରଦର୍ଶିତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଛନ୍ତି | ଅଙ୍ଗାର ପେନ୍ସିଲ୍ ସ୍କେଚ୍ ଚିତ୍ର କଳାକାର, ତୈଳ ରଙ୍ଗର ଚିତ୍ର କଳାକାରମାନେ ସେହି ରୂପରେ କଳା ଦେଖାଇବାକୁ ସର୍ବଦା ଚାହିଦା ରଖନ୍ତି ଏବଂ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଯୋଗଦେବାକୁ ଆମଂତ୍ରିତ ହୋଇଥାନ୍ତି |

ନୃତ୍ୟ:

ଲୋକ ନୃତ୍ୟ କଟକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ | ଲୋକ ନୃତ୍ୟ,ସଙ୍ଗୀତ ସହିତ ଓଡ଼ିଶାର ସଂସ୍କୃତି କଟକ ଠାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା |

କଟକର ମହତ୍ତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲୋକ ନୃତ୍ୟ

ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଘୋଡା ନୃତ୍ୟ – ଏହି ଲୋକ ନୃତ୍ୟର ପର୍ବ କୈବର୍ତ୍ତ(ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ)ମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଚୈତ୍ର ମାସରେ ବୈଶାଖ ପୂର୍ଣିମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୋଡା ମୁଖା ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କରି ଜାତିର ଦେବତା ଭାସୁଲି ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମାନାର୍ଥେ ପାଳନ କରି ଥାନ୍ତି ।

ଘଣ୍ଟ ପାଟୁଆ – ଦୁଇରୁ ତିନି ଜଣ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ସହ ଗୋଷ୍ଠୀ ସ୍ଥାପନ କରି ମା ସାରଳା , ହିଙ୍ଗୁଳା, ଚର୍ଚ୍ଚିକା, ଭଗବତୀ, ଚଣ୍ଡୀ ମାତା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ପାଇଁ ଏହା କରାଯାଇଥାଏ। । ଅଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେବକମାନେ ଦେବୀଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି |

ମେଢ ନାଚ – ସାଧାରଣତଃ ଦଶହରା, କାଳୀପୂଜା, ରାମ ନବମୀ, ହୋଲି ଏବଂ ସାହି ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ମୁଖା ପିନ୍ଧି ଏହି ନୃତ୍ୟକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଏ |

କଣ୍ଡେଇ ନାଚ – ଏହି ନାଚ ସାଧାରଣତଃ କଣ୍ଡେଇ ନାଟ କିମ୍ବା ସଖୀ ନାଟ ଭାବରେ କଟକରେ ପରିଚିତ | ଏହି କଣ୍ଡେଇ ନାଟ ନୃତ୍ୟ, ନାଟକ ଏବଂ ଗୀତର ଏକ ସମୀଶ୍ରଣ ଅଟେ | ଏଗୁଡିକ ହାତକଣ୍ଡେଇ , ତାର କଣ୍ଡେଇ ଏବଂ ବାଡ଼ି କଣ୍ଡେଇରେ ବିଭକ୍ତ |

ବଡମ୍ବାର ଢଣ କୋଇଲା ନାଚ , ରାମଲିଳା, କୃଷ୍ଣଲିଳା, ରଣପା (ବାଉଁଶ ନୃତ୍ୟ), କେଳା କେଳୁଣୀ , ଲଉଡି, ଯୋଡି ନାଗରା ଈତ୍ୟାଦି ନାଚର ପ୍ରଦର୍ଶନ ଅନେକ ସମୟରେ କଟକରେ ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ଦେଖାଯାଏ |

ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ପାଲା , ଦାସକାଠିଆ, କେନ୍ଦରା , ହାଲିଆ ଇତ୍ୟାଦି ବିଭିନ୍ନ ଗୀତ ହେଉଛି କଟକ ର ମୁଖ୍ୟ ଲୋକ କଳା |

କଳା ବିକାଶ କେନ୍ଦ୍ର :

ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଏବଂ ନାଟକୀୟ କଳାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ କଟକରେ କଳା ବିକାଶ କେନ୍ଦ୍ର ବାବୁଲାଲ ଦୋସୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଓଡିଶୀ ସଂଗୀତ ଏବଂ ନୃତ୍ୟ ଏକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଢଙ୍ଗରେ ପରିବେଷଣ କରାଯାଉଥିଲା |

ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଐତିହ୍ୟ

“କଟକ” ଶବ୍ଦର ସୃଷ୍ଟି ସଂପର୍କରେ ବୁଝାଯାଏ ଯେ ଏହା ଏକ ସେନା ଛାଉଣୀ ତଥା ସହରର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା । କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ନାମ ଏହି “କଟକ” ନାମରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କରିଛି । କଟକ ସହର ସେନା ଛାଉଣୀରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଏହାର ଅବସ୍ଥିତି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ହୋଇପାରିଥିଲା । ଅନଙ୍ଗ ଭୀମଦେବ-୩ୟଙ୍କ ସମୟର ଲିପିକୁ ଅନୁକରଣ କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଏହି ସହରର ମୂଳ ନାମ ଅଭିନବ-ବାରାଣାସୀ-କଟକ ନାମେ ଅଭିହିତ ଥିଲା । ଦେଶର ବାରାଣାସୀ ସହର ଯାହାକି ବାରୁଣା ଏବଂ ଅସି ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେବା ପରି , କଟକ ସହର ମହାନଦୀ ଓ କାଠଯୋଡି ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ (ଏହା ନୂତନ ଧରଣର ବାରାଣାସୀ ନାମରେ ଅଭିହିତ )।

କଟକ ସହର ପ୍ରଥମେ ଥିବା ମୂଳ ୫ ଟି ଗ୍ରାମ ଯଥା ଚୌଦ୍ଵାର-କଟକ, ବାରାନାସୀ-କଟକ, ସାରଙ୍ଗଗଡ଼-କଟକ, ବିରାଜ-କଟକ ଏବଂ ଅମରାବତୀ-କଟକରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । କଟକ ଉଭୟ ସ୍ଥଳ ପଥ ଏବଂ ଜଳ ପଥରେ ସଂଯୋଗୀକୃତ । ପ୍ରାଚୀନ ଯୁଗରୁ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବନ୍ଦର ଚେଳିତୋଳ,ପାଲୁର ଏବଂ ତାମ୍ରଲିପ୍ତି କଟକ ସହର ସହିତ ସଂଯୋଗୀକୃତ ଥିଲା ।

ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାଦ୍ଦୀର ପୂର୍ବରୁ ଯଦିଓ କଟକ ରାଜନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଚ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟିକ ପରମ୍ପରା ଏଠାରେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲା । ତେବେ କଟକ, ଦଶମ ଶତାଦ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗ ସୋମ ବଂଶୀୟ ରାଜାଙ୍କ ସମୟରୁ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ ଭାବେ ପରିପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା । ଦ୍ଵାଦଶ ଶତାଦ୍ଦୀରେ ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ ଦେବଙ୍କ ଶାସନ ସମୟରୁ କଟକର ଗୁରୁତ୍ଵ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା । ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ ଦେବ ତାଙ୍କର ରାଜଧାନୀ କଳିଙ୍ଗନଗରରୁ କଟକକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହାକି ତାଙ୍କ ଶାସନର କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା । ଗଙ୍ଗ ବଂଶୀୟ ରାଜା ଅନଙ୍ଗ ଭୀମ ଦେବ ୩ୟଙ୍କ ସମୟରେ ୧୨୨୯ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାଦ୍ଦରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାରବାଟୀ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ଗଙ୍ଗ ବଂଶୀୟ ରାଜାଙ୍କ ପରେ ଓଡିଶା ଗଜପତିଙ୍କ ଶାସନାଧିନ ହେଲା ଯାହାଙ୍କ ଅଧିନରେ ମଧ୍ୟ କଟକ ରାଜଧାନୀ ଭାବେ ରହିଆସିଥିଲା । ଆଇନ-ଇ-ଆକବରୀରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ଅଛି ଯେ, ମୁକୁନ୍ଦ ଦେବଙ୍କ ସମୟରେ କଟକ ରାଜ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧ ରାଜଧାନୀ ଥିଲା । ଆଫଗାନମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ମୁକୁନ୍ଦ ଦେବଙ୍କ ସମୟରେ କଟକ ଦୁର୍ଗ ଦ୍ଵାରା ସୁରକ୍ଷିତ ରାଜଧାନୀ ରହିଥିଲା । ଆଫଗାନଙ୍କ ପରେ ମୋଗଲ ଶାସକମାନେ କଟକକୁ ସେମାନଙ୍କର ରାଜଧାନୀ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଆବୁଲ ଫାଜଲ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ କରିଛନ୍ତି ଯେ , ମୋଗଲ ରାଜ୍ୟପାଳମାନେ ଏହି ସହରରେ ରହୁଥିଲେ ।

ମରହଟ୍ଟାମାନଙ୍କ ଶାସନ ସମୟରେ କଟକ ସହର ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ବ୍ୟବସାୟରେ ସମୃଦ୍ଧି ଘଟିଥିଲା ଏବଂ ନାଗପୁରର ମରହଟ୍ଟା, ବଙ୍ଗଳା ଏବଂ ଉତ୍ତର ସୀମାରେ ଥିବା ଇଂରେଜ ବଣିକ ମଧ୍ୟରେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବିନିମୟ ହୋଇପାରୁଥିଲା । ଦେଓଗାଁ ଚୁକ୍ତି ଅନୁସାରେ କଟକ ୧୮୦୩ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାଦ୍ଦରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନାଧୀନକୁ ଆସିଲା ଏବଂ ଇଂରେଜମାନେ କଟକର ଚକବନ୍ଦୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଭୂ-ରାଜସ୍ଵ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ଦାୟିତ୍ଵରେ ରହିଲେ । ୧୮୬୬ ମସିହାରେ ଓଡିଶାରେ ଭୟାଭୟ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦେଖାଦେବା ପରେ ନଦୀ ଯୋଗୁଁ ବାହ୍ୟ ଜଗତରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ରହୁଥିବା କଟକ ସହରକୁ ଆଉ ଅଲଗା ନରଖିବା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଆଉ ଯେପରି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ନ ହୁଏ ସେଥିପ୍ରତି ଗମ୍ଭୀରତାର ସହ ବିଚାରକୁ ନେଲେ । ଜନ ପଥରେ ବିଭିନ୍ନ ଆଡୁ ଯୋଗାଯୋଗ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉନବିଂଶ ଶତାଦ୍ଦୀର ଶେଷଭାଗ ବେଳକୁ ଆନ୍ତଃ ଯୋଗାଯୋଗ ସଡ଼କ ପଥ ଖୋଲିଲା ।

ଉନବିଂଶ ଶତାଦ୍ଦୀର ଶେଷ ଦଶନ୍ଧୀ ବେଳକୁ ବେଙ୍ଗଲ-ନାଗପୁର ରେଲପଥ(ବିଏନଆର) ସିଧାସଳଖ କଟକ, ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ଓ କଲିକତା ସହ ସଂଯୋଗ କରୁଥିଲା । ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ୧୮୪୧ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମ ସରକାରୀ ଇଂରେଜ ସ୍କୁଲ ସ୍ଥାପନ ହେବା ଫଳରେ କଟକରେ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଭୂତପୂର୍ବ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଦେଲା । ୧୮୬୬ ମସିହା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦେଖା ଦେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲୁ ରହିଥିଲା ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହି ବିଦ୍ୟାଳୟ ୧୮୬୮ ମସିହାରେ ରେଭେନ୍ସା କଲେଜରେ ପରିଣତ ହେଲା । ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ୨୦୦୬ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ୧୫ ତାରଖରେ ରେଭେନ୍ସା ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା । ୧୮୭୪ ମସିହାରେ କଟକ ଜେନେରାଲ ହସ୍ପିଟାଲ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାକି ୧୮୭୫ ମସିହାରେ ଓଡିଶା ମେଡିକାଲକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଥିଲା । ଓଡିଶାର ପ୍ରଥମ ଖବରକାଗଜ “ଉତ୍କଳ ଦୀପିକା” କର୍ମବୀର ଗୌରୀ ଶଙ୍କର ରାୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ୧୮୬୬ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମେ କଟକ ପ୍ରିଣ୍ଟିଂ କମ୍ପାନୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ୧୮୭୬ ମସିହାରେ କଟକ ମ୍ୟୁନିସିପାଲିଟି ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା । ୧୯୨୩ ମସିହାରେ ଦୁଇଟି ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଆତ୍ମ ପ୍ରକାଶ କଲା। ଗୋଟିଏ ହେଉଛି କଟକ ଟ୍ରେନିଂ କଲେଜ ଓ ଅନ୍ୟଟି ହେଉଛି ଓଡିଶା ଇଂଜିନିୟରିଂ ସ୍କୁଲ ଯାହାକି ୧୯୧୫ ମସିହାରେ ପୂର୍ବରୁ ରେଭେନ୍ସା କଲେଜରେ ଥିବା ପୁରାତନ ସର୍ଭେ ସ୍କୁଲରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଏବଂ ଯୋବ୍ରାଠାରେ ଥିବା ସରକାରୀ କର୍ମ ଶିବିର (ୱାର୍କ ସପ)କୁ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଉନ୍ନତିକରଣ କରାଯାଇ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ।

ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ସମୟରେ, ସାହାବଜାଦା ବଜାରଠାରେ ଥିବା ସ୍ଵରାଜ ଆଶ୍ରମ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଜାତୀୟତାବାଦୀ କାର୍ଯ୍ୟ କଳାପର କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳ ଥିଲା । ମହାତ୍ମାଗାନ୍ଧି ଓଡିଶାର ଯୁବ ସମାଜକୁ ସତ୍ୟ ଓ ଅହିଂସାର ମନ୍ତ୍ରରେ ଅନୁପ୍ରାଣୀତ କରିଥିଲେ । ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ କଟକରେ ଥିବା ସ୍ଵରାଜ ଆଶ୍ରମ ଗାନ୍ଧୀବାଦୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ସ୍ୱରୂପ ଥିଲା । ଓଡିଶାର ପ୍ରଶାସନିକ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟିକ ପ୍ରାଣକେନ୍ଦ୍ର ଭାବେରେ କଟକରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସୁବିଧା ରହିଥିଲା । ୧୯୩୬ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଓଡିଶା ରାଜସ୍ୱ ଡିଭିଜନ ସ୍ଥଳ ଥିଲା । ଯେତେବେଳେ ଓଡିଶା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଗଣା ରୂପେ ଗଠିତ ହେଲା, ସେହି ସମୟରୁ ଏହା ତାହାର ମୁଖ୍ୟ ସଦର ମହକୁମା ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା । ଐତିହାସିକ ଲାଲବାଗ ଅଞ୍ଚଳ ଯାହାକି କମିଶନରଙ୍କ ଅଧିକାରରେ ଥିଲା, ତାହା ରାଜଭବନ ହୋଇଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ଶିଶୁ ଚିକିତ୍ସାଳୟ ବା “ଶିଶୁ ଭବନ”ରେ ପରିଣତ ହୋଇ ସର୍ଦ୍ଦାର ବଲ୍ଲଭ ଭାଇ ପଟେଲ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଶିଶୁ ଓ ଗବେଷଣା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନାମରେ ନାମିତ ହୋଇଛି । ବାରବାଟୀ ଷ୍ଟାଡିୟମ ନାମରେ ଏକ ଖେଳ ପଡିଆ ବାରବାଟୀ ଦୁର୍ଗ ନିକଟରେ ଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ କିଲ୍ଲା ପଡିଆ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି ।

ଅନେକ ସାମାଜିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ସଂସ୍କୃତିକ ପର୍ବ ପର୍ବାଣିର ପାଳନ କଟକ ସହର ଓ ଜିଲ୍ଲାର ସାଧାରଣ ବିଶେଷତ୍ଵ । ସେସବୁ ମଧ୍ୟରେ,

ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା :

ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କୃଷି ଭିତ୍ତିକ ପର୍ବ, ଯାହାକି ବୈଶାଖମାସରେ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରାଥମିକ ଧାନବୁଣା ସମୟରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହାକୁ ଅଖିମୁଠି ଅନୁକୂଳ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଦିନ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ରଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ରଥ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚନ୍ଦନଯାତ୍ରା ଏହି ଦିନହିଁ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ । ଗ୍ରାମୀଣ ଲୋକେ ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟାକୁ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସର ସହ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି ।

ରଥଯାତ୍ରା : ଏହା ଆଷାଢ ମାସ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଦ୍ଵିତୀୟା ତିଥିରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ । କଟକ ସହରରେ ଦୋଳମୁଣ୍ଡାଇ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ଚାନ୍ଦିନୀଚୌକ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ରାଣୀହାଟ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ବ୍ୟତୀତ ଜିଲ୍ଲାର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ ଯଥା- ଡମପଡା ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ଆଠଗଡ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଆଦି ବହୁ ସ୍ଥାନରେ ରଥଯାତ୍ରା ଜନ ସମାଗମ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଗଣେଶପୂଜା :

କଟକ ସହରରେ ପାର୍ବଣ ଋତୁ ଗଣେଶ ପୂଜାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବାଲିଯାତ୍ରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରଭୁ ବିନାୟକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ଘରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ଦେବତା । ଏହା ଭାଦ୍ରବ ମାସ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ପାଳିତ ହୁଏ । ଗଣେଶ ପୂଜାର ଭସାଣି ଉତ୍ସବ କଟକ ସହରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସର ସହ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ ।

ସେହିପରି ସରସ୍ଵତୀ ପୂଜା, ଖୁଦୁରୁକୁଣୀ ଓଷା, ଶିବରାତ୍ରି , ମାଘ ସପ୍ତମୀ ଓ ମଙ୍ଗଳବାର ଓଷା ଜିଲ୍ଲାର ସବୁ ଅଂଚଳରେ ଲୋକମାନେ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି ।

ଦୁର୍ଗାପୂଜା :

କଟକ ଚଣ୍ଡୀ ଓ ଗଡ ଚଣ୍ଡୀ ମନ୍ଦିର କଟକ ସହରର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତିପୀଠ । ଓଡିଶାରେ ଶକ୍ତି ଉପାସନା ପ୍ରାକ-ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସମୟରୁ ହୋଇଆସୁଛି । କଥିତ ଅଛି ଯେ, ପଂଚଦଶ ଶତାଦ୍ଦୀରେ ଶ୍ରୀ ଚୈତନ୍ୟ ଦେବଙ୍କ ଓଡିଶା ଆଗମନ ସମୟରେ କଟକରେ ପ୍ରଥମେ ସାର୍ବଜନୀନ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଦୁର୍ଗାପୂଜା ସମୟରେ ମା ଦୂର୍ଗାଙ୍କ ସମେତ ଶିବ, ପାର୍ବତୀ, ଶକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି କାରୀଗରମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇ ପୂଜା କରାଯାଇଥାଏ ।

କଟକ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଭସାଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ଲୋକପ୍ରିୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ । ଏହି ପୂଜା ଓଡିଶାର ସାମାଜିକ, ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରଂପରା ସହିତ ଜଡିତ । କଟକ ସହରରେ ସମୟାନୁକ୍ରମେ ପୂଜା ମଣ୍ଡପ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ବେଳେ ଗତ ୨ ବର୍ଷ ହେଲା ଦୁର୍ଗ।, ଭଗବାନ ଶିବ ଓ ସେହିଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରତିମୁତ୍ତି ୧୫୭ ଗୋଟି ପୂଜା ମଣ୍ଡପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସର ସହ ପାଳିତ ହୋଇଆସୁଛି । ଭସାଣି ଉତ୍ସବର ସବୁଠୁ ବଡ ବିଶେଷତ୍ଵ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଦେବାଦେବୀମାନଙ୍କର ମେଢଗୁଡିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଙ୍ଖଳିତ ଭାବରେ ପାରସ୍ପରିକ ଭାତୃଭାବର ଭାବନା ମଧ୍ୟରେ ଯାହାକୁ କି କଟକର “ଭାଇଚାରା” ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେହି ସଂପର୍କର ରଜ୍ଜୁରେ ସେମାନେ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରି ବିସର୍ଜନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପନ କରିଥାନ୍ତି ।

କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା :

ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଆଶ୍ଵିନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପାଳନ କରାଯାଏ । କଟକକୁ ଛାଡି ଦେଲେ ଚୌଦ୍ଵାର ଓ ବାଙ୍କୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ବାଙ୍କୀରେ ୨୦୦୦ ମସିହାଠାରୁ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ୫ ଦିନ ବ୍ୟାପୀ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସର ସହ ବାଙ୍କୀ ମହୋତ୍ସବ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଆସୁଛି । ଗତ ବର୍ଷ (୨୦୧୭ ମସିହା) ବାଙ୍କୀ ମହୋତ୍ସବ ଅକ୍ଟୋବର ୫ ରୁ ୯ ତାରିଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ।

କାଳୀପୂଜା :

କଟକ ସହରରେ କାଳୀପୂଜା ଓ ଭସାଣି ଉତ୍ସବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ସବର ସହ ପାଳିତ ହୋଇଥାଏ । ଗତ ବର୍ଷ (୨୦୧୭ ମସିହା) କାଳୀପୂଜା ଓ ଦୀପାବଳି ଉତ୍ସବ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯ ତାରିଖରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଅକ୍ଟୋବର ୨୨ ତାରିଖରେ ଭସାଣି ଉତ୍ସବ ସଂପନ୍ନ କରଯାଇଥିଲା । କଟକ ସହର ଓ ଏହାର ଆଖପାଖ ବିଭିନ୍ନ ପୂଜା ମଣ୍ଡପରେ ମା କାଳୀଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜା କରଯାଇଥିଲା ।

ମା ଶୋଳପୁରୀ ପୂଜା :- ଷୋଳ ପୂଅ ମା’ଠାକୁରାଣୀ ପୂଜା ନାମରେ ଜ୍ଞାତ । ଏହା କଟକ ସହରରେ ରହୁଥିବା ତେଲେଗୁ ସଂପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ପର୍ବ କଟକ ସହରରେ ମା ଦୂର୍ଗାଙ୍କର ପୂଜା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ପାଳିତ ହୋଇ ଆସୁଥିବାର ପରମ୍ପରା ରହିଆସିଛି ।

ଛଟ ପୂଜା :

ଅକ୍ଟୋବର ମାସରେ କଟକ ସହରର ବିହାରୀ ସଂପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ଛଟ ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ନଦୀ ଶଯ୍ୟାକୁ ଯାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବକୁ ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି ।

କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା/ରାସ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଏବଂ ବାଲିଯାତ୍ରା :- ବର୍ଷକର ଓଡିଆ ମାସ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ମାସ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାକୁ ବୋଇତା ବନ୍ଦାଣ ଦିବସ ଭାବେ ପାଳିତ ହୋଇ ଆସୁଛି । ଓଡିଶା ନୌବାଣିଜ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧ ପରମ୍ପରା ଏହି କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ । ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗ ଉପକୂଳରୁ ସାଧବ ପୁଅମାନେ ନୌଯାତ୍ରା କରି ପୂର୍ବ ଏସୀୟ ଦେଶ ଯଥା ଜାଭା, ବୋର୍ଣ୍ଣିଓ, ସୁମାତ୍ରା, ସିଂହଳ ଆଦି ଦ୍ଵୀପକୁ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ । ସେହି ସ୍ମୃତିକୁ ଉଜ୍ଜୀବିତ କରିବାକୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ପ୍ରାତଃ ସମୟରେ ଓଡିଶାର ଲୋକମାନେ କଦଳୀ ପଟୁକାରେ ଡଙ୍ଗା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ସେଥିରେ ପାନ, ଗୁଆ, ଦୀପ ଥୋଇ ନଦୀ ବା ପୋଖରୀରେ ଭସାଇଥାନ୍ତି ।

କଟକର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାଲିଯାତ୍ରା ଏହି ଦିନଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ । ଏବେ ଏହା କଟକର ବାରବାଟୀ ଦୁର୍ଗ କିଲ୍ଲା ପଡିଆରୁ ମହାନଦୀ ବାଲୁକା ଶଯ୍ୟା ବା ତଳପଡିଆକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି । ବାଲିଯାତ୍ରାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉତ୍ପାଦକୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରି ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ । ଗତ ବର୍ଷ (୨୦୧୭ ମସିହା) ରେ ଜାତୀୟ ସ୍ତରୀୟ ପଲ୍ଲିଶ୍ରୀ ମେଳା, ଗାନ୍ଧି ଶିଳ୍ପ ବଜାର ସହିତ ବାଲିଯାତ୍ରା କଟକ ଉତ୍ସବ ନଭେମ୍ବର ୪ ରୁ ୧୧ ତାରିଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ।

ବାଲିଯାତ୍ରା ଏବେ ରାଜସ୍ଥାନର ପୁଷ୍କର ମେଳା ଭଳି ବୃହତ ବାଣିଜ୍ୟିକ ମେଳାରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି । ଗତ ବର୍ଷ ବାଲିଯାତ୍ରା ପଡିଆର ଗଣକବି ବୈଷ୍ଣବ ପାଣି ସାଂସ୍କୃତିକ ମଂଚରେ ଏହି ୮ ଦିନ ଧରି ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପରିବେଷଣ କରାଯାଇଥିଲା । ଜିଲ୍ଲାର ସ୍ଥାନୀୟ କଳାକାର ଏବଂ ଜିଲ୍ଲା କଳା ସଂସ୍କୃତି ସଂଘରେ ଅନୁବନ୍ଧିତ ଲୋକକଳାକାରମାନଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଓଡିଶା ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି ବିଭାଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଯଥା ଆସାମ, ବଙ୍ଗଳାଦେଶ ଆଦି ସୁଦୂରରୁ କଳାକାରମାନେ ଏହି ବାଲିଯାତ୍ରା ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଯୋଗଦାନ କରିଥିଲେ ।

-:ହସ୍ତଶିଳ୍ପ:-

ବସ୍ତ୍ର କଳା ,ପିତଳ ଓ କଂସା ଧାତବ ଶିଳ୍ପ,ଶିଙ୍ଗ କାମ, ରୂପା ତରକସୀ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଶିଳ୍ପ,ଓଡିଶା ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଓ କୁଟୀର ଶିଳ୍ପ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟ ଏବଂ ହସ୍ତତନ୍ତ୍ର ଶିଳ୍ପ ,କଟକ ଦ୍ଵାରା ଅନୁମୋଦିତ ।

ବସ୍ତ୍ର କଳା

ବସ୍ତ୍ରକଳାଗୁଡିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସାଧାରଣ ଶୈଳୀ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ରଙ୍ଗମିଶ୍ରିତ,ତନ୍ତୁ ବିନ୍ୟାସ ଥାଇ ଶୋଭା ବର୍ଦ୍ଧକ ଏବଂ ଏଗୁଡିକ ନିଜସ୍ୱ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତା ବହନ କରେ । କଟକର ବୁଣାକାରମାନେ ହସ୍ତତନ୍ତ ବ୍ୟବହାର କରି ଶାଢୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବୁଣାଲୁଗାରେ ସୁନ୍ଦର ସୁନ୍ଦର ରୂପାଙ୍କନ କରିଥାନ୍ତି । ଓଡିଶାର ବୟନ ଶିଳ୍ପର ବିଶେଷତ୍ଵ ହେଉଛି ଯେ ଏସବୁ ‘ଇକତ’ ଡିଜାଇନ ବିଶିଷ୍ଟ । ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସହିତ ପ୍ରାଚୀନ ନୌବାଣିଜ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସଂଯୋଗୀକୃତ କରି ଜଟିଳ ଆକର୍ଷଣୀୟ ରଙ୍ଗ ଓ ବାନ୍ଧ କଳା ପଦ୍ଧତିକୁ ନେଇ ବସ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତିର ପରିକଳ୍ପନାର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତା ରହିଛି ।

ପିତଳ ଓ କଂସା ଧାତବ ଶିଳ୍ପ:-

କଂସା ଧାତବ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଉତ୍ପାଦ ଓଡିଶା ଇତିହାସରେ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି । କଂସା ଓ ପିତଳ ବାସନ କାରିଗରୀମାନଙ୍କୁ ପାରମ୍ପରିକ ଭାଷାରେ କଂସାରୀ କୁହାଯାଏ । ସେମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଆଧୁନିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବାସନକୁସନ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର କରିଥାନ୍ତି,ଯାହାକି ଦେଖିବାକୁ ପାରମ୍ପରିକ ଆକୃତିର । ଏହି କଂସା ବାସନ ଉତ୍ପାଦଗୁଡିକ ମନ୍ଦିର ଓ ଘରେ ଧାର୍ମିକ ଓ ଅନ୍ୟ ଉଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ କଂସା ଓ ପିତଳ ବାସନ କୁସନ ଏହାର ଆକାର ଓ ଧାତବ ମିଶ୍ରଣ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତା ରହିଥିବା ସହିତ ଏଥିରେ ରନ୍ଧନ, ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ବହନ କରେ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ ।

ଶିଙ୍ଗ କାମ:-

ଏତଦ ବ୍ୟତୀତ ଜିଲ୍ଲାରେ କାରୀଗରମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶିଙ୍ଗରୁ ପ୍ରଚଳିତ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଆକୃତିର ଏବଂ ଲୋକପ୍ରିୟ ଢାଂଚାରେ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ସୂକ୍ଷ୍ହ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଉତ୍ପାଦ ପ୍ରସ୍ତତି ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରହସ୍ୟଜନକ ଓ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ହୋଇଛି । ମୁଖ୍ୟତଃ ମଇଁଷି ଏବଂ ଗାଈର ଶିଙ୍ଗରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏହି ଉତ୍ପାଦସବୁ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ଦକ୍ଷତା ଓ କଳ୍ପନାର ପ୍ରୟୋଗ ନିର୍ଭର କରେ ।

କଳାରେ ପାରଦର୍ଶିତା ଲାଭ କରିଥିବା କାରୀଗରମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥରୁ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ତାରଲ୍ୟ (ତରଳାଇବା ପଦ୍ଧତି) ଉପଯୋଗ କରି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଧରଣର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗଠନ ଶୈଳୀରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଆକର୍ଷଣୀୟ ଉତ୍ପାଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରନ୍ତି। କଟକର କାରୀଗରମାନେ ଦକ୍ଷତାର ସହ ଶିଙ୍ଗରୁ ପଞ୍ଜୁରୀ ଭିତରେ ପକ୍ଷୀ,ଶିକାର ଅନ୍ଵେଷଣରେ ଥିବା ପଶୁ,ବଳଦ ଲଢେଇ,ମାଛ ଲୋଭୀ ବଗ ,ହରିଣ- ଛୁଆମାନଙ୍କ ଦେହରେ ନାକ ଘଷୁଥିବା ,ହାତୀ କାଠ ଗଣ୍ଡି ଗଡାଉଥିବା, ପାନିଆ ,ପେନ ଷ୍ଟାଣ୍ଡ, ପାଇପ, ବତୀ ଷ୍ଟାଣ୍ଡ ଇତ୍ୟାଦି ସମେତ କେତେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ଜିନିଷ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାନ୍ତି ।

ତାରକସୀ:-

ଜିଲ୍ଲାର ତାରକସୀ କାମ ଅନନ୍ୟ କାରିଗରୀ । ଏହାର ନିଜସ୍ୱ ଓ ଅସାଧାରଣ ରୂପାଙ୍କନ ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ରହିଛି । କଟକ ଜିଲ୍ଲାରେ ଉନ୍ନତ ରୁଚି ସଂପନ୍ନ ରୌପ୍ୟ ତାରକସୀ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଶିଳ୍ପକଳାର ସୁଦୀର୍ଘ ପରମ୍ପରା ରହିଛି । ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାରେ କୁହାଯାଉଥିବା ”ତାରକସୀ” କାମରେ ନିର୍ଭୁଲ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରିଗରୀର ବ୍ୟବହାରିକ କୌଶଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏହି କଳା ଅତି ପ୍ରାଚୀନ,ଯାହାର କି ସୃଷ୍ଟି ପାରସ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ପଂଚଦଶ ଶତାଦ୍ଦୀରେ ହୋଇଥିବା ଜଣାଯାଏ । ଏହି କଳାକୁ ମୋଗଲ ଶାସନ ସମୟରେ ଯଥେଷ୍ଟ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ମିଲଥିଲା । କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଆଗ୍ରହ ଏବଂ ବଜାର ସୁବିଧାର ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ଏହି ଶିଳ୍ପ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଶିଳ୍ପକୁ ଆଦରି ନେଇଥିବା ଅଧିକାଂଶ କାରିଗର ସେମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ପାଇଁ ଅନ୍ୟବୃତ୍ତି ଅବଲମ୍ବନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି କାରୀଗରମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତିକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ଦୃଢ ପଦକ୍ଷେପ ସ୍ୱରୂପ ୧୯୫୨ ମସିହାରୁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ସେମାନଙ୍କୁ ସମବାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଯୋଡିବାକୁ ଦୃଢ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି ।

ତାରକସୀ ଶିଳ୍ପକଳା ୩ ପ୍ରକାରର-ଯେପରିକି, ଗୋଲାପ ବା ରୋଜ ୱାର୍କ, ସିକୋ ୱାର୍କ ଏବଂ ଜରି ପକା କାମ ତାରକସୀ ଜିନିଷ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । କଟକର ରୂପା ତାରକସୀ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତି ପଦ୍ଧତି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୌପ୍ୟ ପାତ ବ୍ୟବହୃତ ଗଠନ ଶୈଳୀ ଏବଂ ବରଫ ପରି ଚିକ ଚିକ କରୁଥିବା ଏହି ପ୍ରସ୍ତୁତି ଅନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରମାନଙ୍କ ଠାରୁ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର । ଏଥିପାଇଁ ରାଜ୍ୟକୁ ପରିଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆସୁଥିବା ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରର ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ରୌପ୍ୟ ତାରକସୀ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରସ୍ତୁତ ବସ୍ତୁ ଉପହାର ଭାବରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥାଏ । ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ରଥ,କୋଣାର୍କ ଚକ୍ର, ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୌପ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରମାନ ଆଧୁନିକ ଫେଶନକୁ ଭଲ ପାଉଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହପ୍ରଦ ବିଷୟ ହୋଇଥାଏ ।

ଭାରତର ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର । କଟକ ଚଣ୍ଡୀ ଓଡ଼ିଶାର କଟକଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେବୀ ଚଣ୍ଡୀଙ୍କର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନ୍ଦିର ।

ମରହଟ୍ଟା ଶାସନ କାଳରେ କଟକ ଚଣ୍ଡୀଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ବାରବାଟି ଦୁର୍ଗ ପରିସରରେ ପୂଜା ପାଉଥିଲା। କଳାପାହାଡ଼ ଆକ୍ରମଣ କାଳରେ ୧୫୬୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ସେଠାରୁ ଦେବୀ ଅପସାରିତ ହୋଇ ଦୁର୍ଗର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କିଛି ଦୂରରେ ପୂଜା ପାଇଲେ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ କନିକା ରାଜାଙ୍କ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱରେ ରହିଥିଲା ।୤ ବର୍ତ୍ତମାନର ଚଣ୍ଡୀ ମନ୍ଦିର ବାବଦରେ ଥିବା କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁଯାୟୀ ଶେଖବଜାର ଅଞ୍ଚଳର ବାସିନ୍ଦା ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ବେହେରା ବାରବାଟୀ ଦୁର୍ଗର ଏକ ପଥର ଗଦା ଉପରେ ବସିବା ମାତ୍ରେ ତାହା ଥରିବାକୁ ଲାଗିଲା। ସେହି ରାତିରେ ସ୍ୱୟଂ ଚଣ୍ଡୀ ସେଠାରେ ଥିବାର ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନାଦେଶ ହେବାରୁ, ପରଦିନ ସେହି ସ୍ଥାନର ପଥର ଗଦା ଖୋଳି ଦେବୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ । ଦେବୀଙ୍କୁ ମସ୍ତକରେ ଧରି ଆସୁଥିବା ବେଳେ ବର୍ତ୍ତମାନର ପୀଠ ପାଖରେ ଏହା ଭାରି ହୋଇଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ସେହିଠାରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।

ଦଶହରା ଏବଂ କାଳିପୂଜାରେ ଷୋଡଶ ଉପଚାରରେ ମା' ଙ୍କର ନୀତି ପାଳନ କରାଯାଏ | ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ମା' ଙ୍କର ସୁନାବେଶ ପାଳନ କରାଯାଏ

|ହଜାର ବର୍ଷର ପୁରୁଣା ସହର କଟକ | ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୁଣା ରାଜଧାନୀ | କଳା ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରାଣକେନ୍ଦ୍ର ଐତିହାସିକ କଟକ ମହାନଗରୀର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ରୂପେ ଖ୍ୟାତ ମା' କଟକ ଚନ୍ଡୀ | ଚନ୍ଡୀଛକ ନାମରେ ସୁଖ୍ୟାତ ସ୍ଥାନର ଅନତୀ ଦୂରରେ ପ୍ରାୟ ତିରିଶ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ମାର୍ବଲ ଆଚ୍ଛାଦିତ ମନ୍ଦିର ବିରାଜିତା ମା' କଟକ ଚନ୍ଡୀ |

ଦୁର୍ଗର ସହର ଉତ୍ତରରେ ମହାନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ତ୍ରିକୋଣଭୂମୀର ଶିଖରରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଥିବା କାଠଯୋଡ଼ି ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନଠାରୁ ୧୪.୬୨ ମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ, କଟକ ସହରର ଏକ ହଜାର ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟରୁ ଇତିହାସ ରହିଛି | ଭୌଗୋଳିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ୨୦-୫୫ ଇ ଦ୍ରାଘିମା ମଧ୍ୟରେ | ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଗରମ, ମୋୖସୁମୀ ସମୟରେ ଆର୍ଦ୍ର ଏବଂ ଶୀତଦିନେ ଶୁଖିଲା, ଏହି ଜନବହୁଳ ସହର ୫୯.୫୭ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ | ୯୮୯ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ରାଜା ନୃପ କେଶରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଟକ (କିମ୍ବା କଟକ) ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ରାଜା ମର୍କତ କେଶରୀ ୨୦୦୬ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ କାଠଯୋଡ଼ିର ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ପଥର ପଥର ବନ୍ଧ କରି ସହରକୁ ବନ୍ୟା ପରିସ୍ଥିତିରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।ଏହାର ରଣନୈତିକ ଅବସ୍ଥାନ ହେତୁ, ରାଜା ଅନଙ୍ଗଭୀମ ଦେବ ତୃତୀୟ ନିଜ ରାଜଧାନୀକୁ ଚୌଦ୍ୱାର କଟକ ଠାରୁ ବର୍ତ୍ତମାନର କଟକକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରିଥିଲେ, ତାପରେ ଅଭିନବ ବାରାଣାସୀ କଟକ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଏବଂ ୧୨୨୯ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ବାରବାଟିର ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ | କଟକ ଅନେକ ରାଜବଂଶର ନିୟମର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇଛି: କେଶରୀ, ଗଙ୍ଗ, ଗଜପତି ଏବଂ ଭୋଇ |

ଚାଲୁକ୍ୟ ରାଜା, ମୁକୁନ୍ଦଦେବ ହରିଚନ୍ଦନ, ୧୫୬୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ବାରବାଟୀ ଦୁର୍ଗ ପରିସରରେ ଏକ ନଅ ମହଲା ନବର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ | ଓଡିଶାର ଏହି ଶେଷ ସ୍ୱାଧୀନ ହିନ୍ଦୁ ରାଜା ୧୫୬୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ବଙ୍ଗଳାର ସୁଲତାନ ସୁଲେମାନ କର୍ନିଙ୍କ ସହ ଲଢ଼ିଥିଲେ। ପଞ୍ଚଦଶ ଏବଂ ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ବାରବାଟୀ ଦୁର୍ଗକୁ ମହାନଦୀ ଏବଂ କାଠଜୋଡିର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୁର୍ଗକୁ ଦୁଇଟି ରିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା। ୧୫୬୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ, ଏହି ସହର ବଙ୍ଗଳାର ଆଫଗାନ ଶାସକଙ୍କ ହାତକୁ ଗଲା, ତାପରେ ୧୫୯୨ ରେ ମୋଗଲମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ୧୭୫୧ ରେ ମରାଠାମାନଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ | କଟକ, ବାକି ଓଡ଼ିଶା ସହିତ ୧୮୦୩ ରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ଅଧୀନରେ ଆସିଥିଲା। ୧୯୧୯ ମସିହାରେ ବଙ୍ଗଳା-ନାଗପୁର ରେଳ କଟକକୁ ମାଡ୍ରାସ (ଚେନ୍ନାଇ) ଏବଂ କଲିକତା (କୋଲକାତା) ସହିତ ସଂଯୋଗ କରିଥିଲା। ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ଏହା ନୂତନ ଭାବେ ଗଠିତ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ହେଲା ଏବଂ ୧୯୪୮ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଜାରି ରହିଲା। ୧୯୮୯ ରେ ସହର ଏକ ହଜାର ବର୍ଷର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସମାପ୍ତ କଲା | ଆଗ୍ରହର ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ବର୍ଣ୍ଣାନୁକ୍ରମିକ କ୍ରମରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ହୋଇଛି ଏବଂ ରେଳ ଷ୍ଟେସନଠାରୁ ଦୂରତା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରବେଶ ଉପରେ ସୂଚିତ କରାଯାଇଛି | ଯଦିଓ ଟାଉନ୍ ବସ୍ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଇଥାଏ, ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ରାସ୍ତା ଏବଂ ବାଇଲେନ୍ ଏବଂ ଟ୍ରାଫିକ୍ ସମସ୍ୟା ହେତୁ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିବା ସବୁବେଳେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ | ବୁଲିବା ପାଇଁ ସାଇକେଲ-ରିକ୍ସା ହେଉଛି ଏକ ଉତ୍ତମ ଉପାୟ |

ପୁରୁଣା ବାରବାଟି ଦୁର୍ଗର ଧ୍ୱଂସାବଶେଷ ସହରର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ଥିବା ମହାନଦୀର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ | ଦୁର୍ଗର ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶ ହେଉଛି ଏକ ଖୋଦିତ ଗେଟୱେ ଏବଂ ନଅ ମହଲା ପ୍ରାସାଦର ମାଟି ମୁଣ୍ଡ | ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସର୍ବେକ୍ଷଣରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ଦୁର୍ଗଟି ୧୦୨ ଏକରରୁ ଅଧିକ କ୍ଷେତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ଆୟତକାର ଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ମାଙ୍କେଡା ପଥର ଏବଂ ବାଲୁକା ପଥର ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଥିଲା | ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଏକ ଛୋଟ ପାହାଡର ଜଳାଶୟ ଅଛି | ପର୍ବତର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ କୋଣରେ ଏ କଥାର ଅବଶେଷ ଏହା ଯେ ଏଠାରେ ଗୋଟେ ସମୟରେ ଏକ ମନ୍ଦିର ଥିଲା | ଶକ୍ତ ମାଙ୍କେଡା ପଥରର ମୂଳଦୁଆ ଉପରେ ଧଳା ବାଲୁକା ପଥରରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ତିଆରି ହୋଇଥିଲା | କୋଠାର ପ୍ରାୟ ଚାରି ଶହ ଖଣ୍ଡ ଏବଂ କିଛି ମୂର୍ତ୍ତି ଖଣ୍ଡ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଛି। ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଏକ ପଥର ପ୍ରତିମା ଧାରଣ କରିଥିବା ଗଙ୍ଗ ସମୟର ଏହି ମନ୍ଦିର ୧୩୬୧ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଫିରୋଜ ଶାହା ତୋଗଲକ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ବାଲିଯାତ୍ରା (ଡ଼ଙ୍ଗାଭସା ବା ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣା)ଏକ ଓଡ଼ିଆ ପର୍ବ । ବାଲିଯାତ୍ରା ଓଡ଼ିଶାର ଗୌରବପୂର୍ଣ୍ଣ ଐତିହ୍ୟର ଯାତ୍ରା । ବାଲିଯାତ୍ରା ଏପରି ଏକ ଗଣମହୋତ୍ସବ ଯାହା ଓଡ୍ର, କଳିଙ୍ଗ, ଉତ୍କଳ, ତୋଷାଳୀ, କଙ୍ଗୋଦ ଓ କୋଶଳର ସମନ୍ୱୟଭିତ୍ତିକ ଯାତ୍ରା । ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶା ଉପରୋକ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡିକର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ରୂପ । ଏହି ଯାତ୍ରା (ଅକ୍ଟୋବର-ନଭେମ୍ବର) କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ । ଆଗ କାଳରେ ସାଧବପୁଅମାନେ ନିଜ ବୋଇତରେ ଜାଭା, ବାଲି, ସୁମାତ୍ରା,ବୋର୍ଣ୍ଣିଓ (ଏବେକାର ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ) ଆଦି ସ୍ଥାନକୁ ବେପାର ବଣିଜ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ ଯାହାର ସ୍ମୃତିରେ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କରେ ବାଲିଯାତ୍ରାର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥାଏ ।

କଟକ ସହରରେ ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ବା ବାଲିଯାତ୍ରାର ମହାସମାଗମ ହୋଇଥାଏ । କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଓଡ଼ିଆମାନେ ଆକାମାବୈ ଗୀତ ବୋଲି ଡଙ୍ଗା ଭସାଇଥାନ୍ତି ଓ ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ଅତୀତର ଇତିହାସକୁ ମନେପକାଇଥାନ୍ତି । ଏହି ସମୟକୁ ସାଧବମାନେ ବେପାର-ବଣିଜ ପାଇଁ ପ୍ରକୃଷ୍ଟ ସମୟ ଭାବୁଥିଲେ କାରଣ ପବନର ଗତି ସେମାନଙ୍କ ଯାତ୍ରାକୁ ସହଜ କରୁଥିଲା । କଟକଠାରେ ବାଲିଯାତ୍ରା ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଗଡ଼ଗଡ଼ିଆ ଘାଟ ଓ ବାରବାଟି ଦୁର୍ଗ ନିକଟରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ। ଏଠାକୁ ଓଡ଼ିଶା ଓ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରୁ ଅନେକ ବ୍ୟବସାୟୀ ଆସିଥାନ୍ତି । ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତର ହସ୍ତ-ଶିଳ୍ପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ବାଲିଯାତ୍ରାରେ କଟକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦହିବରା-ଆଳୁଦମ ଓ ଠୁଙ୍କାପୁରି ଇତ୍ୟାଦି ଖାଦ୍ୟ ବହୁସ୍ଥାନରେ ବିକ୍ରିହୁଏ |

ଉତ୍କଳିୟ ନୌବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ବାଲିଯାତ୍ରା*

ଅତୀତ ଉତ୍କଳର ଗୌରବମୟ ସଂସ୍କୃତିର ବାର୍ତ୍ତା ବହନକରେ ବାଲିଯାତ୍ରା । ତଅପୋଇ କିମ୍ବଦନ୍ତି ଏହି ପରମ୍ପରାରେ ରୋମାଞ୍ଚ ଭରିଅଛି । ଆକାମାବୈରେ ଗୁଂଜରିତ ସେଦିନର ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳ ସମୂହର ସ୍ୱର୍ଣିମ ଅଧ୍ୟାର ସ୍ମୃତି ଆଜିବି ଗୁଂଜରିତ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ପ୍ରତି ରକ୍ତବିନ୍ଦୁରେ । ଆଉ ସେହି ପରମ୍ପରାକୁ ଉତ୍ସବ ଭାବେ ପାଳନ କରିବା ନିମିତ୍ତ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରୟାସରେ କଟକରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ବାଲିଯାତ୍ର ।

ଇତିହାସ ଏବଂ ବ୍ୟୁତ୍ପତିଗତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା*

ବାଲି ଅର୍ଥାତ୍ ଅଧୁନ ଇଣ୍ତୋନେସିଆର ବାଲିଦ୍ୱୀପ ଯାହା ସହ କଳିଙ୍ଗର ନୌବାଣିଜ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ରହିଥିଲା । ଓଡ଼ିଆ ସାଧବ ପୁଅ ଅର୍ଥାତ୍ ବଣିକ ଗୋଷ୍ଠିର ପ୍ରତିନିଧି ଗଣ ବାଲି ଦ୍ୱୀପ ସହ ଯାଭା, ସୁମାତ୍ରା, ବୋର୍ଣିଅ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଗମନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଧନସମ୍ପଦ ଉତ୍କଳର ଅର୍ଥନୀତିକୁ କରୁଥିଲେ ସମୃଦ୍ଧ । ଯଦିଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ସହ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ରହିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବାଲି ଦ୍ୱୀପ ପେଣ୍ଠସ୍ଥଳୀ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ଥିଲା । ଏଣୁ ଏଭଳି ନାମକରଣ କରାଜାଇଛି ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ଅନ୍ୟମତାନୁସାରେ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ଆକାମାବୈ ଶବ୍ଦ ବର୍ଷର ମୁଖ୍ୟ ଚାରିମାସ ଯାହା ଯଥା :-ଆଷାଢ, କାର୍ତ୍ତକ,ମାର୍ଗଶୀର ଏବଂ ବୈଶାଖା ; ସେଥିରେ ଧର୍ମ କର୍ମ ସମୂହ ତଥା ଇଶ୍ୱରୋପାସନା କରିବାକୁ ଦର୍ଶାଏ । ସଂପୃକ୍ତ ଲୋକବାଣୀଟି କିଛି ଏହିଭଳି :-

ଅକାମାବୈ, ପାନ ଗୁଆ ଖାଇ, ପାନ ଗୁଆ ତୋର, ମାସକ ଧର୍ମ ମୋର*

ବର୍ତ୍ତମାନର ଇତ୍ତିବୃତ୍ତି*

ବର୍ତ୍ତମାନ କଟକ ସହରରେ ଏବଂ ପାରିବାରିକ ଉତ୍ସବଭାବେ ବାଲିଯାତ୍ରା ଉତ୍ସବ ପାଳନ ହେଉଛି । ଅନେକ ବ୍ୟବସାୟି ବାଣିଜ୍ୟମେଳାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ନିଜର ଦ୍ରବ୍ୟ ବିକ୍ରି କରି ଉପଯୁକ୍ତ ପାରିଶ୍ରମିକ ଲାଭ କରୁଛନ୍ତି । ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଅଛି ଜଉଥିରେ ସ୍ଥାନୀୟ କଳାକାର ନିଜର ଗାନ୍ଧର୍ବ କଳା ପ୍ରଦଶିତ କରି ଅନେକ ପ୍ରଶଂସା ସାଉଁଟିବା ସହ ଦେଶ ବିଦେଶରେ ପରିଚିତ ହେଉଛନ୍ତି ।ଆଠଦିନ ବ୍ୟାପି ଏହି ମହୋତ୍ସବରେ ଏକ ହଜାରରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଷ୍ଟଲ ମାନ ବସାଯାଇ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ,କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ, ପାରମ୍ପାରିକ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଘରୋଇ ଉପକରଣ, ଆସବାବପତ୍ର ଆଦି ବିକ୍ରିହୁଏ ।ଆଉ ଏହି ଉତ୍ସବରେ କଟକର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦହିବରା ଆଲୁଦମ୍ ବ୍ୟଞ୍ଜନଟି ଏତେ ମାତ୍ରାରେ ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର ହୁଏ ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରତିୟମାନ ହୁଏ ଯେ, କେବଳ ଏଥିନିମନ୍ତେ ଉତ୍ସବଟି ଆୟୋଜିତ ହେଇଅଛି । ଅନେକ ପ୍ରତିଭାଙ୍କ ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧନା ମଧ୍ୟ ଦିଆହୁଏ

ଭବିଷ୍ୟତର ଲକ୍ଷ*

ଯଦିଓ ଏହିଦିନ ଠୁ ସପ୍ତାହବ୍ୟାପୀ ଶିଳ୍ପଦ୍ୟୋଗୀ ସପ୍ତାହ ପାଳିତ ହୁଏ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାରେ ଶିଳ୍ପ ସମ୍ଭାବନା ତଥା ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନା ମାଳା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ; କିନ୍ତୁ ଯଉ ମହନୀୟ ଉତ୍କଳିୟ ସଂସ୍କୃତିକୁ ନେଇ ଅତୀତରେ ଏହାର ଅର୍ଥନୀତି ସମୃଦ୍ଧ ରହିଥିଲା, ସେୟାର ପୁନରାଲୋକନ କରେଇ ସେଇଭଳି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମା ମାନ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇପାରିଲେ ଯୁବ ପିଢି ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହେବା ସମ ମହାନ୍ ପରମ୍ପରା ଉଜ୍ଜୀବିତ ରଖାଯାଇପାରନ୍ତା । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱଋପ କିଛି ବ୍ୟବସାୟି ଗୋଷ୍ଠି ଜଳପଥରେ ସତସତିକା ନୌବାଣିଜ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ସେହି ସବୁ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କୁ ସରକାରୀ ଉଦ୍ୟମରେ ଗମନ କରନ୍ତେ ଏବଂ କିଛି କାଳ ପଶ୍ଚାତ୍ ସେମାନେ ବ୍ୟବସାୟ ସାରି ଓଡ଼ିଶା ଫେରନ୍ତେ ।

କଟକ ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି ଦହିବରା ଆଲୁଦମ୍। ଆଉ କଟକ ସାଲେପୁର ରସଗୋଲା।

ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଵାଦିଷ୍ଟ ପାଟିକୁ ଯେମିତି ଖାଇବାକୁ ସେମିତି। ଯିଏ ଖାଇଛି ସେ ଜାଣିଛି।

ଉପସଂହାର:-

ଶେଷରେ ଏୟା କୁହାଯାଇପାରେ ଅତୀତ ଉତ୍କଳିୟ ସଂକୃତି ଯେ ମହାନ୍ ଏବଂ ବାଲିଯାତ୍ରା ଭଳି ଅନେକ ଗୌରବମୟ ସ୍ମୃତି ଆଜି ଲୋପପାଇବାକୁ ବସିଛି । ଏଣୁ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି ବିଭାଗ ସେହି ସମ୍ପର୍କିତ ଗବେଷଣା ତଥା ଆଲୋଚନା ମାଳା ଅନୁଷ୍ଠିତ କରେଇବା ସହ ତାହାର କ୍ରିୟାନ୍ୱୟନ ନିମିତ୍ତ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ଉଚିତ ।

ସର୍ବ ପୁରାତନ ଜିଲ୍ଲା ହେଉଛି କଟକ।

ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ।

ଐତିହ୍ୟମୟ କଟକ (silver City of Cuttack)Odisha Tourism

କଟକ ଜିଲ୍ଲା