ବିଷୟ ପ୍ରବେଶ -

****************

୨୦୧୧ ମସିହାରୁ ଭାରତର ଜନଗଣନା ୧୫ ଥର କରାଯାଇଅଛି। ବ୍ରିଟିଶ ଭାଇସରୟ ଲର୍ଡ ମାୟୋଙ୍କ ଅଧୀନରେ ୧୮୭୨ ମସିହାରୁ ଏହା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହା ପରେ ପ୍ରତି ୧୦ ବର୍ଷରେ ଏହାର ଗଣତି କରାଯିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିବାବେଳେ ୧୮୮୧ରେ ପ୍ରଥମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜନଗଣନା କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୯ ପରେ, ଏହା ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଅଧୀନରେ ଭାରତର ରେଜିଷ୍ଟ୍ରାର ଜେନେରାଲ ଏବଂ ଜନଗଣନା କମିଶନରଙ୍କଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହୋଇଅଛି । ୧୯୫୧ ମସିହାରୁ ସମସ୍ତ ଜନଗଣନା ୧୯୪୮ ଜନଗଣନା ଅଧିନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରାଯାଇଥିଲା । ଶେଷ ଜନଗଣନା ୨୦୧୧ରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।ଯେତେବେଳେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ୨୦୨୧ରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବାର ଥିଲା । କିନ୍ତୁ କୋଭିଡ-୧୯ ମହାମାରୀ ହେତୁ ଏହାକୁ ସ୍ଥଗିତ ରଖାଯାଇଥିଲା । ଏହି ୨୦୧୧ ମସିହାରେ ହିଁ ପ୍ରଥମ ଜାତି ଜନଗଣନା ମଧ୍ୟ କରା ଯାଇଥିଲା।

ଜାତି ଜନଗଣନା -

*******************

୨୦୧୧ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମଥର ପାଇଁ ଜାତି ଜନଗଣନା କରାଯାଇଥିଲା। ଭାରତର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ତଥା ୟୁନିଅନ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା ଲାଗୁ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହାର ପ୍ରଥମ ଅନୁସନ୍ଧାନ ତତ୍କାଳୀନ କେନ୍ଦ୍ର ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ଅରୁଣ ଜେଟଲୀ ୨୦୧୫ ମସିହା ଜୁଲାଇ ୩ ତାରିଖରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ ସମୟର ମନମୋହନ ସିଂ ସରକାର ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ସଂସଦର ଉଭୟ ଗୃହରେ ଏହି ବିଷୟ ଟିକୁ ଆଲୋଚନା କରି ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ଅନୁମୋଦନ କରିଥିଲେ। ୨୦୧୧ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ଭାରତର ପ୍ରଥମ କାଗଜ ବିହୀନ ଜନଗଣନା ଯାହାକି ୬୪୦ ଟି ଜିଲ୍ଲାରେ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହସ୍ତତନ୍ତ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଉପକରଣରେ କରାଯାଇଥିଲା। ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏହାର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଯେପରିକି MGNREGA, ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଅଧିନିୟମ, ଏବଂ ଦିନ୍ ଦୟାଲ୍ ଉପାଧ୍ୟାୟ ଯୋଜନା ଭଳି SECC ତଥ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛି। SECC ୨୦୧୧ ହେଉଛି ୧୯୩୧ ଜନଗଣନା ପରେ ପ୍ରଥମ ଜାତି ଭିତ୍ତିକ ଜନଗଣନା।ଏହି ଜନଗଣନା ପଶ୍ଚିମ ତ୍ରିପୁରା ଜିଲ୍ଲାର ହାଜେମାରା ବ୍ଲକର ସାଖୋଲା ଗ୍ରାମରୁ ୨୦୧୧ ମସିହା ଜୁନ୍ ୨୯ ରେ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା।

୨୦୧୧ ରିପୋର୍ଟ -

********************

ଏହି ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତରେ ୨୪.୪୯ କୋଟି ପରିବାର ରହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରୁ ୧୭.୯୭ କୋଟି ଗ୍ରାମରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ୫.୩୭ କୋଟି ପରିବାର "ମାନୁଆଲ ଶ୍ରମରୁ ଆୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ ଭୂମିହୀନ" କରୁଛନ୍ତି ।ଗ୍ରାମଗୁଡିକର ପ୍ରାୟ ୨୩,୭୦୦,୦୦୦ ପରିବାର ଗୋଟିଏ କୋଠରୀ ଘରେ ରହୁଛନ୍ତି। ୩୮,୬୦୦,୦୦୦ ଗ୍ରାମରେ ରହୁଥିବା ପରିବାରଗୁଡିକ SC / ST ବର୍ଗର ଅଟନ୍ତି ।ଭାରତର ୫୬ ପ୍ରତିଶତ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାରରେ କୃଷି ଜମି ଅଭାବ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଅଛି।ଭାରତର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ୮୮୪ ନିୟୁତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୩୬ ପ୍ରତିଶତ ଲୋକ ସାକ୍ଷର ନୁହଁନ୍ତି। ୬୪ ପ୍ରତିଶତ ସାକ୍ଷର ଗ୍ରାମୀଣ ଭାରତୀୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ପଞ୍ଚମାଂଶରୁ ଅଧିକ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ସମାପ୍ତ କରିନାହାଁନ୍ତି।୧୭୯,୧୦୦,୦୦୦ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାରର ୬୦ ପ୍ରତିଶତ ବଞ୍ଚିତ କିମ୍ବା ଗରିବଶ୍ରେଣୀର ଅଟନ୍ତି।୩.୪ ପ୍ରତିଶତ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାରର ଜଣେ ପରିବାର ସଦସ୍ୟ ଅଛନ୍ତି ଯିଏ ସ୍ନାତକ ହାସଲ କରିଛନ୍ତି।ଭାରତର ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାରର ୪.୬ ପ୍ରତିଶତ ଆୟକର ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି |୧୪% ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାର ସରକାରୀ କିମ୍ବା ବେସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିୟୋଜିତ ଅଟନ୍ତି।ଭାରତୀୟ ଗ୍ରାମୀଣ ଜନସଂଖ୍ୟାର ୪୮ ପ୍ରତିଶତ ରୁ ଅଧିକ ମହିଳା ଅଟନ୍ତି। ୪୪.୭୨କୋଟି ଭାରତୀୟ ଅଣ-ସାକ୍ଷର। ସେନା ଏବଂ ପାରା-ମିଲିଟାରୀକୁ SECC ବାହାରେ ରଖାଯାଇଥିଲା ।

ଇତିହାସ -

***********

ଜାତି ଭିତ୍ତିକ ଜନଗଣନାକୁ ନେଇ ଉଭୟ ପ୍ରମୁଖ ରାଜନୀତିକ ଦଳ ,ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ରହିଥିଲା। ଲୋକସଭାରେ ବିରୋଧୀଦଳର ନେତା ସୁଷମା ସ୍ୱରାଜ ଜାତି ଭିତ୍ତିକ ଜନଗଣନାକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ତତ୍କାଳୀନ କେନ୍ଦ୍ର ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ପି ଚିଦାମ୍ବରମ୍ ଜନଗଣନା କରିବା ସମୟରେ ଜାତି ଗଣିବାରେ ବ୍ୟବହାରିକ ଅସୁବିଧା ଦର୍ଶାଇ ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ। SECC 2011 ମଧ୍ୟ ଭାରତରେ ମାନୁଆଲ୍ ସ୍କାଭିଙ୍ଗ୍ ଏବଂ ଟ୍ରାନ୍ସଜେଣ୍ଡର ଗଣନା ମଧ୍ୟ କରିଥିଲା ।୧୯୪୮ ଭାରତୀୟ ଜନଗଣନା ଅଧିନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ SECC ୨୦୧୧ ପରିଚାଳିତ ହୋଇନଥିଲା, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ନାଗରିକଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ବେଚ୍ଛାକୃତ ଭାବରେ ସୂଚନା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା ଏବଂ ଏହା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ପ୍ରକାଶ ନୁହେଁ। ସାମାଜିକ ଅର୍ଥନୀତିକ ଏବଂ ଜାତି ଜନଗଣନା ୨୦୧୧ ଭାରତ ଦ୍ବାରା ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୀମାରେଖା ତଳେ ରହୁଥିବା ପରିବାରମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ପାଇଁ ଚତୁର୍ଥ ବ୍ୟାୟାମ ଥିଲା ଯାହା ୧୯୯୨, ୧୯୯୭ ଏବଂ ୨୦୦୨ ରେ ତିନୋଟି ସେନ୍ସେସ୍ ପରେ ବିଭିନ୍ନ ଅଧିକାର ପାଇବ। ଶେଷ ବିପିଏଲ୍ ଜନଗଣନା ୨୦୦୨ ରେ ଭାରତରେ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା ପଦ୍ଧତିଟି ହେଲା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାର ପାଇଁ ୧୩ ଟି ସୂଚକ ଉପରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଏବଂ ଏଥି ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଇଁ ଏକ ମାର୍କ ନ୍ୟସ୍ତ କରିବା | ୧୮୮୧ ମସିହାରେ ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ ଜାତି ଜନଗଣନା କରାଯାଇଥିଲା। ଜାନୁଆରୀ ୨୦୧୭ ରେ, ହିତାଧିକାରୀଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଏବଂ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ସାମାଜିକ ଯୋଜନା ପାଇଁ ପାଣ୍ଠି ହସ୍ତାନ୍ତର ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ଉପକରଣ ଭାବରେ ଦାରିଦ୍ର ସୀମାରେଖା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୀତିକ ଜାତି ଜନଗଣନା ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ସୁପାରିଶ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

SECC ୨୦୧୧ ରେ ତିନୋଟି ଜନଗଣନା ଉପାଦାନ ଅଛି ଯାହା ତିନୋଟି ପୃଥକ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ବାରା କରାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଉନ୍ନୟନ ବିଭାଗର ସାମଗ୍ରିକ ସମନ୍ୱୟ ଅନୁଯାୟୀ: ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଜନଗଣନା ଗ୍ରାମ୍ୟ ଉନ୍ନୟନ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଅଛି।

ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଜନଗଣନା ଗୃହ ଓ ସହରୀ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂରୀକରଣ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ପ୍ରଶାସନିକ ଅଧୀନରେ ରହିଅଛି। ରେଜିଷ୍ଟ୍ରାର ଜେନେରାଲ ଏବଂ ଜନଗଣନା କମିଶନର ଅଧୀନରେ ଜାତିସଂଘ ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ପ୍ରଶାସନିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରହିଛି। SECC ତଥ୍ୟ ୨୦୧୧ କୁ ନୀତି ଆୟୋଗ ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ ଅରବିନ୍ଦ ପାନାଗରିଆଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏକ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଗୋଷ୍ଠୀ ଦ୍ବାରା ବିଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ ପଠାଯାଇଛି। ଏହି ବିଶେଷଜ୍ଞ ଗୋଷ୍ଠୀ ସାର୍ବଜନୀନ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଆଦିବାସୀ ବିକାଶ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।

୨୦୧୪ ଜାତି ଜନଗଣନା ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶନ-

********************************************

ରେଜିଷ୍ଟ୍ରାର୍ ଜେନେରାଲ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ଦ୍ବାରା ପରିଚାଳିତ ସାମାଜିକ ଅର୍ଥନୀତିକ ଏବଂ ଜାତି ଜନଗଣନା ୨୦୧୧ ରେ ୪୬,୭୩,୦୩୪ ବର୍ଗର ଜାତି, ଉପ-ଜାତି, ସମବାୟ ନାମ, ବିଭିନ୍ନ ଉପନାମ,ଗୋଷ୍ଠୀ ନାମରେ ଗୋତ୍ର ର ନାମ ପ୍ରକାଶ କରିଅଛି। ଜାତି ଗଣନାକୁ ଏକତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ନଭେମ୍ବର ୨୦୧୪ ରେ ଏହି ଜାତି ତଥ୍ୟ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା। ୨୦୧୫ ମସିହା ଜୁଲାଇ ୨୮ ରେ, ଭାରତ ସରକାର କହିଛନ୍ତି ଯେ ଜାତି ବିଶେଷତା ତଥା ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ତଥା କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ମୋଟ ୮୧,୯୫୮,୩୧୪ ତ୍ରୁଟି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି, ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ୬୭,୩୮୧,୧୧୯ ତ୍ରୁଟି ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇଛି। ତଥାପି, ୧୪,୫୭୭,୧୯୫ ତ୍ରୁଟି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂଶୋଧିତ ହୋଇନାହିଁ । ଗ୍ରାମ୍ୟ ଉନ୍ନୟନ ସଂସଦୀୟ କମିଟି‌ ଦ୍ବାରା ୨୦୧୬ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୩୧ ରେ ଲୋକସଭା ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ ନିକଟରେ ଦାଖଲ ହୋଇଥିବା ଏକ ରିପୋର୍ଟରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ଜାତି ଓ ଧର୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ୯୮.୮୭ ପ୍ରତିଶତ ତଥ୍ୟ ତ୍ରୁଟିମୁକ୍ତ। ରେଜିଷ୍ଟ୍ରାର ଜେନେରାଲ ଆଣ୍ଡ ଜନଗଣନା କମିଶନରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ୧୧୮,୬୪,୦୩,୭୭୦ ର ସମୁଦାୟ SECC ଜନସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରୁ ୧୩,୪୭୭,୦୩୦ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ଉପରେ ତ୍ରୁଟି ଦେଖାଦେଇଛି। SECC ୨୦୧୧ ର ସାମୟିକ ଗ୍ରାମୀଣ ତଥ୍ୟ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ୧୮.୪୬ % , ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି ୧୦.୯୭ % , ଅନ୍ୟମାନେ ୬୮.୫୨ % ଏବଂ ୨.୦୪ % ପରିବାରକୁ “ନୋ ଜାତି ଏବଂ ଜନଜାତି ଭାବରେ ଦର୍ଶାଇଛି ।

ସମାଲୋଚନା -

****************

SECC 2011 ତଥ୍ୟକୁ କିଛି ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବିଶ୍ୱସନୀୟ ବୋଲି ସମାଲୋଚନା କରାଯାଇଥିଲା। ସମାଲୋଚନା ହେଉଛି ଯେ ଜାତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତଥ୍ୟ ଜାଣିଶୁଣି ଅଟକାଇ ଦିଆଯାଇଛି। ୧୩ ଜୁଲାଇ ୨୦୧୫ ରେ, ଲାଲୁ ପ୍ରସାଦ ଯାଦବ ଏକ ପଦଯାତ୍ରାର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇ ଜାତିସଂଘରେ SECC ର ଫଳାଫଳ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କୁ ଦାବି କରିଥିଲେ। ଜାତିସଂଘର ଜନଗଣନା ତଥ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଏମ କରୁଣାନିଧି ଏବଂ ରାମାଡୋସଙ୍କ ପରି ରାଜନେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାବି କରିଛନ୍ତି ଯାହା ତାମିଲନାଡୁର ପଛୁଆ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ୬୯ ପ୍ରତିଶତ କୋଟାକୁ ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ। ନୀତିଶ କୁମାର ଏବଂ ବୀରପ୍ପା ମୋଇଲି ମଧ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କୁ ଜାତି ଭିତ୍ତିକ ଜନଗଣନା ତଥ୍ୟକୁ ଅଟକାଇଥିବା ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି, ଯଦିଓ କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ ରାମ ଭିଲାସ ପାସୱାନ ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ପୂର୍ବରୁ SECC ୨୦୧୧ ର ଜାତିଗତ ତଥ୍ୟର ବିସ୍ତୃତ ଶ୍ରେଣୀକରଣ ପାଇଁ ଯୋଜନା କରିଥିଲେ।ଜାତିସଂଘର ତଥ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ବିହାରରେ ୧୭୫,୦୦୦ ଲୋକ ସମେତ ଭାରତରେ ୧୪,୬୦୦,୦୦୦ ଲୋକଙ୍କ ମାମଲାରେ ତ୍ରୁଟି ସୁଧାରିବାକୁ ବିଜେପି ନେତା ସୁଶୀଲ କୁମାର ମୋଦୀ ଆହ୍ବାନ କରିଛନ୍ତି। ୧୯୮୦ ମସିହାରେ ମଣ୍ଡଳ ଆୟୋଗର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ ଓବିସି ଦେଶର ୫୨% ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥିବା ଜଣାପଡିଛି, ଯେତେବେଳେ ଜାତୀୟ ନମୁନା ସର୍ଭେ ସଂଗଠନ ୨୦୦୬ ମସିହାରେ ଏହା ୪୧% କୁ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା। ୧୯୭୯-୮୦ ମସିହାରେ ସ୍ଥାପିତ ମଣ୍ଡଳ ଆୟୋଗର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ତାଲିକାରେ ପଛୁଆ ଜାତି ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସଂଖ୍ୟା ୩୭୪୩ ଥିଲା। ଓବିସିର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ତାଲିକାରେ ପଛୁଆ ଜାତିର ସଂଖ୍ୟା ୨୦୦୬ ରେ ୫୦୧୩ କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ।

*******************************************

ପ୍ରସ୍ତୁତି-ସୌମ୍ୟ ରଞ୍ଜନ ରାୟ

ଭୂୟାଁ ଉଆସ, ଗୁଆମାଳ, ଭଦ୍ରକ

ଭାରତରେ ଜାତିଗତ ଜନଗଣନାର ଇତିହାସ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି | Caste census of India

ଭାରତର ଜାତିଗତ ଜନଗଣନାର ଆଲୋଚନା ଓ ପର୍ଯ୍ୟାଲୋଚନା