ପୃଷ୍ଠଭୂମି -

************

ମୁଦ୍ରା ହେଉଛି ମାନବ ସମାଜର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ଭାବନ। ଏହାର ଗୁରୁତ୍ଵ ଅଧୁନା ଚରମ ଶିଖରରେ। ବର୍ତମାନ ଚାଲୁଥିବା ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା ମୁଦ୍ରା ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା ରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଇଛି। ଆଜିର ଯୁଗରେ ମୁଦ୍ରା ବିନା ଔଦ୍ୟୋଗିକ ବିକାଶ , ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବାର ଉତ୍ପାଦନ, ଶ୍ରମ ବିଭାଜନ , ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା ର ଅଗ୍ରଗତି ସମ୍ଭବସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯଦି ଆମେ ଆମ ଅର୍ଥଵ୍ୟବସ୍ଥାରୁ ମୁଦ୍ରା କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବାଦ୍ ଦେବା ତେବେ ଆମେ ମୁଦ୍ରା ର ବାସ୍ତବ ଗୁରୁତ୍ବ ଓ ଉପାଦେୟତା ସଂପର୍କରେ ଜାଣି ପାରିବା। ଏହା ବିନା ମାନବ ସଭ୍ୟତା ର ବିକାଶ ସମ୍ଭବପର ନୁହେଁ। ବିଶିଷ୍ଟ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ମାନେ ମତ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ଯେ ମୁଦ୍ରା ଏକ ଉତ୍ତମ ସେବକ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମୁନିବ । କାରଣ ଏହା ଯେତେ ଯାଏଁ ମଣିଷର‌ ସେବା କରୁଥାଏ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଦ୍ରା ଆଶୀର୍ବାଦ ତୁଲ୍ୟ ମନେ ହୁଏ। ମାତ୍ର ଯେତେବେଳେ ଏହା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବାହାରକୁ ଚାଲିଯାଏ , ସେତେବେଳେ ଦୁଷ୍ଟ ମୁନିବ ମାନବ ଜୀବନ କୁ ଧ୍ବଂସ କରିପକାଏ। ତେଣୁ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ। କାରଣ ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବହାର ଏହାର ମୂଲ୍ୟବୋଧ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ। ଅତୀତରେ ପ୍ରଚଳିତ ପଣ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ର ଅନେକ ଅସୁବିଧା ଦେଖାଯିବାରୁ ମୁଦ୍ରା ର ଉଦ୍ଭାବନ ହେଲା। ମାତ୍ର ଏହାର ଗୁରୁତ୍ଵ ଏତେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ଯେ ମୁଦ୍ରା ଆଜିର ଅର୍ଥ ବ୍ୟବସ୍ଥା ର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପାଲଟି ଯାଇଛି। ଯାହା ବିନା ଅର୍ଥ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଲ୍ୟହୀନ। ପ୍ରଫେସର ଡି . ଏଚ୍ ରବର୍ଟସନ୍ ଙ୍କ ମତରେ "ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ ଦେବାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାର ବ୍ୟବସାୟିକ ଦାୟମୁକ୍ତ ହେବାରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଗୃହିତ ହେଉଥିବା ଯେକୋୖଣସି ଜିନିଷ କୁ ମୁଦ୍ରା କୁହାଯାଏ। ମୁଦ୍ରା ବିନିମୟ ର ମାଧ୍ୟମ ଓ ସର୍ବସାଧାରଣ ଦ୍ବାରା ଗ୍ରହଣ ଯୋଗ୍ୟ ହେଉଥିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରମୁଖ କାର୍ଯ୍ୟ -

************************

ବିନିମୟର ଏକ ମାଧ୍ୟମ-

ମୁଦ୍ରା , ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ର ବିନିମୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ପଣ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରେ ଏହାର ବଡ ଅସୁବିଧା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ଉଦାହରଣ ସ୍ବରୂପ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଗାଈ ଟିଏ କିଣିବାକୁ ଚାହିଁଲେ ଚାରୋଟି ଛେଳି ଦେବାକୁ ପଡୁଥିଲା। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଭୟ ଛେଳି ଏବଂ ଗାଈ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଉଭୟ ଙ୍କର ମୂଲ୍ୟ ସମାନ ହୋଇ ନଥାଏ।ବିକ୍ରେତା ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ବସ୍ତୁ କ୍ରେତା ନିକଟରେ ଉପଲଵ୍ଧି ନଥିଲା। ଯାହା ଦ୍ବାରା ସେ ତା ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ କିଣି ପାରୁ ନ ଥିଲା। ମାତ୍ର ମୁଦ୍ରା ଏହି ସମସ୍ତ ସମସ୍ୟାକୁ ସମାଧାନ କରିପାରିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବସ୍ତୁର ବିନିମୟ ମୁଦ୍ରା ଦ୍ବାରା କରାଯାଇପାରିଲା। ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଡାକ୍ତର କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷକ ଟିଏ ମୁଦ୍ରା ବଦଳରେ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରିପାରିଲେ।‌ଏହି ପରି ଅନେକ ବିନିମୟ ସଂପର୍କୀୟ ସମସ୍ୟା ମୁଦ୍ରା ଦ୍ବାରା ସମାଧାନ ହୋଇପାରିଲା।

ମୂଲ୍ୟର ପରିମାପକ-

ମୁଦ୍ରା ମୂଲ୍ୟ ର ପରିମାପକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ପଣ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟ ନିରୂପଣ କରିବା କଷ୍ଟକର ବ୍ୟାପାର ଥିଲା। ମୁଦ୍ରା ଏହି ଅଭାବକୁ ଦୂର କରିପାରିଥିଲା। ଉଦାହରଣ ସ୍ବରୂପ ଗୋଟିଏ ବହି ର ମୂଲ୍ୟ ୧୦ ଟଙ୍କା ଏବଂ ଏକ ଖାତାର ମୂଲ୍ୟ ୫ ଟଙ୍କା। ଆମେ କହିପାରିବା ଯେ ଗୋଟିଏ ବହି ଦୁଇଟି ଖାତାର ମୂଲ୍ୟ ସହ ସମାନ। ପୂର୍ବରୁ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଯେ କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ କୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦ୍ରଵ୍ୟ ସହ ତୁଳନା କରି ଦିଆ ଯାଉଥିଲା। ଯାହାକି ଉଭୟ ସମାନ ନଥିଲା। ଦୂରତା ପାଇଁ ମିଟର , ତୈଳ ମାପିବାକୁ ଲିଟର ,ଓଜନ ପାଇଁ ଗ୍ରାମ୍ ଏକକ ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଠିକ୍ ସେହିପରି ମୂଲ୍ୟର ପରିମାପକ ଭାବରେ ମୁଦ୍ରାର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ।

ସ୍ଥଗିତ ପ୍ରାପ୍ୟ ପରିଶୋଧ ର ମାନଦଣ୍ଡ -

ଯେତେବେଳେ ଆମେ କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ କ୍ରୟ କରି ନଗଦ ଦେୟ ନ ଦେଇ ଭବିଷ୍ୟତ ରେ ପରିଶୋଧ ର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥାଉ , ତାହାକୁ ସ୍ଥଗିତ ପ୍ରାପ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କୁହାଯାଏ। ଦ୍ରବ୍ୟ ଆକାରରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ର ପରିଶୋଧ ରେ ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷ ଲାଭବାନ ହେଲାବେଳେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପକ୍ଷ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ବରୂପ ଧାନ ବଦଳ ରେ କୁକୁଡା ପ୍ରଦାନ ।ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ କୁକୁଡ଼ା ପରିଶୋଧ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ଧାନ ବଦଳରେ କୁକୁଡା କୁ ଧର୍ମ ମାସ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପରିଶୋଧ କରେ , ସେତେବେଳେ କୁକୁଡା ର ମୂଲ୍ୟ କମ୍ ରହିଥାଏ। ଏହା ଦ୍ବାରା ପରିଶୋଧ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଲାଭବାନ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଯିଏ ନିଏ ସେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥାଏ। ମୁଦ୍ରା ର ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାୟ ସମୟରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଥିବାରୁ କୌଣସି ପକ୍ଷ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ କିମ୍ବା ଲାଭବାନ ହୋଇନଥାନ୍ତି।

ମୂଲ୍ୟର ଏକ ନିଧାନ -

ମୂଲ୍ୟ ର ସଞ୍ଚୟ ପାଇଁ ମୁଦ୍ରା ଏକ ଫଳପ୍ରଦ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ସଭ୍ୟ ମଣିଷ ବା ଆଧୁନିକ ମଣିଷ ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ର ବ୍ୟବହାର ନିମିତ୍ତ ଉଚିତ୍ ସମୟ ନିମନ୍ତେ ଦ୍ରବ୍ୟ କୁ ସଞ୍ଚୟ କରିଥାଏ। ମାତ୍ର ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଅନେକ ଦିନ ଯାଏଁ ତିଷ୍ଠି ନଥାଏ। ମାତ୍ର ତା ପ୍ରତି ବଦଳରେ ମୁଦ୍ରା ଅଧିକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂଚିତ କରି ରଖାଯାଇ ପାରିବ। ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥଳେ ସେହି ମୁଦ୍ରା କୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ବା ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଦ୍ରବ୍ୟ କ୍ରୟ କରାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇ ପାରିବ।

ମୂଲ୍ୟ ର ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ -

ମୁଦ୍ରା ର ଅନୁପସ୍ଥିତି ରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ବା ବସ୍ତୁର ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ବହୁ କଷ୍ଟକର ସମସ୍ୟା ଥିଲା। କୌଣସି ଭାରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଵା ବସ୍ତୁ କୁ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରିବା ପାଇଁ ବହୁ ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖିନ ହେବାକୁ ପଡୁଥିଲା। ମାତ୍ର ମୁଦ୍ରା ଏହି ସବୁ ସମସ୍ୟାକୁ ସମାଧାନ କରି ପାରିଥିଲା। କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ ର ମୂଲ୍ୟ କୁ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରିବା ରେ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ହେଉ ନଥିଲା।

ମୂଦ୍ରାର ଇତିହାସ -

********************

ଆଦ୍ୟ ଐତିହାସିକ ଯୁଗ-

""""""""""""""""""""""""""""""""""

ଉପହାର - ଏହା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ର ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା। ଏହି ସମୟରେ ଅର୍ଥନୀତି ଉପହାର କୁ ଆଧାର କରି ପରିଚାଳିତ ହେଉଥିଲା। ଐତିହାସିକ ମାନେ ଏହାକୁ ନେଇ ସଠିକ୍ ପ୍ରମାଣ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପାରି ନାହାଁନ୍ତି। ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ସେହି ସମୟରେ ପ୍ରଜା ମାନେ ବିନା ମୂଲ୍ୟରେ ଉପହାର ସ୍ୱରୂପ ଦ୍ରବ୍ୟ ର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ। ମୂଲ୍ୟ ର ପ୍ରୟୋଗ ହେଉ ନଥିଲା ।

ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା -

"""""""""""""""""""""""""

ସମୟର ଅଗ୍ରଗତି ସହ ମୂଲ୍ୟ ର ପରିମାପକ ଭାବରେ ଦ୍ରବ୍ୟ କୁ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା । ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଅସୁବିଧା କୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ ର ସମ୍ଭାବନା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା।ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ରେ ଗୋଟିଏ ଦ୍ରବ୍ୟ ବଦଳରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦ୍ରବ୍ୟର ବିନିମୟ କରାଯାଉଥିଲା। ଉଦାହରଣ ସ୍ବରୂପ ଧାନ ବଦଳ ରେ ଗହମ , ଛେଳି ବଦଳରେ ଗାଈ । ଏହିପରି ଭାବେ ନିଜ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ଦ୍ରବ୍ୟର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ର କ୍ଷମତା ସୀମିତ କାରଣ ଏହା ବ୍ୟକ୍ତି ର ଚାହିଦା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ | ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଜଣେ କୃଷକ ଧାନ ଉତ୍ପାଦନ କରେ ,ଯଦି ସେହି ଧାନ‌ ପ୍ରତି ବଦଳରେ ଯଦି ସେ ଗହମ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥାଏ। ତେବେ ତାକୁ ଗହମ ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କୁ ଖୋଜିବାକୁ ପଡିଥାଏ। ଯଦି ଗହମ ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଧାନ ଆବଶ୍ୟକ ନ‌କରେ‌।ତେବେ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିନିମୟ ହୋଇ ପାରିବ ନାହିଁ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ସଠିକ୍ ମୂଲ୍ୟ ନିରୂପଣ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ। ପରିବହନ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଦ୍ରବ୍ୟ ର ବିଭାଜନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ଅସୁବିଧା ଦେଖାଯିବାରୁ ମୁଦ୍ରା ସୃଷ୍ଟିର ସମ୍ଭାବନା ଦେଖାଯାଇଥିଲା।

ତାମ୍ର ଓ ବ୍ରୋଞ୍ଜ ଯୁଗ-

""""""""""""""""""""""""""""

ବିଶ୍ବର ସର୍ବ ପୁରାତନ ସଭ୍ୟତା ମେସୋପୋଟାମିଆ ସଭ୍ୟତା ରେ ମୁଦ୍ରା ର ବ୍ୟବହାର ଆରମ୍ଭ କୁ ଅନେକ ଐତିହାସିକ ମାନେ ମତବ୍ୟକ୍ତ କରିଥାନ୍ତି। ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨୧୦୦ ରେ ଏହି ସଭ୍ୟତା ର ଲୋକମାନେ ନିଜ ପୋଡଶୀ ରାଜ୍ୟ ମାନଙ୍କ ସହ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର କରୁଥିଲେ। କାରବାର ରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଅନେକ ସମସ୍ୟାକୁ ସମାଧାନ କରିବା ପାଇଁ ମୁଦ୍ରାର ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ପ୍ରାଥମିକ ଅବସ୍ଥାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ମୁଦ୍ରା ଆକାରରେ ବ୍ୟବହାର କରାଗଲା କ୍ରମଶଃ ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ସୁନା ଏବଂ ରୂପା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାତୁ ସାହାଯ୍ୟରେ ମୁଦ୍ରା ତିଆରି ହେଲା। ସିନ୍ଧୁ ପ୍ରଦେଶ ର ହରପ୍ପା ଓ ମହେଞ୍ଜୋଦାରୋ ସଭ୍ୟତା ରେ ବ୍ୟବହୃତ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ବିକ ଖନନରୁ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଛି। ଯେଉଁ ଥିରେ ପଶୁପତି ମୂର୍ତ୍ତି, ଶାସକ ମାନଙ୍କ‌ ଚିତ୍ର ଚିତ୍ରିତ କରା ଯାଇଅଛି। ଏଗୁଡିକ ଇତିହାସ ରଚନା ର ପ୍ରଧାନ ଉତ୍ସ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।

ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ପୂର୍ବ ୧୦୦୦ ରୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୪୦୦ ମଧ୍ୟରେ-

"""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""

ପ୍ରାୟ ୧୦୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବରେ ଚୀନ୍ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରାଜବଂଶ ଶାସନ ସମୟରେ ଛୋଟ ଛୁରୀ ଆକୃତିର ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା। ଏହା ସାଧାରଣତଃ ପିତ୍ତଳ‌ ରେ ତିଆରି ହେଉଥିଲା। ପ୍ରଥମ ସର୍ବ ଗ୍ରହଣୀୟ ମୁଦ୍ରା ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭାରତ ଓ ଚୀନ୍ ର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସହର ମାନଙ୍କରେ ଦେଖାଦେଇଥିବା ଜଣା ପଡିଛି। ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରା ଗୁଡିକ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାରୁ‌ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଅଛି।

ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସହରରେ ମୁଦ୍ରା ର ବ୍ୟବହାର ସଂପର୍କରେ ସେ ବହୁ ପୁରାତନ‌ ଦାର୍ଶନିକ ଓ ଐତିହାସିକ ମାନେ ମତବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି।

ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୪୦୦ ରୁ ୧୪୫୦ ମଧ୍ୟରେ-

"""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""

ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ଶେର୍ ଶାହା ସୁରୀ ରୁପିଆ ନାମକ ଏକ ରୂପା ମୁଦ୍ରା ର ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ ଯାହାର ଓଜନ ୧୭୮ ଗ୍ରାମ ଥିଲା | ଏହାର ବ୍ୟବହାର ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ର ରାଜା ମାନଙ୍କ ଦ୍ବାରା ଚାଲୁ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ଟଙ୍କା ବ୍ୟବହାର ର ସନ୍ଧାନ ମିଳିଛି। ଭାରତ ଦୁନିଆର ସର୍ବପ୍ରଥମ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦାନକାରୀମାନଙ୍କ ଦେଶ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ।୧୩୨୯ ମସିହାରେ ଦିଲ୍ଲୀ ସୁଲତାନର ସମ୍ରାଟ ମହମ୍ମଦ ବିନ୍ ତୁଗଲକ୍ ଙ୍କ ମୁଦ୍ରା ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଟାକା ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଟାକା ତମ୍ବା ଏବଂ ପିତ୍ତଳରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ।

ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୪୫୦ ରୁ ୧୯୭୧ -

""""""""""""""""""""""""""""""""""""

ଧାତୁ ମୁଦ୍ରା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ ଥର କାଗଜ ମୁଦ୍ରାର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା। ମୋଗଲ୍ ସମ୍ରାଜ୍ୟ ସମୟରେ ଧାତୁ ମୁଦ୍ରାର ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା । ଯେଉଁଥିରେ ସେ ସମୟର ଶାସକ ବା ଶାସନ ପ୍ରଣାଳୀ ର‌ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କିତ କରାଯାଉଥିଲା। ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ର ଆଗମନ ଓ ପରେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଶାସନ ସମୟରେ ମୁଦ୍ରା ବଦଳରେ କାଗଜ ଟଙ୍କାର ଅଧିକ ପ୍ରୟୋଗ କରା ଯାଇଥିଲା। ଏହି କାଗଜ ଟଙ୍କା ସାହାଯ୍ୟରେ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟ ର ଅର୍ଥ କାରବାର କରାଯାଇ ପାରୁଥିଲା।

୧୯୭୧ ପରଠାରୁ ଅଧୁନା-

""""""""""""""""""""""""""""""""""""

ଦେଶ ସ୍ବାଧୀନତା ପ୍ରାପ୍ତ ପରେ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତିର ସୁଧାରି କରଣ ହୋଇଛି। ମୁଦ୍ରା ସାହାଯ୍ୟରେ ଋଣ କାରବାର, ଆମଦାନୀ, ରପ୍ତାନି,ବଜାର ପରିଚାଳନା ,କର‌ଉଠାଣ ,ଖଜଣା ଦେୟ ଆଦି ସହଜରେ ହୋଇ ପାରୁଛି।ସମୟର ଅଗ୍ରଗତି ସହ ମଣିଷ ନିଜକୁ ଆହୁରି ବିକଶିତ କରିଚାଲିଛି। ଆଧୁନିକୀକରଣ ରେ ନିଜକୁ ଆହୁରି ପରିମାର୍ଜିତ କରି ଚାଲିଛି।

ଏବେ ମୁଦ୍ରା ଅର୍ଥନୀତିରୁ କ୍ୟାସ୍ ଲେସ୍ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଅଛି। ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟ ମାଧ୍ୟମରେ ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ ପରିଶୋଧ ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କ ର ଅର୍ଥ ବଦଳି କରାଯାଉଅଛି।

ଶେଷକଥା -

ପୁରାତନ‌ ଯୁଗରୁ ଆଧୁନିକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଦ୍ରା ର ଅନେକ ପରିବର୍ତନ ଘଟିଛି। ପଣ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ମେଥର୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ସ୍ତର ଦେଇ ମୁଦ୍ରା ଗତି କରିଛି। ମୁଦ୍ରା କେବଳ ମୂଲ୍ୟର ନିଧାନ ନୁହେଁ, ମୂଲ୍ୟ ର ପରିମାପକ ନୁହେଁ ବରଂ ସର୍ବ ଆଦୃତ ବା ସର୍ବ ଗ୍ରହଣୀୟ ହେବା ଆବଶ୍ଯକ।

ପ୍ରସ୍ତୁତି - ସୌମ୍ୟ ରଞ୍ଜନ ରାୟ

ଭୂୟାଁ ଉଆସ, ଗୁଆମାଳ , ଭଦ୍ରକ

ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରାର ଇତିହାସ || History of Indian Rupee : From Ancient to Modern days

ପଣ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଠୁ କ୍ୟାସ୍ ଲେସ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାହାଣୀ......