ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରୂପୀ ପୁଷ୍ପବାଟିକାରେ ମହୁମାଛି ସମ ମଧୁ ଆହରଣ କରିବାରେ ଯେଉଁ କେତେଜଣ ସଫଳତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି ଅବା ନିଜ ନାମକୁ କାଳ କାଳ ପାଇଁ ଅମର ଅକ୍ଷରରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରି ପାଠକଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ମନରେ ଛାପ ରଖି ଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟତମ ଥିଲେ କବିସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ। ସେହି ରୀତିଯୁଗୀୟ ସାମନ୍ତବାଦୀ ତଥା ମୋଗଲ ଆଧିପତ୍ୟ ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ପ୍ରକାର ବିଳାସୀ ସାହିତ୍ୟ ରଚନା କରା ଯାଉଥିଲା, ସେ ସବୁ ରଚନାର ଊର୍ଧ୍ୱରେ ଥିଲା ତାଙ୍କ ଲେଖାମାନ ।ସଂସ୍କୃତ ପ୍ରତିସମ କାବ୍ୟ ରଚନା କରି ସେ ଭାଙ୍ଗି ପାରିଥିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ସଂସ୍କୃତାଭିମାନୀ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ଗର୍ବ।

କବିଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ...

ବରହିବଂଶେ ଉଦ୍ଭବ ନୃପ-ଧନଞ୍ଜୟ ।

ବିଶିଷ୍ଟେ ଘୁମୁସରଅଧିପ ଗୁଣାଳୟ ଯେ ।୪୭।

ବେନି ଅର୍ଥେ ସେ କବି ଗଣେଶ ବୋଲି ଜାଣ ।

ବନ୍ଦନ ତଦ୍ଧତ ତାଙ୍କ ନନ୍ଦନ ପ୍ରମାଣ ଯେ ।୪୮।

ବସୁଧାପତି ସେ ନୀଳକଣ୍ଠ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ।

ବିଧାନରେ ମୁଁ ହିଁ ତାହାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠସୁତ ଯେ ।୪୯।

ବୀରବର ପଦ ଉପଇନ୍ଦ୍ର ମୋର ନାମ ।

ବାରେ ବାରେ ସେବାରେ ମନାଇଁ ସୀତାରାମ ଯେ ।୫୦।

— ଦ୍ୱିପଞ୍ଚାଶତ ଛାନ୍ଦ, ବୈଦେହୀଶ ବିଳାସ

ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ଜନ୍ମକୁ ନେଇ ଆଲୋଚକମାନଙ୍କ ଆଲୋଚନାରେ ନାନାଦି ମତଭେଦ ରହିଛି।ତେବେ ସେ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଭଞ୍ଜନଗର ସ୍ଥିତ ଘୁମୁସର ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ସେ ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ। ପିତା ଥିଲେ ନୀଳକଣ୍ଠ ଭଞ୍ଜ।ବିଶିଷ୍ଟ କବି ଥିଲେ ପିତାମହ ଧନଞ୍ଜୟ ଭଞ୍ଜ। ସୁତରାଂ ସେ ଥିଲେ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜ ପରିବାରର ବଂଶଧର। ତାହା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସେ ସେ ରାଜ ସୁଖରୁ ସେ ଥିଲେ ବଞ୍ଚିତ।ପିତାଙ୍କୁ ନିଜର ବୀରତ୍ୱ ଦେଖାଇ ସେ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୀରବର ଉପାଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।ଦୁଇଟି ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରି ସୁଦ୍ଧା ଉଭୟ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅକାଳରେ ହରାଇଛନ୍ତି ଓ ସାରା ଜୀବନ ଏକାକୀ କଟାଇଛନ୍ତି।

ସରସାତ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି.....

ନାନାଦି କୋଷଗ୍ରନ୍ଥ, ପୁରାଣ, କାବ୍ୟ, ନାଟକ, ଅଳଙ୍କାର, ଜ୍ୟୋତିଷଶାସ୍ତ୍ର, ଅଭିଧାନ, ତନ୍ତ୍ର, ଦର୍ଶନ, ବେଦ ଆଦି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ସେ। ଅସମ୍ଭବ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ସାଗରଟିଏ ସାଜିଥିବା ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ ଭଣ୍ଡାରକୁ କିପରି ଅବା କଳନା କରି ପାରିବା।ରାମ ତାରକ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ସେ କବି ପାଲଟି ଥିଲେ ବୋଲି ସେ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି ,“ତାରକମନ୍ତ୍ର ପରସାଦେ। ମୋହର କବିପଣ ଉଦେ । ”ପୁନଶ୍ଚ ସେ କୁହନ୍ତି, “କହେ ଉପଇନ୍ଦ୍ରଭଞ୍ଜ ମୁଁ ଲଭିଛି ଶବଦ ସାଗର ପାର। ”ତେବେ ସେ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବି ଥିଲେ ବୋଲି କହିବା ସମିଚୀନ।****

ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ବୋଲି ଗୋଟିଏ ନାମ ଆରମ୍ଭରେ ଆମେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ “କବି ସମ୍ରାଟ”, ତେବେ ପ୍ରଥମ କରି ଜଗବନ୍ଧୁ ସିଂ ନାମକ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଠ ଆଲୋଚନା ନିଜର ଗ୍ରନ୍ଥ“ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍କଳ ”ରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ।ତେବେ ଏହି ସାହିତ୍ୟ ସମ୍ରାଟଙ୍କ କୃତିତ୍ୱକୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କଲେ, ପାଇବା -ଲାବଣ୍ୟବତୀ, ପ୍ରେମ ସୁଧାନିଧି, ରସଲେଖା, କଳା କଉତୁକ, ଚଉପଦୀ ଭୂଷଣ, କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୁନ୍ଦରୀ,ରସପଞ୍ଚକ, ରସିକ ହାରବଳୀ, ଚିତ୍ରକାବ୍ୟ ବନ୍ଧଦାୟ ଆଦି।**

କବିଙ୍କ କାବ୍ୟମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦର ଛତ୍ରେ ଛତ୍ରେ ଭରି ରହିଛି ରସ, ରୀତି, ବକ୍ରୋକ୍ତି, ଅଳଙ୍କାର ଆଦି ପରି ସାହିତ୍ୟିକ ଶୋଭା।ସେ କୁହନ୍ତି,

“ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତ କରି ମୃଦୁଗୀତ ବିଚାରଇ

ଏଣୁ କରି ଥିବ ଅଳଙ୍କାର ଯୁକ୍ତ ହୋଇ।

ପଦ ସରଳ ଧ୍ୱନିରେ ମାନସ ମୋହିବ

ଅର୍ଥିଜନ ପ୍ରବରକୁ ଆନନ୍ଦ କରିବ ହେ।।”

ଏ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତୀୟମାନ ହୁଏ ଯେ,କବିକୂଳକେଶରୀ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ଜଣେ ସ୍ୱାଭିମାନୀ ସାହିତ୍ୟ ସୁପୁରୁଷ।

ଗଞ୍ଜାମ ରେ ଜନ୍ମିତ ଏ ମହାପୁରୁଷ ବାସ୍ତବରେ ରୀତି ସାହିତ୍ୟର ଏକ ଅନନ୍ୟ ସ୍ରଷ୍ଟା।ରୀତି କାବ୍ୟ ଧାରାକୁ ଏକ ଉନ୍ନତତର କରାଇଛନ୍ତି।ଯାହା ବାସ୍ତବରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର।

ବାଦଲ ପଲେଇ

ସମ୍ପାଦକ ରୁଦ୍ର ଇ-ପତ୍ରିକା

ଖଲ୍ଲିକୋଟ,ଗଞ୍ଜାମ

ମୋ-୭୬୦୮୯୮୯୦୩୮

*ଭଞ୍ଜ ସାହିତ୍ୟ ସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ*

ତାରକମନ୍ତ୍ର ପରସାଦେ। ମୋହର କବିପଣ ଉଦେ* । ”ପୁନଶ୍ଚ ସେ କୁହନ୍ତି, *“କହେ ଉପଇନ୍ଦ୍ରଭଞ୍ଜ ମୁଁ ଲଭିଛି ଶବଦ ସାଗର ପାର*।

ଭଞ୍ଜ ସାହିତ୍ୟ ସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ

ତାରକମନ୍ତ୍ର ପରସାଦେ। ମୋହର କବିପଣ ଉଦେ* । ”ପୁନଶ୍ଚ ସେ କୁହନ୍ତି, “କହେ ଉପଇନ୍ଦ୍ରଭଞ୍ଜ ମୁଁ ଲଭିଛି ଶବଦ ସାଗର ପାର।