ଭଗବାନଙ୍କୁ ପାଇବା ପାଇଁ କେବଳ ଭାବ ଆବଶ୍ୟକ। କୌଣସି ବସ୍ତୁ, ପଦାର୍ଥ, ପରିସ୍ଥିତି ଯୋଗ୍ୟତା, ବିଦ୍ୟା ଇତ୍ୟାଦି ତାଙ୍କୁ ପାଇବାରେ କାରଣ ହୁଏ ନାହିଁ । ଏପରିକି ସାଧନା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ତାହେଲେ ସାଧନା କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ? ସାଧନା ଆବଶ୍ୟକ କେବଳ ହୁଏ ଅସାଧନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ।

ଶାସ୍ତ୍ରା ଗୁଡ଼ିକ ଅଧ୍ୟୟନ ଆବଶ୍ୟକ କେବଳ ମନର ଭ୍ରମକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ । ଉପାସନା ଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ, ପଦାର୍ଥ, ପରିସ୍ଥିତି, ଉପକରଣ ଆଦି ଆବଶ୍ୟକ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ଅନ୍ତରରେ ଭାବ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ। ଯେମିତି ହେଉ ପଛେ ଯଦି ଭାବ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଗଲା, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପାଇବାର ତୀବ୍ର ଅଭିଳାଷ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଗଲା, ତାଙ୍କ ବିନା ଯଦି ସମଗ୍ର ଜଗତ ଶୂନ୍ୟ ବୋଧ ହେଲା, ଜଗତର ସମସ୍ତ ସୁଖ, ସୁବିଧା, ସମ୍ମାନ ତୃଣପରି ମନେହେଲା, ଜୀବନ ଅସାର ବୋଧ ହେଲା, ଜୀବନର ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ କ୍ଷଣ ଯୁଗ ପରି ମନେ ହେଲା, ତେବେ ଭଗବତ୍‌ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଆଉ ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି ହେବ !

ମାତ୍ର ସେଇ ଭାବ ବଡ଼ ଅଲୌକିକ, ଅଦ୍ଭୁତ ତା'ର କୌଣସି କ୍ରମ ନ ଥାଏ, ନିୟମ ନ ଥାଏ କି ବିଧିବଦ୍ଧତା ନ ଥାଏ । ଭକ୍ତ କେତେବେଳେ ବିରହର ପ୍ରାବଲ୍ୟରେ ସର୍ବସ୍ଵ ହରାଇଥ‌ିବା ପରି ବ୍ୟାକୁଳ ହୁଏ ତ କେତେବେଳେ ସଂସାରର ସାରସର୍ବସ୍ଵ ତା’ ହୃଦୟରେ ସମାହିତ ହୋଇଥିବା ଅନୁଭବ କରି ଆନନ୍ଦରେ ନାଚି ଉଠେ । କେତେବେଳେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠୁରତାର ସମ ଉପାଧିରେ ଭୂଷିତ କରି ମହାକାଳର ଆଖ୍ୟା ଦେଇଥାଏ ତ କେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ କୃପାର ଅସୀମ ପାରାବାର ଅନୁଭବ କରି ତାଙ୍କର ଲେଶମାତ୍ର କୃପା କଣିକାରେ ବି ପରିତୃପ୍ତ ଓ ଆହ୍ଲାଦିତ ହୋଇଉଠେ ‌। କେତେବେଳେ କପଟିଆ, ଦଗାଦିଆ, ନିର୍ଦୟୀ ଇତ୍ୟାଦି

ନାନା ଶବ୍ଦରେ ପୁଣି ଲାଞ୍ଛନା ଦେଇ ମାନ ମାରି ବସେ ତ କେତେବେଳେ ହୃଦୟର ଅଜସ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧାସୁମନ ସେତିକିରେ ତୃପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହି ସବୁ ବିରୋଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଉଭୟ ଅଜାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ସେହି ଭାବ ପରସ୍ପରର ଭଗବାନ ଖୁସୀ ହୁଅନ୍ତି। କେବଳ ପ୍ରକାର ଭାବରେ ଭଗବାନ ଭକ୍ତର ଏହି ଭାବର ତରଙ୍ଗମାଳାକୁ ସେତିକି ନୁହେଁ, ସେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଲୁଚି ଲୁଚି ଦେଖୁଥାନ୍ତି । ଏହି ସ୍ଥିତିରେ ଭକ୍ତର ସମସ୍ତ ସମୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଚିନ୍ତନରେ ବିତିଯାଏ । ସମୟ ଆପେ ଆପେ ତା'ର ଖାଇବା, ଶୋଇବା, ଚାଲିବା, ବୁଲିବା, ହସିବା, କାନ୍ଦିବା ସବୁକିଛି କର୍ମ ଉପାସନାରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଏ। କାରଣ ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ତାଙ୍କରି ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବାପରି ଅନୁଭବ କରୁଥାଏ । ସଙ୍ଗରେ ମାନ-ଅଭିମାନ ବା ଦୈନ୍ୟ ଭାବରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥାଏ। ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ ତା’ର ପାଖେ ପାଖେ ରହି ତା'ର ସେଇ ସ୍ଵଗତୋକ୍ତି ଓ ପ୍ରଳାପର ଆନନ୍ଦ ନେଉଥାନ୍ତି।

ଭକ୍ତର ଏହି ବିଚିତ୍ର ସ୍ଥିତିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ସ୍ଵୟଂ ଭଗବାନ ଭାଗବତରେ କହିଛନ୍ତି—

ବାଗ୍ ଗଦ୍‌ଗଦା ଦ୍ରବତେ ଯସ୍ଯ ଚିତ୍ତଂ

ରୁଦତ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ହସତି କ୍ବଚିଚ୍ଚ ।

ବିଲଜ୍ଜ ଉଦ୍‌ଗାୟତି ନୃତ୍ୟତେ ଚ

ମଦ୍ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତୋ ଭୁବନଂ ପୁନାତି ||

ଅର୍ଥାତ୍—‘“ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି ଯାହାର ବାଣୀ ଗଦ୍‌ଗଦ ଓ ଚିତ୍ତ ଦ୍ରବିତ ହୋଇଯାଏ। ଯିଏ ମୋ ବିରହରେ ଅବିରତ କାନ୍ଦୁଥାଏ। ପୁଣି ମୋର ମିଳନ ଅନୁଭବ କରି କେବେ କେବେ ହସୁଥାଏ ତ କେବେ କେବେ ଲଜ୍ଜା ତ୍ୟାଗ କରି ଉଚ୍ଚସ୍ଵରରେ ମୋର ନାମଲୀଳା ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥାଏ; ପୁଣି କେବେ କେବେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥାଏ, ସେଭଳି ଭକ୍ତ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରିଦିଏ

ଭକ୍ତିର ଏହି ସ୍ଥିତି ପ୍ରକୃତରେ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ।

ଭକ୍ତିର ସ୍ଥିତି

ଭକ୍ତିର ସ୍ଥିତି