ହିତାହିତଂ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଆୟୁଃ ତସ୍ୟ ହିତାହିତଂ।

ମାନଂ ଚ ତଶ୍ଚ ୟତ୍ରୋକ୍ତଂ ଆୟୁର୍ବେଦଃ ସ ଉଚ୍ୟତେ।।

ହିତାୟୁ, ଅହିତାୟୁ, ସୁଖାୟୁ ଏବଂ ଦୁଃଖାୟୁ; ଏହିପରି ଚତୁର୍ବିଧ ଆୟୁର ହିତ ତଥା ଅହିତ, ପଥ୍ୟ ଏବଂ ଅପଥ୍ୟ ଆୟୁର ପ୍ରମାଣ ଏବଂ ସ୍ବରୂପ ଯେଉଁଥିରେ ଅଛି, ତାହାକୁ ଆୟୁର୍ବେଦ କୁହାଯାଏ।

ଆୟୁର୍ବେଦ, ଔଷଧର ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଣାଳୀ।ପ୍ରାୟ ୩୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ଭାରତରେ ଏହା ଅଛି। ଆୟୁର୍ବେଦ ଶବ୍ଦ, ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ 'ଆୟୁର୍' ଅର୍ଥ ଜୀବନ ଏବଂ 'ବେଦ'ର ଅର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ; ଏହିପରି, ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦରୁ ମିଳିତ ହୋଇ ଆସିଛି। ଆୟୁର୍ବେଦର ଅର୍ଥ 'ଜୀବନ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ'। ଚରକଙ୍କୁ 'ଆୟୁର୍ବେଦର ପିତା' କୁହାଯାଏ। ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ 'ଚରକ ସଂହିତା'ରେ ସେ ପ୍ରାୟ ୩୪୦ ଉଦ୍ଭିଦ ପ୍ରକାର ଏବଂ ପ୍ରାୟ ୨୦୦ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରକାର ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ।

ଏହା ଭାରତର ଏକ ଚିକିତ୍ସା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯାହା ତିନି ହଜାରେ ବର୍ଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବ ଧରି ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଆସୁଛି। ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଶରୀରକୁ ସଫା କରିବା ଏବଂ ଶରୀର, ମନ ଏବଂ ଆତ୍ମା ସହିତ ସନ୍ତୁଳନ ଫେରାଇ ଆଣିବା। ଏହା ପଥ୍ୟ, ଜଡ଼ିବୁଟି ଔଷଧ, ବ୍ୟାୟାମ, ଧ୍ୟାନ, ନିଃଶ୍ୱାସ, ଶାରୀରିକ ଚିକିତ୍ସା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରେ। ଏହା ଏକ ପ୍ରକାର ସପ୍ଲିମେଣ୍ଟାରୀ ଏବଂ ବିକଳ୍ପ ମେଡିସିନ୍ (CAM) ଥେରାପି ଆୟୁର୍ବେଦ ଚିକିତ୍ସା।

ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଔଷଧର ମହତ୍ତ୍ୱ

ଆୟୁର୍ବେଦର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ:

ଆୟୁର୍ବେଦର ମୌଳିକ ନୀତି ହେଉଛି ଉପଯୁକ୍ତ ପାନୀୟ, ଖାଦ୍ୟ, ଜୀବନ ଶୈଳୀ ତଥା ଜଡ଼ିବୁଟି ମାଧ୍ୟମରେ ଶରୀର, ମନ ଏବଂ ଚେତନାରେ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରି ରୋଗକୁ ରୋକିବା ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା କରିବା।

ଆୟୁର୍ବେଦର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକାର ଅଛି: ପାରମ୍ପାରିକ ଏବଂ ମହର୍ଷି। ମହର୍ଷି ମହେଶ ଯୋଗୀଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଅନୁବାଦ ଉପରେ ଆଧାର କରି ପାରମ୍ପାରିକ ଆୟୁର୍ବେଦର ଏକ ସଂସ୍କରଣ କରାଯାଇଛି।

ଉଭୟ ପ୍ରକାରର ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଚିକିତ୍ସା ପଦ୍ଧତିରେ :

# ପ୍ରଥମେ ରୋଗକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଜଟିବୁଟି ଔଷଧ ଲେଖାଯାଏ।

# ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ରୋଗ ଏହି ଦୋଷର ଅସନ୍ତୁଳନ (ମୌଳିକ ଶକ୍ତି ପ୍ରକାର) ଯୋଗୁଁ ହିଁ ହୋଇଛି।

# ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଅନେକ ସମାନ ଉପଚାର ବ୍ୟବହାର କରିହେବ କି ନାହିଁ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ।

ମହର୍ଷି ଆୟୁର୍ବେଦ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଚେତନାର ଭୂମିକା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାକୁ ଅନୁଭବ କରିବାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ 'ଅନୁଭୂତି ସୀମା ବାହାର ଧ୍ୟାନ' (ଟିଏମ୍) କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି। ଏହା ମଧ୍ୟ ସକରାତ୍ମକ ଭାବପ୍ରବଣତାର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ତୁମ ଜୀବନର ପ୍ରାକୃତିକ ଗୀତ ସହିତ ତୁମ ଜୀବନକୁ ସଜାଇବାର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଆଲୋକିତ କରେ।

ଏହା କିପରି କାମ କରେ?

ଆୟୁର୍ବେଦିକ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ଯେପରି ସମସ୍ତଙ୍କର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆଙ୍ଗୁଠି ଛାପ ଥାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଶକ୍ତିର ଏକ ଭିନ୍ନ ଢ଼ାଞ୍ଚା, ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ ଏବଂ ଭାବଗତ ଗୁଣର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମିଶ୍ରଣ ଥାଏ | ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଅଭ୍ୟାସକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ଵାସ କରନ୍ତି ଯେ ଦୋଷ ନାମକ ତିନି ପ୍ରକାରର ମୌଳିକ ଶକ୍ତି ଅଛି, ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା - ବାତ ଦୋଷ, ପିତ୍ତ ଦୋଷ ଏବଂ କଫ ଦୋଷ।

ବାତ ଦୋଷ - ଯାହା ଗତି ସହିତ ଜଡିତ ଶାରୀରିକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ, ନିଃଶ୍ୱାସ ପ୍ରଶ୍ୱାସ ପଡ଼ିବା-ଉଠିବା ଏବଂ ହୃଦସ୍ପନ୍ଦନ। ଯେତେବେଳେ ବାତ ଶକ୍ତି ସନ୍ତୁଳିତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ସୃଜନଶୀଳତା ଏବଂ ଜୀବନ୍ତତା ଥାଏ। ସନ୍ତୁଳନ ବାହାରେ, ବାତ ଭୟ ଏବଂ ଚିନ୍ତା ସୃଷ୍ଟି କରେ।

ପିତ୍ତ ଦୋଷ - ଯାହା ଶରୀରର ମେଟାବୋଲିକ୍ ସିଷ୍ଟମକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ହଜମ, ଅବଶୋଷଣ, ପୁଷ୍ଟିକର ଏବଂ ତାପମାତ୍ରା। ଏହା ସନ୍ତୁଳନରେ, ଆତ୍ମାତୃପ୍ତି ଏବଂ ବୁଦ୍ଧି ଆଡକୁ ଯାଏ। ସନ୍ତୁଳନ ବାହାରେ, ପିତ୍ତ ଅଲସର ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ ଏବଂ କ୍ରୋଧ ଜାଗ୍ରତ କରିପାରେ।

କଫ ଦୋଷ - ଯାହା ଶରୀରରେ ବୃଦ୍ଧିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। ଏହା ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ, ଚର୍ମକୁ ମଶ୍ଚରାଇଜ୍ କରିଥାଏ ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ବଜାୟ ରଖେ। ସନ୍ତୁଳନରେ, କଫ ପ୍ରେମ ଏବଂ କ୍ଷମା ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ସନ୍ତୁଳନ ବାହାରେ, କଫ ଅସୁରକ୍ଷିତତା ଏବଂ ଈର୍ଷା ଆଡକୁ ଗତି କରେ।

ସମସ୍ତଙ୍କର ବାତ, ପିତ୍ତ ଏବଂ କଫ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣତଃ ୧ଟି କିମ୍ବା ୨ଟି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଅନେକ ଜିନିଷ ଶକ୍ତି ସନ୍ତୁଳନକୁ ବ୍ୟାକୁଳ କରିପାରେ; ଯେପରିକି ଚାପ, ଏକ ଅସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ଖାଦ୍ୟ, ପାଣିପାଗ ଏବଂ ପାରିବାରିକ ସମ୍ପର୍କ। ବିଶୃଙ୍ଖଳା ରୋଗ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଅଭ୍ୟାସକାରୀମାନେ ଦୋଷକୁ ସନ୍ତୁଳନକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ଚିକିତ୍ସା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତି |

ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ, ଆୟୁର୍ବେଦ ରୋଗର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଉପାୟ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହେଉଛି ଚାପରୁ ମୁକ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ମହର୍ଷି ଆୟୁର୍ବେଦର ଏକ ଉପାଦାନ 'ଅନୁଭୂତି ସୀମା ବାହାର ଧ୍ୟାନ' (ଟିଏମ୍) ଚିନ୍ତାକୁ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ଆୟୁର୍ବେଦ ରକ୍ତଚାପ ଏବଂ କୋଲେଷ୍ଟ୍ରୋଲକୁ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ, ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ମନ୍ଥର କରିଥାଏ ଏବଂ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତିକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିଥାଏ। ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଔଷଧରେ ବ୍ୟବହୃତ ଅନେକ ଔଷଧୀୟ ଆଣ୍ଟିଅକ୍ସିଡାଣ୍ଟ ପ୍ରଭାବ ରହିଛି, ଅର୍ଥାତ୍ ସେମାନେ ହୃଦଘାତ ଏବଂ ଆର୍ଥ୍ରାଇଟିସ୍ ଭଳି ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି। ଅନେକ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଅଭ୍ୟାସକାରୀ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶାକାହାରୀ ଖାଦ୍ୟକୁ ସୁପାରିଶ କରନ୍ତି ଯାହା ଲାଲ୍ ମାଂସ ଧାରଣ କରିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା ଆପଣଙ୍କ ହୃଦୟ ପାଇଁ ଭଲ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।

ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଚିକିତ୍ସା ଠାରୁ ଆମେ କ’ଣ ଆଶା କରିପାରିବା?

ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଚିକିତ୍ସା ଦୋଷଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃ ସନ୍ତୁଳନ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାଏ। ତୁମର ପ୍ରଥମ ଥରରେ, ଚିକିତ୍ସକ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଚିକିତ୍ସା ଇତିହାସ ଗ୍ରହଣ କରିବେ, ତୁମର ନାଡୀ ଯାଞ୍ଚ କରିବେ, ପେଟ ଅନୁଭବ କରିବେ, ଜିଭ, ଆଖି, ନଖ ଏବଂ ଚର୍ମ ପରୀକ୍ଷା କରିବେ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱରର ସ୍ୱର ଶୁଣିବେ। ଚିକିତ୍ସକ ଆପଣଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କର ସାଧାରଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବେ, ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନଶୈଳୀ, ଖାଦ୍ୟ, ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ପରିବେଶ ପ୍ରତି ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦେବେ। ଏହା ପରେ ଚିକିତ୍ସକ ତୁମର ପ୍ରାକୃତିକ ଦୋଷ ସନ୍ତୁଳନକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ କରିବାର ଉପାୟ ସୁପାରିଶ କରିବ, ଯାହା ପ୍ରାୟତଃ ସର୍ବଦା ଜୀବନଶୌଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ବିଶେଷକରି ଖାଦ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ। ଚିକିତ୍ସକମାନେ ୨୦ ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରକାରର ଚିକିତ୍ସା କରନ୍ତି।

ସାଧାରଣତଃ ନିମ୍ନଲିଖିତ କେତୋଟି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରଣାଳୀରେ ସେମାନେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।

ପ୍ରାଣାୟାମ : ନିଃଶ୍ୱାସ ପ୍ରଶ୍ୱାସ ପ୍ରାଣାୟାମ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଶାନ୍ତ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ଅଭ୍ୟାଙ୍ଗ: ରୋଗୀର ଶରୀରରେ ତେଲ ଘର୍ଷଣ କରି ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନର ଗତି ବଢ଼ାଇ ଶରୀରରୁ ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥକୁ ଚର୍ମ ଦ୍ବାରା ନିଷ୍କାସନ କରନ୍ତି।

ରସାୟନ: କିଛି ଜଡ଼ିବୁଟିର ଲେପ ଦେଇ ଧ୍ୟାନ ପୂର୍ବକ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଫୁଙ୍କା ଝଡ଼ା କରନ୍ତି।

ଯୋଗ: ପ୍ରାଣାୟାମ, ଗତି, ଏବଂ ଧ୍ୟାନର ମିଶ୍ରଣ। ଯୋଗ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ଏବଂ ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବା ଏବଂ ରକ୍ତଚାପ, କୋଲେଷ୍ଟ୍ରଲ ସ୍ତର, ଚିନ୍ତା ଏବଂ କ୍ରନିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

ପଞ୍ଚ କର୍ମ: ଶରୀରକୁ ଏହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଏବଂ ମେଦ କମାଇବା ପାଇଁ ସଫା କରିବା। ଅଭ୍ୟାସକାରୀମାନେ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ଯାହା ଝାଳ, ଅନ୍ତଃନଳୀ ଗତି ଏବଂ ବାନ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ଶରୀରର ବିଷାକ୍ତକୁ ସଫା କରିବା।

ଜଟିବୁଟି ଔଷଧ: ଦୋଷ ସନ୍ତୁଳନ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ କରିବା ପାଇଁ ଜଟିବୁଟି ଔଷଧ ବ୍ୟବହାର କରିବା।

ବାସ୍ତବରେ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଔଷଧର ମହତ୍ତ୍ୱ ମଣିଷ ଜୀବନରେ ଖୁବ୍ ଅଧିକ। ଏହାର କୌଣସି ପାର୍ଶ୍ଵ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ରହୁ ନଥିବାରୁ ଏହାର ବ୍ୟବହାରରେ କୌଣସି ଭୟ ନଥାଏ। ବିଭିନ୍ନ ଜଟିଳ ରୋଗବ୍ୟାଧିରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଏବଂ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଜୀବନ ଯାପନ ଭୂମିକାରେ ଆୟୁର୍ବେଦିକ୍ ଚିକିତ୍ସା ବହୁତ ନିରାପଦ।

###+###

ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଔଷଧର ମହତ୍ତ୍ୱ

ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଚିକିତ୍ସାର ଉପକାର