ଭାରତ ପରି ଏକ ଜନକଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ବିକାଶମୂଳକ ନୀତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ହେଲେ ନାଗରିକଙ୍କ ସାମାଜିକ, ଶିକ୍ଷାଗତ ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ସମ୍ପର୍କରେ ସବିଶେଷ ତଥ୍ୟ ଜାଣିବା ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ସେହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପ୍ରତି ଦଶବର୍ଷରେ ଆୟୋଜିତ ହେଉଥିବା ଜନଗଣନା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଆସିଛି।

ଆମ ଦେଶରେ ସର୍ବପ୍ରଥମ ଜନଗଣନା ୧୮୭୨ରେ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ୧୮୮୧ରୁ ହିଁ ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପ୍ରତି ଦଶବର୍ଷ ବ୍ୟବଧାନରେ ସଂଗଠିତ ହୋଇଆସିଛି। ୧୮୮୧ରୁ ୧୯୩୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆୟୋଜିତ ଦେଶର ପ୍ରତିଟି ଜନଗଣନାରେ ଜାତି, ଧର୍ମ ସମେତ ସତରଟି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚରା ଯାଉଥିଲା। ତେବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁ ୧୯୪୧ରେ ଜନଗଣନା ହୋଇପାରି ନ ଥିବାରୁ ୧୯୩୧ର ଜନଗଣନା ହିଁ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନକାଳର ଶେଷ ଜନଗଣନା ଥିଲା। କାରଣ ସ୍ବାଧୀନତା ପରେ ୧୯୫୧ରୁ ଅନୁଷ୍ଠିତ ସମସ୍ତ ଜନଗଣନାରୁ କିନ୍ତୁ ଜାତିକୁ ବାଦ୍‌ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ଜନଗଣନାରେ ଜାତିର ଗଣନା କଲେ ଜାତିବାଦ ବଢ଼ିବ ବୋଲି କୁହାଗଲା।୧୯୩୧ ପରଠାରୁ ଏଯାଏ ଦେଶରେ ଜାତିଗତ ଜନଗଣନା ହୋଇ ନ ଥିବାରୁ ଦେଶରେ କେଉଁ ଜାତିର ଲୋକ କେତେ ସଂଖ୍ୟାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ସମ୍ପର୍କରେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତଥ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ। ଏପରି କି ପଛୁଆ ଜାତିର ଲୋକଙ୍କ ସାମାଜିକ ଓ ଶିକ୍ଷାଗତ ପଶ୍ଚାତ୍‌ପଦତାକୁ ଦୂର କରିବାକୁ ଗଠିତ ମଣ୍ଡଳ କମିଶନଙ୍କ ୧୯୮୦ର ରିପୋର୍ଟ ବି ୧୯୩୧ର ଜନଗଣନା ତଥ୍ୟର ଆଧାରରେ ହିଁ ହୋଇଥିଲା। ଆଦିବାସୀ ଓ ଦଳିତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ ଅନ୍ୟ ଜାତିର ବିଶେଷ କରି ପଛୁଆ ବର୍ଗର କେତେ ଲୋକ ରହିଛନ୍ତି, ତା’ର ତଥ୍ୟ ଗତ ୯୦ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସରକାର ସଂଗ୍ରହ କରିନାହାନ୍ତି।୨୦୧୧ରେ ଭାଜପା ସରକାର ସମୟରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଜାତିର ଆଧାରରେ ଏକ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ଜନଗଣନା ହୋଇଥିଲା। ଏହାକୁ ନିୟମିତ ଜନଗଣନା ସହ କରାଯାଇ ନ ଥିଲା। ସାମାଜିକ ଅର୍ଥନୈତିକ ଜାତି ଜନଗଣନା (ଏସ୍‌ଇସିସି) ନାମରେ ହୋଇଥିବା ଏହି ଜାତିଗତ ଜନଗଣନାକୁ ସରକାର ପଛୁଆ ଜାତିଙ୍କ ଚାପରେ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଉଭୟ ଭାଜପା ସରକାର କେହି ବି ଏହି ଜନଗଣନାର ପରିସଂଖ୍ୟାନକୁ ସାର୍ବଜନୀନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ ନ ଥିଲେ। ୨୦୧୬ରେ ମୋଦି ସରକାର ଉକ୍ତ ଜନଗଣନାକୁ ଯଦିଓ ସାର୍ବଜନୀନ କରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସେଥିରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନିୟୋଜିତ ଭାବେ ଜାତି ସଂକ୍ରାନ୍ତୀୟ ତଥ୍ୟକୁ ଉଜାଗର କରି ନ ଥିଲେ।ଜାତିଗତ ଜନଗଣନା ବିରୋଧରେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଚାର ହେଲା, ଏହା ସମାଜରେ ଜାତିଗତ ବିଭେଦ ବା ଘୃଣାକୁ ବଢ଼େଇବ। ପ୍ରଥମ କଥା ହେଲା, ଦେଶରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଚାଲିଥିବା ଜନଗଣନା ମଧ୍ୟ ଜାତିରୁ ଆଦୌ ମୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ସମ୍ବିଧାନରେ ତଫସିଲଭୁକ୍ତ ଜାତି ଓ ଜନଜାତି ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଥିବାରୁ ଉପରୋକ୍ତ ଦୁଇ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଜାତିମାନଙ୍କ ଗଣନା ଅର୍ଥାତ୍‌ କେଉଁ ଜାତିର କେତେ ଲୋକ ରହିଛନ୍ତି, ତା’ର ଗଣନା କରି ସେହି ତଥ୍ୟକୁ ନିୟମିତ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ଜାତିବାଦକୁ ବଢ଼ାଇବା ବୋଲି କହି ସେମାନଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଜାତି ଅର୍ଥାତ୍‌ ଓବିସି ଏବଂ ଉଚ୍ଚଜାତିର ଲୋକମାନଙ୍କର ଗଣନା ହେଉନାହିଁ। ତେବେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଜନଗଣନାରେ ଧର୍ମ, ଭାଷା ଓ ଲିଙ୍ଗ ପରି ରହିଥିବା ସମସ୍ତ ବିଭେଦକୁ ଗଣନା କରାଯାଉଛି। ଯଦି ଧର୍ମ ଓ ଭାଷାର ଗଣନା ସମାଜରେ ବିଭେଦତା ଓ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକତାକୁ ବଢ଼ାଉନାହିଁ ତା’ହେଲେ ଜାତିର ଗଣନା ସମାଜରେ ଜାତିବିଭେଦକୁ ବଢ଼ାଇବ କେମିତି?ଜାତିଗତ ଜନଗଣନା ନେଇ ଭାଜପାର ଆଭିମୁଖ୍ୟଟି ଦୋହରା ମନେହୁଏ। ଆଜି କ୍ଷମତାକୁ ଆସିବା ପରେ ସେମାନେ ହୁଏତ ଜାତିଗତ ଜନଗଣନାକୁ ବିରୋଧ କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ବିରୋଧୀ ଦଳରେ ଥିବା ବେଳେ ସେମାନେ ଏଥିପାଇଁ ବାରମ୍ବାର ଦାବି କରିଛନ୍ତି। ତତ୍କାଳୀନ ଭାଜପା ନେତା ଗୋପୀନାଥ ମୁଣ୍ଡେ ସଂସଦରେ ନିଜର ବକ୍ତବ୍ୟ ରଖି ୨୦୧୧ର ଜନଗଣନାରେ ଜାତିକୁ ସାମିଲ କରିବା ପାଇଁ ଦାବି କରିଥିଲେ। ଏପରି କି ଗତ ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ତତ୍କାଳୀନ ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜନାଥ ସିଂହ ଏକ ପ୍ରେସ୍‌ ବିବୃତି ଜରିଆରେ ୨୦୨୧ ଜନଗଣନାରେ ଓବିସିମାନଙ୍କ ଉପରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବ ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ। ପଛୁଆ ବର୍ଗର ମତଦାତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ନିକଟରେ ଗଠିତ ନୂତନ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳରେ ସାମିଲ ୨୭ ଜଣ ପଛୁଆ ବର୍ଗର ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ନେଇ ଜୋରସୋରରେ ପ୍ରଚାର ହୋଇଥିଲା ।

ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ବୈଷମ୍ୟର ଅନ୍ୟତମ ଉପାଦାନ ହେଉଛି ଜାତିବ୍ୟବସ୍ଥା। ଜାତି ଆଧାରରେ ଭେଦଭାବ ଆମ ସମାଜର ଏକ ନଗ୍ନ ବାସ୍ତବତା। ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷର ଜାତିବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୋଗୁ ଆଜି ବି ସମାଜର ଏକ ବଡ଼ ଭାଗ ସାମାଜିକ ଓ ଶିକ୍ଷାଗତ ଭାବେ ପଛୁଆ ରହିଛନ୍ତି। ଶିକ୍ଷା ଓ ଚାକିରିରେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ବହୁତ କମ୍‌ ରହିଛି। ନିକଟରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ରିପୋର୍ଟ ‘Wealth Ownership and Inequality in India“ରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ, ଦେଶର ମୋଟ ଜାତୀୟ ସମ୍ପଦର ସର୍ବାଧିକ ଭାଗ ଅର୍ଥାତ୍‌ ୪୧% ଉଚ୍ଚଜାତିର ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ହାତରେ, ୩୧% ଓବିସିଙ୍କ ହାତରେ, ୭.୬% ତଫସିଲଭୁକ୍ତ ଜାତିଙ୍କ ପାଖରେ ଏବଂ ୩.୭% ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଛି। ପଛୁଆ ଜାତିଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଗଠିତ ସଂସଦୀୟ କମିଟି ମଧ୍ୟ ୨୦୧୯ରେ ପ୍ରକାଶିତ ନିଜର ରିପୋର୍ଟରେ କହିଛି ଯେ, ଯଦିଓ ଓବିସିଙ୍କ ପାଇଁ ସରକାର ୨୭% ସଂରକ୍ଷଣ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବ ଅର୍ଥରେ ତାହା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇନି। ୨୦୧୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ପହିଲା ସୁଦ୍ଧା କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ମୋଟ ୩୨.୫୮ ଲକ୍ଷ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମାତ୍ର ୭ ଲକ୍ଷ ଅର୍ଥାତ୍‌ ୨୨.୬୫% ହିଁ ପଛୁଆ ଜାତିର ରହିଥିବା ଜଣାପଡ଼ିଛି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହଭାଗଟି ବି ହେଉଛନ୍ତି ଗ୍ରୁପ ସି ଓ ଗ୍ରୁପ ଡି ଶ୍ରେଣୀର କର୍ମଚାରୀ।

ଦେଶରେ ଜାତି ଜନଗଣନା ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରର ଭାଜପା ସରକାର ଅସହମତ ହେବା ପଛରେ ମୂଳତଃ ଦୁଇଟି କାରଣ ରହିଛି। ପ୍ରଥମଟି ହେଲା, ଯଦିଓ ଭୋଟ ପାଇଁ ଭାଜପା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନିୟୋଜିତ ଭାବେ ସମାଜରେ ଥିବା ଜାତିଗତ ବିଭାଜନକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ତାହା ସେମାନଙ୍କ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ରାଜନୀତିର ପରିପନ୍ଥୀ। କାରଣ ହିନ୍ଦୁ-ମୁସଲମାନ ଧ୍ରୁବୀକରଣ ବା ବାଇନେରିରେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ରାଜନୀତି ପାଇଁ ଜାତି ସବୁବେଳେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ହିନ୍ଦୁ ଏକତା ବା ଧୃବୀକରଣକୁ ଦୁର୍ବଳ କରୁଛି। ଅତଏବ ଯେତେବେଳେ ଜାତି ପ୍ରସଙ୍ଗ ପ୍ରମୁଖ ଭାବେ ସାମ୍‌ନାକୁ ଆସିବ ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ହିନ୍ଦୁ ଭୋଟବ୍ୟାଙ୍କ୍‌ ବିଭାଜିତ ହେବ। ସେହି କାରଣରୁ ଜାତି ଜନଗଣନାକୁ ଭାଜପା ବିରୋଧ କରିଆସିଛି।

ଦ୍ୱିତୀୟ କାରଣଟି ହେଲା, ଜାତିଗତ ଜନଗଣନାର ତାର୍କିକ ପରିଣତି। କାରଣ ଜାତି ଜନଗଣନା ଫଳରେ ଥରେ ଓବିସି ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରକୃତ ସ୍ଥିତିଟି ସାମ୍‌ନାକୁ ଆସିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ସଂରକ୍ଷଣ ଦେବାକୁ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଦାବି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ଆଜି ସମାଜରେ ଉଚ୍ଚ ଜାତିର ଲୋକେ ଶିକ୍ଷା, ଚାକିରି ଓ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଯେତିକି ସୁଯୋଗ ପାଉଛନ୍ତି, ତାହା ସେମାନଙ୍କ ଜନସଂଖ୍ୟା ତୁଳନାରେ ବହୁତ ଅଧିକ। ଓବିସି ଲୋକମାନେ ନିଜ ଜନସଂଖ୍ୟା ତୁଳନାରେ ବହୁତ କମ୍‌ ସୁଯୋଗ ପାଉଛନ୍ତି ବୋଲି ଥରେ ଜଣାପଡ଼ିଲେ ତାହା ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିବ। ସରକାର ସେମାନଙ୍କ ଦାବି ଉପରେ କୌଣସି ପଦକ୍ଷେପ ନେଲେ ତାହା ଉଚ୍ଚଜାତିରେ ଥିବା ସେମାନଙ୍କ ପାରମ୍ପରିକ ସମର୍ଥନ ଭିତ୍ତିକୁ ଦୋହଲାଇ ଦେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ଉପରୋକ୍ତ କାରଣରୁ ହିଁ ଦେଶର ଦୁଇ ପ୍ରମୁଖ ଜାତୀୟ ଦଳ ଭାଜପା ଓ କଂଗ୍ରେସ ଜନଗଣନାରେ ଜାତିର ଗଣନାକୁ ସାମିଲ କରିବା ସପକ୍ଷରେ ନାହାନ୍ତି। ଉଚ୍ଚଜାତିରେ ପ୍ରଭାବ ରହିଥିବା ଉପରୋକ୍ତ ଦୁଇ ଦଳ ସମାଜରେ ଜାତିବିଦ୍ୱେଷର ପ୍ରକୃତ ଚିତ୍ରକୁ ଉଜାଗର କରିବାକୁ କିମ୍ବା ତାକୁ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି।

ଭାରତ ପରି ଏକ ଜାତି ବିଭାଜିତ ଦେଶରେ ସାମାଜିକ, ଶିକ୍ଷାଗତ ଓ ଆର୍ଥିକ ଅସମାନତାକୁ ଦୂର କରିବାକୁ ହେଲେ ଦୃଢ଼ ନୀତିର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ଜାତି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୋଗୁ ସମାଜରେ ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ସାମାଜିକ ଓ ଶିକ୍ଷାଗତ ଭାବେ ବଞ୍ଚିତ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ଥାନ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ତେବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ସଫଳ କରିବାକୁ ହେଲେ, ଉପରୋକ୍ତ ବଞ୍ଚିତ ଓ ପଶ୍ଚାଦ୍‌ପଦ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ସବିଶେଷ ତଥ୍ୟ ଦରକାର। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ହିଁ ଦେଶରେ ଜାତିଗତ ଜନଗଣନାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ଏହାଦ୍ୱାରା ସମାଜରେ କେତେ ଭାଗ ଜନତା ପଛୁଆ ରହିଛନ୍ତି, ତା’ର ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିତ୍ର ମିଳିପାରିବ ଏବଂ ତାକୁ ଦୂର କରିବାକୁ ଠୋସ୍‌ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାରେ ସରକାରକୁ ସହାୟକ ହେବ। ଜାତି ଜନଗଣନା କେବଳ ପଛୁଆ ବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଠୋସ୍‌ ନୀତି ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ହିଁ ସରକାରଙ୍କୁ ସହାୟକ ହେବନି ବରଂ ଏନେଇ ରହିଥିବା ପଛଘୁଞ୍ଚାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ। ତେବେ କେବଳ ପଛୁଆ ଜାତିମାନଙ୍କର ନୁହେଁ, ସମାଜର ଉଚ୍ଚଜାତି ସମେତ ସବୁ ଜାତିର ଗଣନା ହେବା ଜରୁରୀ ଅଟେ ।

ଜାତି ପ୍ରଣାଳୀର ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ଜାତି ପ୍ରଣାଳୀର ଉତ୍ପତ୍ତି

ଭାରତରେ ଜାତି ପ୍ରଣାଳୀ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସାମାଜିକ ସ୍ତର ଯାହାକି ୨'୦୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା | ଏହାକୁ ପାରମ୍ପାରିକ ଭାବରେ ଚାରୋଟି ମୁଖ୍ୟ ବର୍ଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା: ବ୍ରାହ୍ମଣ (ପୁରୋହିତ ଏବଂ ଶିକ୍ଷକ), କ୍ଷତ୍ରିୟ (ଯୋଦ୍ଧା ଏବଂ ଶାସକ), ବୈଷ୍ଣବ (ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ କୃଷକ) ଏବଂ ଶୁଦ୍ର (ଶ୍ରମିକ ଏବଂ ସେବା ପ୍ରଦାନକାରୀ) | ଏହି ବର୍ଣ୍ଣଗୁଡିକ ବାହାରେ ଦଳିତମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ "ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ" ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଯେଉଁମାନେ ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ସାମାଜିକ ଭେଦଭାବ ଏବଂ ବହିଷ୍କାରର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲେ |

ଜାତି ପ୍ରଣାଳୀର ବିବର୍ତ୍ତନ

ସମୟ ସହିତ, ବୃତ୍ତି, ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣ ଉପରେ ଆଧାର କରି ବହୁ ଉପ-ଜାତିଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ସହିତ ଜାତି ପ୍ରଣାଳୀ ଅଧିକ କଠିନ ଏବଂ ଜଟିଳ ହୋଇଗଲା | ବ୍ରିଟିଶ ଉପନିବେଶ ପ୍ରଶାସନ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଶାସନିକ ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ସେନ୍ସେସ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଜାତି ପ୍ରଣାଳୀକୁ ସଂକେତ ଏବଂ ସଂସ୍ଥାପନ କରିବାରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା, ଯାହା ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ଜାତିସଂଘରେ ବର୍ଗୀକୃତ କରିଥିଲା।

ସ୍ବାଧୀନତା ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ଜନଗଣନା

ବ୍ରିଟିଶ କଲୋନୀ ସେନସସ୍

ବ୍ରିଟିଶ ଉପନିବେଶ ସମୟରେ ଜାତି ବର୍ଗୀକରଣ ସମେତ ଭାରତୀୟ ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ଗଣନା କରିବାର ପ୍ରଥମ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ପ୍ରୟାସ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୭୧ ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଦଶମ ଜନଗଣନାରେ ଜାତି ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା | ବ୍ରିଟିଶ ପ୍ରଶାସକମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶାସନ ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ଜାତିର ଗତିଶୀଳତାକୁ ବୁଝିବା ଜରୁରୀ ହୋଇଥିଲା ।

ଜାତି ଉପରେ ଜନଗଣନାର ପ୍ରଭାବ

ଉପନିବେଶ ସେନ୍ସେସ୍ ରେ ଜାତିର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେବା ଭାରତୀୟ ସମାଜ ଉପରେ ଗଭୀର ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା | ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ଏବଂ ସୀମା ଦୃଢ ହେବାରେ ଏହା ଆଗେଇ ଆସିଥିଲା, ଯେହେତୁ ଲୋକମାନେ ସରକାରୀ ଭାବରେ ବର୍ଗୀକୃତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଥିଲା | ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସାମାଜିକ-ରାଜନୈତିକ ଦୃଶ୍ୟପଟ୍ଟକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା, ଯେହେତୁ ଜନଗଣନା ତଥ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାର କରି ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ଗୋଷ୍ଠୀ ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକାର ଏବଂ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଜାତି-ଜନଗଣନା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ୱାଧୀନତା

ଜାତି-ଆଧାରିତ ଗଣନା ରଦ୍ଦ

୧୯୪୭ ରେ ସ୍ବାଧୀନତା ହାସଲ କରିବା ପରେ, ଭାରତ ସରକାର ଜାତି ଭିତ୍ତିକ ଗଣନାର ଊପନିବେଶିକ ଅଭ୍ୟାସରୁ ଦୂରେଇ ଯିବାକୁ ବାଛିଥିଲେ। ସ୍ବାଧୀନତା ପରେ କରାଯାଇଥିବା ଦଶ ବର୍ଷୀୟ ସେନ୍ସେସ୍ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି (ଏସସି) ଏବଂ ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି (ଏସଟି) ବ୍ୟତୀତ ଜାତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରଶ୍ନ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ କରିନଥିଲା।

ମଣ୍ଡଳ ଆୟୋଗ ଏବଂ ଓବିସି ସଂରକ୍ଷଣ

୧୯୮୦ ଦଶକରେ ଜାତି ଭିତ୍ତିକ ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଣ୍ଡଳ ଆୟୋଗର ସୁପାରିଶ ସହିତ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲା। ସାମାଜିକ ତଥା ଶିକ୍ଷାଗତ ପଛୁଆ ବର୍ଗ (ଓବିସି) ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଗତି ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ସୁପାରିଶ କରିବାକୁ ଆୟୋଗ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା | ଏହାର ରିପୋର୍ଟକୁ ଆଧାର କରି ସରକାରୀ ଚାକିରୀ ଏବଂ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନରେ ଓବିସି ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିଲେ।

ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ଜାତି ଜନଗଣନା (SECC)

୨୦୧୧ ରେ, ଭାରତ ସରକାର ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ପରିବାରର ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିତି ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ଜାତି ଜନଗଣନା (SECC) ପରିଚାଳନା କରିଥିଲେ | ଜାତିସଂଘର ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ସ୍ୱାଧୀନତା ପରଠାରୁ ଏହା ପ୍ରଥମ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରୟାସ ଥିଲା, ଯଦିଓ ଏହା ଦଶ ବର୍ଷର ଜନଗଣନା ଠାରୁ ପୃଥକ ଭାବରେ କରାଯାଇଥିଲା | କଲ୍ୟାଣ ଯୋଜନା ପାଇଁ ହିତାଧିକାରୀଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଏବଂ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ପ୍ରୋଫାଇଲ୍ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ SECC ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଥିଲା

ଭାରତରେ ଜାତିସଂଘର ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି

ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଜାତି ଜନଗଣନା ପାଇଁ ଆହ୍ୱନ

ନିକଟ ଅତୀତରେ, ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟାପକ ଜାତିସଂଘ ଜନଗଣନା କରିବାକୁ ଆହ୍ୱନ ବଢିଚାଲିଛି | ସମର୍ଥକମାନେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ ଏବଂ ଦଳିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିବା ହସ୍ତକ୍ଷେପ ପାଇଁ ସଠିକ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଜାତି ତଥ୍ୟ ଜରୁରୀ ଅଟେ।

ସରକାରଙ୍କ ଆଭିମୁଖ୍ୟ

ଦଶ ବର୍ଷ ଜନଗଣନାରେ ଜାତିସଂଘ ତଥ୍ୟକୁ ଭାରତ ସରକାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଦ୍ୱିଧା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ଉଲ୍ଲିଖିତ ପ୍ରାଥମିକ କାରଣଗୁଡ଼ିକରେ ସଠିକ ଜାତି ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହର ଜଟିଳତା, ସାମାଜିକ ବିଭାଜନକୁ ଗଭୀର କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ଏବଂ ଏଥିରେ ଥିବା ପ୍ରଶାସନିକ ଆହ୍ୱନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ | ତେବେ ଜାତିସଂଘ ଜନଗଣନା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ତଥା ସାମାଜିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏହାକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିବା ବେଳେ ଏକ ଜନଗଣନା ପାଇଁ ଦାବି ବହୁ ରାଜନୈତିକ ଆକର୍ଷଣ ହାସଲ କରିଛି।

ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବିକାଶ

୨୦୨୧ ମସିହାରେ ବିହାର ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ରାଜନୈତିକ ନେତାଙ୍କ ସହ ଜାତିସଂଘ ଜନଗଣନା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏହାର ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ନେତାମାନେ ଯୁକ୍ତି କରିଥିଲେ ଯେ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକର ସମାନ ବଣ୍ଟନକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଜାତି ଜନଗଣନା ଆବଶ୍ୟକ | ୨୦୨୧ ଜନଗଣନାରେ କେବଳ ଏସସି ଏବଂ ଏସଟି ଗଣନା କରିବାର ଅଭ୍ୟାସ ଜାରି ରଖିବାକୁ ସରକାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି।

ଜାତି ଜନଗଣନା ସପକ୍ଷରେ ଯୁକ୍ତି

ସାମାଜିକ ଅସମାନତାକୁ ସମାଧାନ କରିବା

ଜାତି ଜନଗଣନାର ସମର୍ଥକମାନେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ସାମାଜିକ ଅସମାନତାକୁ ଦୂର କରିବା ଏବଂ ଧାର୍ଯ୍ୟ କଲ୍ୟାଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଗୁଡିକ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହିତାଧିକାରୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ଜରୁରୀ ଅଟେ। ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ଗୋଷ୍ଠୀର ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିତିକୁ ବୁଝିବା ନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ଯାହା ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥାଏ |

ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନୀତି ସୂତ୍ର

ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଜାତି ଜନଗଣନା ନୀତି ନିର୍ଣ୍ଣୟକାରୀଙ୍କୁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବ ଯାହାକି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନିଶ୍ଚିତକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ନୀତି ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଡିଜାଇନ୍ କରିବ | ଏହା ବିଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବଧାନ ଦୂର କରିବାରେ ଏବଂ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ |

ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ବୃଦ୍ଧି

ବିସ୍ତୃତ ଜାତି ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ସରକାରୀ ଯୋଜନା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଗୁଡିକର କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ବୃଦ୍ଧି କରିପାରିବ | ଏହା ସେବା ପ୍ରଦାନରେ ଥିବା ଫାଟଗୁଡିକ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ ଏବଂ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ଦଳିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଗୁଡିକ ଉତ୍ସଗୁଡିକର ଉପଯୁକ୍ତ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି |

ଜାତି ଜନଗଣନା ବିରୋଧରେ ଯୁକ୍ତି

ସାମାଜିକ ବିଭାଜନକୁ ଗଭୀର କରିବାର ବିପଦ

ସମାଲୋଚକମାନେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ଏକ ଜନଗଣନା କରିବା ଦ୍ଵାରା ସାମାଜିକ ବିଭାଜନ ଗଭୀର ହୋଇପାରେ ଏବଂ ଜାତିର ପରିଚୟ ଦୃଢ ହୋଇପାରେ। ସେମାନେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ଏହା ଜାତି ଭିତ୍ତିକ ରାଜନୀତି ଏବଂ ସାମାଜିକ ତିକ୍ତତାକୁ ବଢାଇପାରେ, ଯାହା ଜାତୀୟ ଏକତା ଏବଂ ସାମାଜିକ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ କ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ କରିପାରେ।

ପ୍ରଶାସନିକ ଆହ୍ୱନ

ଏକ ଜନଗଣନା ପରିଚାଳନା କରିବା ଦ୍ଵାରା ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଉପ-ଜାତିର ସଠିକ୍ ରେକର୍ଡିଂର ଜଟିଳତା ଏବଂ ସଂଗୃହିତ ତଥ୍ୟ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ବୋଲି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ସହିତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶାସନିକ ଆହ୍ୱନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ | ସମାଲୋଚକମାନେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ମନିପୁଲେସନ୍ ଏବଂ ଭୁଲ୍ ହେବାର ବିପଦକୁ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି |

ଅପବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ସମ୍ଭାବନା

ରାଜନୈତିକ ତଥା ନଃସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଜାତିର ତଥ୍ୟର ଅପବ୍ୟବହାର ହୋଇପାରେ, ଯାହା ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ପରିଣାମକୁ ନେଇପାରେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା ଅଛି | ସମାଲୋଚକମାନେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ଜାତି-ଭିତ୍ତିକ ଗଣନା ଅପେକ୍ଷା ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ମାନଦଣ୍ଡ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ଲାଭ ପ୍ରକୃତରେ ଅଭାବୀ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିବ ।

ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ତୁଳନା

ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ଜାତି ପରି ସିଷ୍ଟମ୍

ଜାତି ପ୍ରଣାଳୀ ଭାରତ ପାଇଁ ଅତୁଳନୀୟ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଜାପାନ , ରୁୱାଣ୍ଡା ଏବଂ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର (ଜାତିଗତ ବର୍ଗୀକରଣ) ପରି ସାମାଜିକ ସ୍ତରରେ ସମାନ ପ୍ରକାରର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତିକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଏହି ପ୍ରଣାଳୀଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଛନ୍ତି |

ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ଜନଗଣନା ଅଭ୍ୟାସ

ସାମାଜିକ ସ୍ତରକରଣ ଉପରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଅବଲମ୍ବନ କରିଛନ୍ତି | ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ପରି କେତେକ ଦେଶ ଐତିହାସିକ ଅନ୍ୟାୟ ଦୂର କରିବା ଏବଂ ସମାନ ସୁଯୋଗ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ସେନ୍‌ସରେ ଜାତିଗତ ଏବଂ ଜାତିଗତ ବର୍ଗ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ଉଦାହରଣଗୁଡିକ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ନୀତି ସୂତ୍ରରେ ପ୍ରସଙ୍ଗ-ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆଭିମୁଖ୍ୟର ମହତ୍ତ୍ଵକୁ ଦର୍ଶାଏ |

ଭବିଷ୍ୟତର ଆଶା

ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ ତଥ୍ୟ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ

ସାମାଜିକ ଅସମାନତା ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅସମାନତା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଭାରତ ମୁକାବିଲା ଜାରି ରଖିଥିବାରୁ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ ତଥା ବିସ୍ତୃତ ତଥ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ଦିନକୁ ଦିନ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପଡିଛି। ଏକ ସୁ-ପରିକଳ୍ପିତ ଜାତି ଜନଗଣନା ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେଇପାରେ |

ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସଂସ୍କାର

ଜାତି ଜନଗଣନା ସହିତ ଜଡିତ ଆହ୍ୱନ ଗୁଡିକର ସମାଧାନ ପାଇଁ, ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସଂସ୍କାରରେ ଉନ୍ନତ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ବ୍ୟବହାର, ଦୃଢ ଯାଞ୍ଚ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ତଥ୍ୟର ଅପବ୍ୟବହାରକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ | ଜନଗଣନାର ପରିକଳ୍ପନା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନରେ ସ୍ବାଧୀନ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଏବଂ ନାଗରିକ ସମାଜ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକୁ ଜଡିତ କରିବା ମଧ୍ୟ ଏହାର ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ବଢାଇପାରେ |

ନାଗରିକ ସମାଜର ଭୂମିକା

ଏକ ବ୍ୟାପକ ଜାତି ଜନଗଣନା ପାଇଁ ଓକିଲାତି କରିବା ତଥା ସଂଗୃହିତ ତଥ୍ୟକୁ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ସମାନତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ନାଗରିକ ସମାଜ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି | ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଏବଂ କଲ୍ୟାଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଉପରେ ନଜର ରଖିବାରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସହଯୋଗ କରିପାରିବେ |

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ

ଭାରତରେ ଜାତି ଜନଗଣନାର ଇତିହାସ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି ଏକ ବିବିଧ ତଥା ସ୍ତରୀୟ ସମାଜରେ ସାମାଜିକ ଅସମାନତାକୁ ସମାଧାନ କରିବାର ଜଟିଳତା ଏବଂ ଆହ୍ୱନକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ | ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଜାତି ଜନଗଣନାର ଆବଶ୍ୟକତା ଏବଂ ସମ୍ଭାବ୍ୟତା ଉପରେ ବିତର୍କ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ ବିକାଶକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାରେ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ଜାତି ଭିତ୍ତିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଏବଂ ଜାତୀୟ ଏକତା ଏବଂ ସାମାଜିକ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟର ଭାବନା ବଢାଇବା ଏକ ସୁପରିଚାଳିତ ଜାତି ଜନଗଣନା, ଟାର୍ଗେଟେଡ୍ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ ନୀତି ସହିତ ଏକ ଅଧିକ ସମାନ ତଥା ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଜ ପାଇଁ ବାଟ ଖୋଲିପାରେ ଯେଉଁଠାରେ ଜାତି ପୃଷ୍ଠଭୂମି ନିର୍ବିଶେଷରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ଉନ୍ନତି କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥା’ନ୍ତି |

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ହନୁମାନ ନଗର ଆସ୍କା ରୋଡ଼

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ଭାରତରେ ଜାତିଗତ ଜନଗଣନାର ଇତିହାସ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି (History and Present Status of Caste Census ind)

ଭାରତରେ ଜାତିଗତ ଜନଗଣନାର ଇତିହାସ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି (History and Present Status of Caste Census in India)