ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ରାଜକୀୟ ସମାଜର ଭିତିଭୂମିରେ ସୃଷ୍ଟି ଜାତିପ୍ରଥା ସନାତନ ଧର୍ମର ମୂଳରୂପକୁ ପ୍ରତିଫଳନ କରନ୍ତି | ଇତିହାସରେ ସମାଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବରେ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଏସବୁକୁ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା | କିନ୍ତୁ ସମୟାନୁସାରେ ଏହା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବିଭାଜନ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ନୀଚର ପ୍ରଭାବକୁ ଅଧିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଲା | ଏହା ସମାଜରେ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ କଳହ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସହିତ ଏକ ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଲା | ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଭାରତର ମୌଳିକ ମନବୃତ୍ତିରେ ବିଭାଜନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲା | ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ ଜାତିବ୍ୟବସ୍ଥା ସାମ୍ବିଧାନିକ ଭାବରେ ଉଛେଦ କରାଯାଇଥିଲା | ଏହା ଆଦିବାସୀ ସମୂହଙ୍କୁ ନେଇ ଗୋଟିଏ ଗୋଷ୍ଠୀ ଯାହା ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି, ବୈଶ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରଚଳିତ ଜାତି ସମୂହଙ୍କୁ ନେଇ ଗୋଟେ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କୁ ନେଇ ଓବିସି ଏବଂ ଆଗୁଆ ବର୍ଗଙ୍କୁ ନେଇ ସାଧାରଣ ବର୍ଗ ଭାବରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି |

ଭାରତରେ ଜାତି ପ୍ରଣାଳୀ ଏହାର ମୂଳ ପ୍ରାଚୀନ ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରା ସହ ଗଭୀର ଭାବରେ ଜଡିତ | ସମାଜକୁ ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭାଜନ କରିଛି ଯାହା ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ସାମାଜିକ ଗତିଶୀଳତା, ଅର୍ଥନୈତିକ ସୁଯୋଗ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତି ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଛି | ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଚାରିଟି ପ୍ରାଥମିକ ବର୍ଗ, କିମ୍ବା ବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା | ଏହି ସ୍ତରକରଣ ଜଣଙ୍କର ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତି, ବୃତ୍ତି, ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥିରକରେ |

ବ୍ରିଟିଶ ରାଜ ସମୟରେ ଜାତି ଜନଗଣନା

ଜାତି ପ୍ରଣାଳୀରେ ବ୍ରିଟିଶ ଉପନିବେଶ ପ୍ରଶାସନର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଏହାର ଅନୁଷ୍ଠାନିକରଣକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା । 1871 ଜନଗଣନା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବ୍ରିଟିଶମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଶାସନ ସମୟରେ ଜାତି ତଥ୍ୟ ରେକର୍ଡ କରିବାର ପ୍ରଥମ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ। ଏହି ସେନ୍ସେସ ଭାରତୀୟ ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ ବର୍ଗରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଥିଲା | ଏକ ଅଭ୍ୟାସ ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ବିଦ୍ୟମାନ ସାମାଜିକ କ୍ରମକୁ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ କରିଥିଲା |

ଜାତି ଭିତ୍ତିକ ଗଣନା ପାଇଁ ବ୍ରିଟିଶ ଯଥାର୍ଥତା ବହୁମୁଖୀ ଥିଲା | ସେମାନେ ଯୁକ୍ତି କରୁଥିଲେ ଯେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶାସନ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନ ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ସମାଜର ଜଟିଳ ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତି ଜରୁରୀ ଅଟେ । ତଥାପି, ସମାଲୋଚକମାନେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ଏହି ସ୍ଥିତିଗୁଡିକ ସାମାଜିକ ବିଭାଜନକୁ ଶୋଷଣ କରି ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବରେ ବିଭାଜନ ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ | 1931 ଜନଗଣନାରେ ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇବା ପୂର୍ବରୁ ବିସ୍ତୃତ ଜାତି ତଥ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ବିକାଶ

1947 ମସିହାରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କରିବା ପରେ ଭାରତ ଜାତି ପ୍ରଣାଳୀର କଠିନ ସଂରଚନାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଏକ ସମାନ ସମାଜ ଗଠନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଦିଗରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ ହେଉଛି ଜାତୀୟ ସେନ୍ସେସରେ ଜାତି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବା ବନ୍ଦ କରିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି | ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ପ୍ରଥମ ଜନଗଣନା 1951 ମସିହାରେ ବିସ୍ତୃତ ଜାତି ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିନଥିଲା | ଜାତି ଭିତ୍ତିକ ବିଭାଜନକୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ କରିବା ଏବଂ ଏକୀକୃତ ଜାତୀୟ ପରିଚୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନୀତିର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଚିହ୍ନିତ କରିଥିଲା।

ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତ ସରକାର ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି (ଏସସି) ଏବଂ ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି (ଏସଟି) ମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟନୀତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ସ୍ୱୀକୃତି ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡିକ ଉପରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରେ ଯେ ସେମାନେ ଶିକ୍ଷା, ରୋଜଗାର ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱରେ ସଂରକ୍ଷିତ କୋଟାରୁ ଉପକୃତ ହୋଇଥିଲେ। ଅବଶ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପଛୁଆ ବର୍ଗ (ଓବିସି) ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜାତି ଗୋଷ୍ଠୀ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ତଥ୍ୟ ଦଶହଜାର ସେନ୍ସରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇ ନାହିଁ |

ମଣ୍ଡଳ ଆୟୋଗ ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରଭାବ

1979ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ମଣ୍ଡଳ ଆୟୋଗ ଭାରତରେ ଜାତି ଗଣନାକୁ ନେଇ ବିତର୍କକୁ ଶାସନ କରିବାରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ବି.ପି. ମଣ୍ଡଳ, ସାମାଜିକ ତଥା ଶିକ୍ଷାଗତ ପଛୁଆ ଶ୍ରେଣୀଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ କମିଶନଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। 1980 ରେ ଦାଖଲ ହୋଇଥିବା ଆୟୋଗର ରିପୋର୍ଟରେ 27% ସରକାରୀ ଚାକିରୀ ଏବଂ ଓବିସି ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାଗତ ଯୋଗ୍ୟତା ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା ଯାହା ଏକ ବ୍ୟାପକ ବିତର୍କ ଏବଂ ବିରୋଧର କାରଣ ହୋଇଥିଲା।

1990 ରେ ମଣ୍ଡଳ ଆୟୋଗର ସୁପାରିଶଗୁଡିକର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନୀତି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାକୁ OBC ଉପରେ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକ କରିଥିଲା | ତଥାପି, ବିସ୍ତୃତ ଜାତିସଂଘର ତଥ୍ୟର ଚାହିଦା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଦଶହଜାର ସେନସସ୍ ଏସସି ଏବଂ ଏସଟି ବ୍ୟତୀତ ବିସ୍ତୃତ ଜାତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତଥ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ |

ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ଏବଂ ଜାତି ଜନଗଣନା (SECC) 2011

2011 ରେ କରାଯାଇଥିବା ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ଏବଂ ଜାତି ଜନଗଣନା (SECC) ପୂର୍ବ ଅପେକ୍ଷାଅନେକ ସୁଧାର ଆଣିଥିଲା | ନିୟମିତ ଜନଗଣନା ସହିତ SECC କରାଯାଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ଜାତିଗତ ତଥ୍ୟ ସମେତ ପରିବାରର ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିତି ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଏକ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା | ଏହି ବୃହତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ପ୍ରାୟ 25 କୋଟି ପରିବାରକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଥିଲା |

SECC 2011 ବିସ୍ତୃତ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଥିଲା ଯାହା ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ ତଥା ଐତିହାସିକ ଅନ୍ୟାୟର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିବା ନୀତିଗୁଡିକ ସୂଚିତ କରିପାରିବ | ତଥାପି, ସଂଗୃହିତ ତଥ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇ ନାହିଁ | ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବିତର୍କ ତଥା ଏହାର ପ୍ରକାଶନ ପାଇଁ ଦାବି ରହିଛି । SECC ତଥ୍ୟର ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକାଶନ ଏକ ବ୍ୟାପକ ଜାତି ଜନଗଣନା ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ଯୁକ୍ତି ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛି |

ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସ୍ଥିତି ଏବଂ ବିତର୍କ

ଜାତି ଜନଗଣନା ପାଇଁ ନବୀକରଣ ଚାହିଦା

ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବର୍ଷଗୁଡିକରେ ଏକ ବ୍ୟାପକ ଜାତିସଂଘ ଜନଗଣନା ପାଇଁ ଚାହିଦା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଗତି ଲାଭ କରିଛି | ବିଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଏବଂ ସାମାଜିକ ସଂଗଠନ ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବରେ ସମାଧାନ କରିବା ଏବଂ ଜାତିଗଣନା ପାଇଁ ଦାବି କରୁଛନ୍ତି । ପ୍ରସ୍ତାବକମାନେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିବା ନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ସଠିକ୍ ଜାତି ତଥ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଅଟେ | ବିଶେଷକରି OBC ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦଳିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ | ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ବିନା ଦୃଢ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ନୀତିର ପ୍ରଭାବ ଆକଳନ କରିବା ଏବଂ ଉତ୍ସ ବଣ୍ଟନକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଏକ ଅସୁବିଧା ଜନକ ସ୍ଥିତି |

ବିହାର ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ସମେତ ଅନେକ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ସଂକଳ୍ପ ପାରିତ କରି କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କୁ ଜାତିସଂଘ ଜନଗଣନା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ସଂକଳ୍ପଗୁଡିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶାସନ ଏବଂ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ଜାତିଗତ ତଥ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ବିଷୟରେ ରାଜନୈତିକ ନେତା ତଥା ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବ୍ୟାପକ ସହମତି ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ |

ବିରୋଧ ଏବଂ ଚିନ୍ତା

ବଢୁଥିବା ଚାହିଦା ସତ୍ତ୍ୱେ ଜାତି ଜନଗଣନା କରିବାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିନ୍ତା ଏବଂ ବିରୋଧ ରହିଛି। ବିରୋଧୀମାନେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ଜାତି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ବିଭାଜନ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଏକତା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରେ। ସେମାନେ ଭୟ କରନ୍ତି ଯେ ଜାତି ଭିତ୍ତିକ ଗଣନା ଜାତି ପରିଚୟକୁ ଦୃଢ କରିପାରେ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ଅସମାନତାକୁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କରିପାରେ।

ଅତିରିକ୍ତ ଭାବରେ, ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଜାତି ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହର ସଠିକତା ବିଷୟରେ ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଏବଂ ଚିନ୍ତା ଅଛି | ସମାଲୋଚକମାନେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ଏଭଳି ଏକ ବିଶାଳ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ତ୍ରୁଟି ଏବଂ ଭୁଲ ତଥ୍ୟ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ପରିଣାମ ଆଣିପାରେ | ଏହି ଜଟିଳତା ଏବଂ ତଥ୍ୟର ଅପବ୍ୟବହାର ହେବାର ସମ୍ଭାବନାକୁ ଦର୍ଶାଇ ଜାତିସଂଘ ଜନଗଣନା କରିବା ନେଇ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରକଟ କରିଛନ୍ତି।

ସାମାଜିକ-ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ

ନୀତି ସୂତ୍ର

ସଠିକ ଜାତି ତଥ୍ୟ ଶିକ୍ଷା, ରୋଜଗାର ଏବଂ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ପରି କ୍ଷେତ୍ରରେ ନୀତି ପ୍ରଣୟନକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ | ଏହା ନିଶ୍ଚିତକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ନୀତିରେ ଫାଟଗୁଡିକ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ଏବଂ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ଲାଭଗୁଡିକ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହିତାଧିକାରୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚେ | ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ , OBC ଉପରେ ତଥ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ ନୀତିର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ସୂଚିତ କରିପାରିବ | ନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ବଞ୍ଚିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଗୁଡିକ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଏବଂ ସୁଯୋଗ ଗ୍ରହଣ କରିବେ |

ସାମାଜିକ ଗତିଶୀଳତା

ଏକ ଜାତି ଜନଗଣନା ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ଗୋଷ୍ଠୀର ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବ | ଐତିହାସିକ ଅନ୍ୟାୟ ଦୂର କରିବାରେ ତଥା ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ | ତଥାପି, ଏକ ବିପଦ ଅଛି ଯେ ଏହା ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ଏବଂ ବିଭାଜନକୁ ଦୃଢ଼ କରିପାରେ | ସାମାଜିକ ଏକୀକରଣ ଦିଗରେ ପ୍ରୟାସକୁ ପ୍ରତିହତ କରିପାରେ | ଅଧିକ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ ସମାଜ ଗଠନ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସହିତ ତଥ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ସନ୍ତୁଳିତ କରିବା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସୁବିଧା ହୋଇ ରହିଥାଏ |

ରାଜନୈତିକ ଦୃଶ୍ୟ |

ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଜାତି ସର୍ବଦା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ ହୋଇଆସୁଛି । ବିସ୍ତୃତ ଜାତି ତଥ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ରଣନୀତି, ପାର୍ଟି ନୀତି ଏବଂ ରାଜନିତିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ | ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକାର ଏବଂ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ ଆଧାର କରି ମାର୍ଜିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ସଶକ୍ତ କରିପାରିବ | ଏଥି ସହିତ, ଏହା ଜାତିସଂଘରେ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନର ବୃଦ୍ଧି ଘଟାଇପାରେ | ସାମାଜିକ ଉତ୍ତେଜନାକୁ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ାଇପାରେ |

ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବିକାଶ

ସମ୍ପ୍ରତି ଜନଗଣନା ଉପରେ ବିତର୍କ ତୀବ୍ର ଚାଲିଛି | ବିଶେଷ କରି 2021 ମସିହାରେ। ଅନେକ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ବ୍ୟାପକ ଜନଗଣନା ପାଇଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନବୀକରଣ କରିଛନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ବିହାରରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନୀତୀଶ କୁମାର ବିଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ନେତାଙ୍କ ସହ ଜାତିସଂଘ ଜନଗଣନା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ଏବଂ ସମାନ ବିକାଶ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ସଠିକ ଜାତି ତଥ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ |

ତେବେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ସତର୍କ ରହିଛନ୍ତି। ଜୁଲାଇ 2021 ରେ କେନ୍ଦ୍ର ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ସଂସଦକୁ ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ଏସସି ଏବଂ ଏସଟି ଗଣନା ବ୍ୟତୀତ ଜାତିସଂଘ ଜନଗଣନା ନକରିବାକୁ ସରକାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି। ଜାତିସଂଘ ଜନଗଣନାର ସମର୍ଥକମାନେ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ିଥିଲେ ଯେ ଏହା ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ସମାଧାନ କରିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛି।

ଆଇନଗତ ଏବଂ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଦିଗଗୁଡିକ

ଜାତି ଜନଗଣନା ପାଇଁ ଏହାର ଚାହିଦା ଏହାର ଆଇନଗତ ଏବଂ ସାମ୍ବିଧାନିକ ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଛି । କେତେକ ଆଇନ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ସମାନତାକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାର ସାମ୍ବିଧାନିକ ଆଦେଶ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଜନଗଣନା ଆବଶ୍ୟକ। ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା 15 ଏବଂ ଧାରା 16, ଯାହା ଦୃଢ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଥାଏ | ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଫଳପ୍ରଦ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ପାଇଁ ସଠିକ ତଥ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଦର୍ଶାଏ |

ଉପସଂହାର

ଭାରତରେ ଜାତି ଜନଗଣନା ଇତିହାସ ପରମ୍ପରା, ରାଜନୀତି ଏବଂ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟରେ ଜଟିଳ ପାରସ୍ପରିକ ପ୍ରତିଫଳନକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ | ବ୍ରିଟିଶ ଉପନିବେଶ ପ୍ରଶାସନ ପ୍ରଶାସନିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜାତି ଭିତ୍ତିକ ଗଣନାକୁ ସଂସ୍ଥାପିତ କରିଥିବାବେଳେ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଭାରତ ଏହିପରି ବିଭାଜନରୁ ଦୂରେଇ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲା । ଅବଶ୍ୟ, କ୍ରମାଗତ ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦୃଢ଼ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ନୀତିର ଆବଶ୍ୟକତା ଜାତି ଗଣନା ଉପରେ ବିତର୍କ କରିଛି |

ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ଏବଂ ଜାତି ଜନଗଣନା 2011 ବିସ୍ତୃତ ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଦିଗରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ ଥିଲା କିନ୍ତୁ ଏହାର ଫଳାଫଳ ପ୍ରକାଶନ ନହେବା ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇନଥିଲା | ଏକ ବ୍ୟାପକ ଜାତି ଜନଗଣନା ପାଇଁ ଚାହିଦା ବଢାଇବାରେ ଲାଗିଛି, ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ତଥା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ ପାଇଁ ଏହା ଜରୁରୀ ବୋଲି ପ୍ରସ୍ତାବକମାନେ ଯୁକ୍ତି ବଢ଼ିଛନ୍ତି। ଏଥି ସହିତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବିଭାଜନ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସୁବିଧା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତାକୁ ଅଣଦେଖା କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ |

ଯେହେତୁ ଭାରତ ଏହି ସମସ୍ୟାର ମୁକାବିଲା ଜାରି ରଖିଛି ଏଣୁ ଜନଗଣନା ଉପରେ ବିତର୍କ ଏକ ସମାନ ତଥା ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ ସମାଜ ଆଡକୁ ଯାତ୍ରା କରିବାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ହୋଇ ରହିଛି। ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଜାତି ଜନଗଣନା କରାଯାଉଛି କି ନାହିଁ, ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ସମାଧାନ କରିବା ପାଇଁ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ଏବଂ ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ନୀତିର ଆବଶ୍ୟକତା ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ | ସାମାଜିକ ସମନ୍ୱୟ ଏବଂ ଏକୀକରଣର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସହିତ ଜାତି ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହକୁ ସନ୍ତୁଳିତ କରିବା ଏହି ଜଟିଳ ଏବଂ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଭଗ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଚାବିକାଠି ହେବ |

ଭାରତରେ ଜାତିଗତ ଜନଗଣନାର ଇତିହାସ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି | History and current status of caste census in India

ଭାରତରେ ଜାତି ଜନଗଣନା ଇତିହାସ, ଅତୀତର ପ୍ରୟାସ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି ଏବଂ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ବିଷୟରେ ବିତର୍କ