ବିଷୟ ପ୍ରବେଶ -

ଲିଥିୟମ୍ ହେଉଛି ଏକ ରାସାୟନିକ ଉପାଦାନ । ସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ଏକ ହାଲୁକା ଧାତୁ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ସର୍ବନିମ୍ନ ସାନ୍ଦ୍ରତା ବିଶିଷ୍ଟ କଠିନ ପଦାର୍ଥ ।ରାସାୟନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହା କ୍ଷାର ଧାତୁ ଗୋଷ୍ଠୀର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କ୍ଷାର ଧାତୁ ପରି ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ, ଅର୍ଥାତ୍ ଏହା ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ସହିତ ରାସାୟନିକ ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିଥାଏ । ଯଦି ଏହାକୁ ବାୟୁରେ ରଖାଯାଏ, ଏହା ଶୀଘ୍ର ବାୟୁରେ ଥିବା ଅମ୍ଳଜାନ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରେ, ଯାହା ଶୀଘ୍ର ନିଆଁକୁ ଆପଣେଇ ନିଏ।ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ତେଲରେ ବୁଡ଼ାଇ ରଖାଯାଏ।ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ତେଲରୁ ବାହାର କରିବା ପରେ କଟାଯାଏ, ଏହା ପ୍ରଥମେ ବାଦାମୀ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଥାଏ ଏବଂ ତା’ପରେ କଳା ହେବାକୁ ଲାଗେ ।ଏହାର ଉଚ୍ଚ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳତା ହେତୁ ଏହା ପ୍ରକୃତିରେ ଶୁଦ୍ଧ ରୂପରେ କେବେବି ମିଳିନଥାଏ କିନ୍ତୁ କେବଳ ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନଗୁଡିକ ସହିତ ଯୌଗିକ ରୁ ମିଳିଥାଏ, ଏହାକୁ ଛୁରୀରେ କାଟି ଦିଆଯାଇପାରେ।

ଲିଥିୟମ ଶବ୍ଦ ଟି ଗ୍ରୀକ୍ ଶବ୍ଦ ଲିଥୋସ୍ ରୁ ଆସିଅଛି ,ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପଥର। ଏହା ହେଉଛି ଏକ ନରମ ଧାତୁ ,ଯାହା ଆଖିକୁ ରୂପା ଭଳି ଧଳା ଦେଖାଯାଇଥାଏ।ଏହି ଧାତୁ ର ପ୍ରତୀକ Li ଓ ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ ୩ ଅଟେ । ଏହା ଏତେ ନରମ ଯେ ଏହାକୁ ଛୁରିଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କଟା ଯାଇପାରିବ । ଏହା ଅନ୍ୟ ଧାତୁ ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ହାଲୁକା। ଅନ୍ୟଦୁଇଟି ହେଲେ ଉଦଜାନ ଓ ହିଲିଅମ ର ମୌଳିକ ର ପରିମାଣ ଲିଥିୟମ୍ ଠାରୁ ଅନେକ ଗୁଣ ରେ ଅଧିକ।

ଲିଥିୟମ୍ ପରମାଣୁର ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ଅସ୍ଥିରତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଆଣବିକ ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନରେ ଲିଥିୟମର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାର ରହିଛି ।୧୯୩୨ ମସିହାରେ ଲିଥିୟମ୍ ପରମାଣୁର ହିଲିୟମକୁ ଟ୍ରାନ୍ସମ୍ୟୁଟେସନ୍ ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ମାନବ ନିର୍ମିତ ଆଣବିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା, ଏବଂ ଲିଥିୟମ୍ ଡିୟୁଟେରାଇଡ୍ ଷ୍ଟେଜ୍ ଥର୍ମୋନ୍ୟୁକ୍ଲିୟର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଏକ ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଇନ୍ଧନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।ଲିଥିୟମ୍ ଏବଂ ଏହାର ଯୌଗିକରେ ଉତ୍ତାପ-ପ୍ରତିରୋଧକ ଗ୍ଲାସ୍ ଏବଂ ସେରାମିକ୍ସ, ଲିଥିୟମ୍ ଗ୍ରୀସ୍ ଲବ୍ରିକାଣ୍ଟ, ଲୁହା, ଷ୍ଟିଲ୍ ଏବଂ ଆଲୁମିନିୟମ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଫ୍ଲକ୍ସ ଆଡିଭେଟ୍ସ, ଲିଥିୟମ୍ ଧାତୁ ବ୍ୟାଟେରୀ ଏବଂ ଲିଥିୟମ୍-ଆୟନ ବ୍ୟାଟେରୀ ସହିତ ଅନେକ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରୟୋଗ ରହିଛି | ଏହି ବ୍ୟବହାର ଲିଥିୟମ୍ ଉତ୍ପାଦନର ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ।

ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି-

୧୮୦୦ ମସିହାରେ ବ୍ରାଜିଲର ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନୀ ତଥା ରାଜ୍ୟସ୍ତରୀୟ ଜୋସେ ବୋନିଫାସିଓ ଦେ ଆଣ୍ଡ୍ରାଡା ଇ ସିଲଭା ସ୍ୱିଡେନର ଉଟୋ ଦ୍ୱୀପରେ ଥିବା ଏକ ଖଣିରେ ପେଟାଲାଇଟ୍ ଆବିଷ୍କୃତ କରିଥିଲେ। ଅବଶ୍ୟ, ୧୮୧୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୋହାନ ଅଗଷ୍ଟ ଆର୍ଫୱେଡସନ, ସେତେବେଳେ ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନୀ ଜୋନ୍ସ ଜାକୋବ ବର୍ଜେଲିଅସଙ୍କ ଲାବୋରେଟୋରୀରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ପେଟାଲାଇଟ ଖଣି ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା ସମୟରେ ଏକ ନୂତନ ଉପାଦାନର ଉପସ୍ଥିତି ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ।ଏହି ଉପାଦାନ ସୋଡିୟମ୍ ଏବଂ ପୋଟାସିୟମ୍ ପରି ଯୌଗିକ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା, ଯଦିଓ ଏହାର କାର୍ବୋନାଟ୍ ଏବଂ ହାଇଡ୍ରକ୍ସାଇଡ୍ ଜଳରେ କମ୍ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଏବଂ କମ୍ କ୍ଷାରୀୟ । ବର୍ଜେଲିୟସ୍ କ୍ଷାରୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ଲିଥିଅନ୍ / ଲିଥିନା ନାମ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦ ପାଉଁଶରେ ଆବିଷ୍କୃତ ପୋଟାସିୟମ୍ ତୁଳନାରେ ଏକ କଠିନ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥରେ ଏହାର ଆବିଷ୍କାରକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥିଲା ଏବଂ ସୋଡିୟମ୍, ଯାହା ପଶୁ ରକ୍ତରେ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଜଣାଶୁଣା ।ସେ ନୂତନ ଉପାଦାନର ନାମ "ଲିଥିୟମ୍" ରଖିଥିଲେ।

ପରେ ଆର୍ଫୱେଡସନ ଦେଖାଇଲେ ଯେ ଏହି ସମାନ ଉପାଦାନ ମିନେରାଲ୍ସ ସ୍ପୋଡୁମେନ ଏବଂ ଲେପିଡୋଲାଇଟ୍ ରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା ।୧୮୧୮ ମସିହାରେ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ଗେଲମିନ୍ ପ୍ରଥମେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଲିଥିୟମ୍ ଲୁଣ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଦେଇଥାଏ ।ଅବଶ୍ୟ, ଉଭୟ ଆର୍ଫୱେଡସନ ଏବଂ ଗେଲମିନ ଶୁଦ୍ଧ ଉପାଦାନକୁ ଏହାର ଲୁଣରୁ ପୃଥକ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ଏବଂ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ୧୮୨୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ପୃଥକ ହୋଇନଥିଲା। ବ୍ରାଣ୍ଡେ ଲିଥିୟମର କେତେକ ଶୁଦ୍ଧ ଲୁଣକୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ, ଯେପରିକି କ୍ଲୋରାଇଡ୍, ଏବଂ ଆକଳନ କରି ଲିଥିୟମ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ପ୍ରାୟ ୫୫% ଧାତୁ ଧାରଣ କରିଥିଲା, ଲିଥିୟମର ପରମାଣୁ ଓଜନ ପ୍ରାୟ 9.8 g / mol ବୋଲି ଆକଳନ କରିଥିଲା । ରୋବର୍ଟ ବନ୍ସେନ୍ ଏବଂ ଅଗଷ୍ଟସ୍ ମ୍ୟାଥାଇସେନ୍ ଙ୍କ ଦ୍ବାରା ଲିଥିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ର ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇସିସ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଧିକ ପରିମାଣର ଲିଥିୟମ୍ ଉତ୍ପାଦିତ ହୋଇଥିଲା | ଏହି ପଦ୍ଧତିର ଆବିଷ୍କାର ଦ୍ୱାରା ୧୯୨୩ ମସିହାରେ ଜର୍ମାନ କମ୍ପାନୀ ମେଟାଲଗେସେଲଚାଫ୍ଟ ଏଜି ଦ୍ୱାରା ଲିଥିୟମର ବ୍ୟବସାୟିକ ଉତ୍ପାଦନ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଲିଥିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଏବଂ ପୋଟାସିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ର ଏକ ତରଳ ମିଶ୍ରଣର ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇସିସ୍ କରିଥିଲା।

୧୯୪୯ ମସିହାରେ ମାନିଆର ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଲିଥିୟମର ବ୍ୟବହାରକୁ ପୁନଃ ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିବାରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିୟ ମାନସିକ ରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଜନ୍ କେଡଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା। ଲିଥିୟମର ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ବ୍ୟବହାର ଇତିହାସରେ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲା |।ଲିଥିୟମର ପ୍ରଥମ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରୟୋଗ ବିମାନ ଇଞ୍ଜିନ୍ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଏବଂ ଏହାର କିଛି ସମୟ ପରେ ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା ଲିଥିୟମ୍ ଗ୍ରୀସରେ ଥିଲା | ଏହି ବ୍ୟବହାରକୁ ସମର୍ଥନ କରାଯାଇଥିଲା ଯେ ଲିଥିୟମ୍ ଆଧାରିତ ସାବୁନରେ ଅନ୍ୟ କ୍ଷାର ସାବୁନ୍ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ତରଳିବା ପଏଣ୍ଟ ଥାଏ ଏବଂ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଆଧାରିତ ସାବୁନ୍ ଅପେକ୍ଷା କମ୍ କ୍ଷତିକାରକ ।

ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଣବିକ ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଉତ୍ପାଦନ ସହିତ ଲିଥିୟମର ଚାହିଦା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା | ଏହିପରି ଟ୍ରାଇଟିୟମ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ, ଏବଂ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ବମ୍ ଭିତରେ ଲିଥିୟମ୍ ଡିୟୁଟେରାଇଡ୍ ଆକାରରେ ବ୍ୟବହୃତ କଠିନ ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଇନ୍ଧନର ଏକ ରୂପ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।୧୯୫୦ ଦଶକରୁ ୧୯୮୦ ଦଶକ ମଧ୍ୟଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ଆମେରିକା ଲିଥିୟମର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ପାଦକ ହେଲା ।ଶେଷରେ, ଲିଥିୟମ୍ ର ଷ୍ଟକ୍ପାଇଲ୍ ପ୍ରାୟ ୪୨୦୦୦ ଟନ୍ ଲିଥିୟମ୍ ହାଇଡ୍ରକ୍ସାଇଡ୍ ଥିଲା ।ଆଣବିକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଦୌଡ଼ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଲିଥିୟମର ଚାହିଦା ହ୍ରାସ ପାଇଲା ଏବଂ ଖୋଲା ବଜାରରେ ଶକ୍ତି ସଂରକ୍ଷଣ ବିଭାଗର ବିକ୍ରୟ ମୂଲ୍ୟ ହ୍ରାସ କଲା।

ଭାରତରେ ଲିଥିୟମ୍ ର ସ୍ଥିତି -

ବିଭିନ୍ନ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲିଥିୟମ୍ ଜମା ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଅଛି। କର୍ଣ୍ଣାଟକର ମାଣ୍ଡିଆ ଜିଲ୍ଲାର ମାର୍ଲାଗାଲା-ଆଲାପାଟନା ଅଞ୍ଚଳ ରେ ବିପୁଳ ପରିମାଣରେ ଲିଥିୟମ ଗଚ୍ଛିତ ରହିଅଛି।କର୍ଣ୍ଣାଟକ ଭାରତର ଲିଥିୟମ୍ ଉତ୍ପାଦନରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ।ସେହିପରି ଭାରତର ରାଜସ୍ଥାନର ସିରୋହି ଜିଲ୍ଲାର ପେଗମାଟାଇଟ୍ ପଥରରେ ଲିଥିୟମ୍ ଭଣ୍ଡାର ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଅଛି। ଏହି ଅନୁସନ୍ଧାନଗୁଡ଼ିକ ରାଜ୍ୟର ବିକାଶ ପାଇଁ ସମ୍ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଛି। ଜାମ୍ମୁ କାଶ୍ମୀରର ରେସି ଜିଲ୍ଲାରେ ହୋଇଥିବା ପ୍ରାଥମିକ ସର୍ବେକ୍ଷଣରେ ଲିଥିୟମର ଉପସ୍ଥିତି ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ଆମେ ଜାଣିଛନ୍ତି ଯେ ଲିଥିୟମ୍ କଦାପି ଶୁଦ୍ଧ ରୂପରେ ପରିବେଶ ରେ ମିଳିନ ଥାଏ। ଏହା ଏକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ଧାତୁ ହୋଇ ଥିବାରୁ ଏହା ଯୌଗିକ ରୂପରେ ପରିବେଶ ରେ ଉପଲବ୍ଧ ରହିଥାଏ।ଓଡିଶାର ଗଞ୍ଜାମ ଏବଂ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଲିଥିଅମ ରିଜର୍ଭ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।ଛତିଶଗଡ଼ ଠାରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଲିଥିଅମ ରିଜର୍ଭ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ,ଏହା ଦେଶର ଆର୍ଥୀକ ଉନ୍ନତି କରିବାରେ ବିଶେଷ ସହାୟକ ହେବ ବୋଲି ଆଶା କରା ଯାଉଅଛି। ଗୁଜୁରାଟ ରାଜ୍ୟ ରେ ଲିଥିୟମ ରିଜର୍ଭ ପ୍ରାୟ ୧୬୦୦ ଟନ ଥିବା ଆକଳନ ହୋଇଛି।

ଲିଥିୟମ୍ ର ବ୍ୟବହାର -

ଲିଥିୟମ୍ ଏକ ବହୁପ୍ରଯୁକ୍ତି ମୂଳକ ଧାତୁ ଯାହା ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ। ଏହାକୁ ବ୍ୟାଟେରି ଉତ୍ପାଦନ ରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ। ଏଥିରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବ୍ୟାଟେରି ସାଧାରଣ ଘରୋଇ ବ୍ୟବହୃତ ଉପକରଣ ଯଥା ମୋବାଇଲ ଫୋନ, ଲ୍ୟାପଟପ, ତଥା ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ ଯାନବାହନରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ।ଲିଥିୟମ୍ କୁ ଚିକିତ୍ସା କ୍ଷେତ୍ରରେ ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ।ଏଥିରୁ ଔଷଧ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରାଯାଇଥାଏ।ଲିଥିୟମ କାର୍ବୋନେଟ ଏବଂ ଲିଥିଅମ ସିଟ୍ରେଟ ଯୋଗୁଁ ଏହା ଚିକିତ୍ସାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ବିଶେଷତଃ ମାନସିକ ରୋଗ ଯଥା ମାନିଆ ଡିପ୍ରେସନ୍ ଏବଂ ବାଇପୋଲାର ଡିସଅର୍ଡର ରେ ଏହାର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥାଏ।ଗ୍ଲାସ ଏବଂ ସେରାମିକ ତିଆରିରେ ତାପ ସହିଷ୍ଣୁ ଓ ତ୍ରାଣୀ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ଲିଥିୟମ୍ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।ଲିଥିଅମ ଅଲୋଇ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଓ ତଳବାଡ଼ ତାପ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ ଯାହା ଏରୋସ୍ପେସ ଓ ଡିଫେନ୍ସ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।ଅନେକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଆବଶ୍ୟକ ଧାତୁ ଭାବରେ ଏବଂ ଅନେକ ଅର୍ଜନିକ ଏବଂ ଇନର୍ଜନିକ ସଂଯୋଗର ମୂଳ ଉପାଦାନ ଭାବରେ ଲିଥିୟମ୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।ଲିଥିଅମ ଫ୍ଲୁରାଇଡ୍ ଏବଂ ଲିଥିଅମ ଇଓଡ୍ ଅନେକ ଉତ୍ତାପନ ଏବଂ ବିସ୍ତାରଣ ଉପକରଣରେ ଏକ ତାପ ସହିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଉତ୍ତାପନ ସହାୟକ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ଲିଥିୟମ ହାଇଡ୍ରକ୍ସାଇଡ୍ ଏବଂ ଲିଥିଅମ ଷ୍ଟିଏରେଟ ଉତ୍ତମ ଉପକରଣ ଭାବେ ମାର୍ଜିନାଳ ଏବଂ ସାବୁନ ଉତ୍ପାଦନରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ।ଲିଥିଅମ ଅଲକିଲ ଏବଂ ଲିଥିଅମ ଅରାଇଲ ଅନେକ ପଲିମର ଏବଂ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଉତ୍ପାଦନରେ ଉତ୍ପାଦକ ଭାବେ ଦରକାର ହୋଇଥାଏ।ଲିଥିୟମ ଅନେକ ନ୍ୟୁକ୍ଲିଅର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଉପକରଣରେ ଅଶୋଧିତ ଧାତୁ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।ଏହା ମଧ୍ୟ ସଫାଇ ଉପକରଣରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ।ଏହା ରବର ଉତ୍ପାଦନରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ।ଲିଥିୟମ ଇସଫଲେରିଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂଯୋଗ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଗ୍ନିୟ ଦାଗ ରୋଧକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ଲିଥିୟମ୍ ଉତ୍ତୋଳନ ପ୍ରକ୍ରିୟା -

ଲିଥିୟମ୍ ବାହାର କରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ହେଉଛି ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ,ତେଣୁ ଏହାକୁ ଉତ୍ତୋଳନ କରିବା ନିମନ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ମାଧ୍ଯମ ରହିଅଛି। ଯେପରିକି ହାର୍ଡ ରକ୍ ମାଇନିଂ।ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ଲିଥିୟମ୍ ଧାରଣକାରୀ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ବାହାର କରାଯାଏ। ଏହା ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ପଦ୍ଧତି ଅଟେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ରେ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡିଥାଏ ଏହା ସହ ,ବାସସ୍ଥାନ ନଷ୍ଟ ଏବଂ ଜଳ ମଧ୍ଯ ପ୍ରଦୂଷଣ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ପରିବେଶ ଉପରେ ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ। ଅନ୍ୟ ଏକ ପଦ୍ଧତି ହେଉଛି ବ୍ରାଇନ୍ ନିଷ୍କାସନ ପଦ୍ଧତି।ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ଲିଥିୟମ୍ ସମୃଦ୍ଧ ବ୍ରାଇନ୍ ଭୂପୃଷ୍ଠକୁ ପମ୍ପ କରିବା ଏବଂ ଲିଥିୟମ୍ ଲୁଣ ଛାଡି ଜଳକୁ ବାଷ୍ପୀଭୂତ କରାଯାଇଥାଏ। କଠିନ ପଥର ଖନନ ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବାବେଳେ ଏହା ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ଏବଂ ପ୍ରଦୂଷଣ ପରି ପରିବେଶ ସମସ୍ୟାକୁ ରୋକିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

ଲିଥିୟମ୍ ଉତ୍ତୋଳନ ଏବଂ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣକୁ ଅଧିକ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ କରିବା ପାଇଁ ଭାରତକୁ ଉନ୍ନତ ଜ୍ଞାନକୌଶଳରେ ବିନିଯୋଗ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ବିଷୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ-

ଭାରତରେ ଲିଥିୟମ୍ ଭଣ୍ଡାର ଆବିଷ୍କାର ଦେଶର ଶକ୍ତି ଏବଂ ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ବୋଲି ସୂଚିତ କରୁଅଛି। ଲିଥିୟମ୍ ସମ୍ବଳକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଭାରତ ଆମଦାନୀ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ହ୍ରାସ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରୁଛି।ଏହା ଦ୍ବାରା ଭାରତ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି କରିପାରୁଛି। ଅର୍ଥନୈତିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହ ନିଯୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ଲିଥିୟମ୍ ଶିଳ୍ପ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି, ଏହା ଫଳରେ ଦେଶର ବିକାଶ ଅଧିକ ସରଳ ହୋଇ ପାରୁଛି।ଲିଥିୟମ୍ ସମ୍ବଳ ବ୍ୟବହାର କରି ଭାରତ ଆମଦାନୀ ହେଉଥିବା ଲିଥିୟମ୍-ଆୟନ ବ୍ୟାଟେରୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାଦାନ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ହ୍ରାସ କରିପାରିବ ଏବଂ ଏହା ଦେଶର ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ସ୍ବାଧୀନତାକୁ ବଢାଇପାରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।ଭାରତ ଏହାର ଆବିଷ୍କାର କରିବା ଫଳରେ ଆତ୍ମ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହେବା ସହ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭବିଷ୍ୟତ ଗଠନ କରିବାରେ ନିଜକୁ ଦୃଢ କରି ପାରୁଛି।

********************************************

ପ୍ରସ୍ତୁତି-ସୌମ୍ୟ ରଞ୍ଜନ ରାୟ

ଭୂୟାଁ ଉଆସ, ଗୁଆମାଳ, ଭଦ୍ରକ

ଭାରତରେ ଲିଥିୟମ୍ ଅନୁସନ୍ଧାନ: ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ଉତ୍ସ | Lithium Discovery in India

ଭାରତରେ ଲିଥିୟମ୍ ର ସ୍ଥିତି, ଉତ୍ତୋଳନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ବ୍ୟବହାର ସମ୍ବନ୍ଧରେ.......