ଭାରତୀୟ ସ୍ବତନ୍ତ୍ରତା ଓ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ: ଅତୀତ ରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ

ଭାରତୀୟ ସ୍ବତନ୍ତ୍ରତା ସଂଗ୍ରାମର ଇତିହାସ ମଧ୍ୟରେ ମହିଳାଙ୍କ ଅବଦାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା । ସାବରମତି ଆଶ୍ରମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦାଣ୍ଡି ଯାତ୍ରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଆମ୍ବେଦକର ଆନ୍ଦୋଳନରୁ ନାମାକାରଣ ଆନ୍ଦୋଳନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସବୁଠି ମହିଳାଙ୍କ ଅବଦାନ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ । ମୋଟାମୋଟି କୁହିଲେ, ସ୍ବତନ୍ତ୍ରତା ସଂଗ୍ରାମରେ ମହିଳାଙ୍କ ଯୋଗଦାନ ନଥିଲେ, ଏହି ସଂଗ୍ରାମ ଆଜିର ସଫଳତାର ସ୍ବପ୍ନ ସାକାର ହେବ ନଥାନ୍ତା।

ଅତୀତର ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ

ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ ଅବିଭାବକତାର ଆରମ୍ଭ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଅପେକ୍ଷା ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିଲା । ଇଶ୍ଵରଚନ୍ଦ୍ର ବିଦ୍ୟାସାଗର, ରାଜା ରାମମୋହନ ରାୟ, ଦୟାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀ ଆଦି ଜନକମାନଙ୍କ ଯଥେଷ୍ଟ ଅବଦାନ ଥିଲା । ସୀତାରାମ ରମଣୀ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଅନେକ ନାରୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏଥିରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ।ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବାଇଙ୍କ ମାଦ୍ୟମରେ ଏକ ନୂଆ ଦୃଷ୍ଟି କୋଣ ସୁଚନା କରାଯାଇଥିଲା ।

ଭାରତୀୟ ସ୍ବତନ୍ତ୍ରତା ସଂଗ୍ରାମରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଥିଲା। ସବରମତି ଆଶ୍ରମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶାଂତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ମହିଳାମାନେ ସବୁଠି ସକ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲେ। ସ୍ବାଧୀନତା ପରେ ଭାରତୀୟ ସରକାର ମହିଳାମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ସଶକ୍ତିକରଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲା।

ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ, ଭାରତୀୟ ସଂବିଧାନରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ସମାନ ଅଧିକାର ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରବନ୍ଧ ରହିଛି। ସଂବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୧୫ ଏବଂ ୧୬ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସମାନ ଅଧିକାର ଦେଇଛି। ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୩୯ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଶିକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରିଛି। ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଯୋଜନା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମହିଳାମାନଙ୍କର ସବୁପରିପ୍ରେକ୍ଷିତ ସଶକ୍ତିକରଣ।

ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ଶିକ୍ଷାରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ। ସରକାର ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଫସଲ ବା ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଶିକ୍ଷା ଉପଲବ୍ଧ କରିବାକୁ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରାଖିଥିଲା। କନ୍ୟା ବଞ୍ଚାଅଓ କନ୍ୟା ପଢାଅଯୋଜନା ଏକ ଅଭିନବ ପଦକ୍ଷେପ ହେଉଛି, ଯାହାର ଫଳରେ ଗାଁ ଏବଂ ଶହରରେ ମହିଳା ଶିକ୍ଷାର ହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଏହାର ସଫଳତା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ମହିଳା ନିଜର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଫଳତାର ଶିଖରକୁ ଚୁଇଁପାରିଛନ୍ତି।

ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ଆର୍ଥିକ ସଶକ୍ତିକରଣ। ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଥନୀତିରେ ଭାଗିଦାର କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ମହିଳା ସମିତି ଓ ଆତ୍ମ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ ରୂପେ ଅନେକ ଗ୍ରାମୀଣ ମହିଳା ଏବେ ଆର୍ଥିକ ମାନଦଣ୍ଡରେ ସଶକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୁଦ୍ରା ଯୋଜନା ଓ ଜନ ଧନ ଯୋଜନା ମାଧ୍ୟମରେ ମହିଳାମାନେ ନିଜର ଉଦ୍ୟମ ଆରମ୍ଭ କରିପାରିଛନ୍ତି ଏବଂ ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ଭାବେ ସବୁଠାରୁ ସ୍ଵାଧୀନ ହୋଇପାରିଛନ୍ତି।

ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ ସଶକ୍ତିକରଣ ଏବଂ ନୀତିନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ନିର୍ଭୟା ଫଣ୍ଡ ଓ ଭାରତୀୟ ଦଣ୍ଡବିଧିର ତତ୍ସଂପୃକ୍ତ ଧାରାରେ ସଂଶୋଧନ କରି ମହିଳା ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇଛି। ଏହି ସବୁ ପଦକ୍ଷେପ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସାମାଜିକ ଭାବେ ସଶକ୍ତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି। ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସମାନ ଅଧିକାର ଏବଂ ସୁବିଧା ଦେଇ ସମାଜରେ ସମାନ ଭାଗିଦାରିକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇଛି।

ଏବେକାର ପରିସ୍ଥିତିରେ ମହିଳାମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଭାଗ ନେଇ ଆସୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଶିକ୍ଷା, ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, ସାମାଜିକ ଶକ୍ତି ଏବଂ ସରକାରୀ ଓ ବେସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଫଳତାର ନିଶାନ ସ୍ଥାପନ କରିପାରିଛନ୍ତି। ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣର ଏହି ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ ଅନେକ ଚଢ଼ାଉଁ-ଉତରାଉଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଫଳତାର ପଥ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଛି। ଭାରତର ଆଗାମୀ ପିଢ଼ୀ ପାଇଁ ଏକ ନୂଆ ଏବଂ ସଶକ୍ତ ଭାବିଷ୍ୟତ ରୂପାୟିତ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମହିଳାମାନେ ସମାନ ଭାଗିଦାର ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବେ।

ପରିବାର ଓ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ

ପରିବାର ଭିତରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ସମାନ ଅଧିକାର ଓ ସ୍ଥାନ ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ବିଭିନ୍ନ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇଛି। ସ୍ୱାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ଅଧିକାର ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇଁ ଆଇନ ପ୍ରବନ୍ଧ ରହିଛି। ମହିଳାମାନେ ଏବେ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ସ୍ୱାଧୀନ ମତ ଓ ସମ୍ମାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିପାରୁଛନ୍ତି।ପୁଅ ଝିଅଙ୍କୁ ଏକ ପ୍ରକାର ସୁବିଧା ମିଳୁଛି।

ଭାରତରେ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ:

ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ ଶବ୍ଦଟି କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ବିଷୟରେ, କିମ୍ବା ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଧିକାର ବାଣ୍ଟୁଥିବା ମହିଳାଙ୍କ ଉପରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଶକ୍ତି। ଏହି ଶବ୍ଦଟି ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଭରଶୀଳତାର ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକରୁ ମୁକ୍ତିକୁ ବୁଝାଏ। ଦେଶର ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରାୟ ବହୁତ କମ୍ ମହିଳା ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ରୋଜଗାର ବିନା ପରସ୍ପର ଉପରେ ଆର୍ଥିକ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଅଟନ୍ତି। ନାରୀବାଦ ଯୁଗରେ, ଭାରତରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଏକ ଛୋଟ ଅଂଶ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାଧୀନ ଇଚ୍ଛାକୁ ନିୟୋଜିତ କରିପାରିବ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବହନ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଯଥେଷ୍ଟ ବିଭାଜନ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଆଶାବାଦୀ ସମର୍ଥନ ଆବଶ୍ୟକ କରନ୍ତି। ଅଧିକାଂଶ ଭାରତୀୟ ଗ୍ରାମ ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧ ସହରାଞ୍ଚଳ ସହରରେ, ମହିଳାମାନେ ତଥାପି ମୌଳିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ବାରଣ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ବୁଝିମଣା ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ଜାରି ରଖିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଇ ନାହିଁ ।

ମହିଳାମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଏକାଧିକ ଭୂମିକା ବିତରଣ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା, ଏବଂ ଏହିପରି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମାଜର ମେରୁଦଣ୍ଡ ଭାବରେ ପରିଗଣିତ ହୁଅନ୍ତି। ପୁରୁଷ-ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ସମାଜରେ ବାସ କରି ମହିଳାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଯେପରିକି ଯତ୍ନଶୀଳ ମା, ସ୍ନେହୀ ଝିଅ ଏବଂ ଦକ୍ଷ ସହକର୍ମୀ। ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଂଶ ହେଉଛି ଯେ ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୂମିକାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେମାନେ ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ସମାଜର ଏକ ଅବହେଳିତ ଗୋଷ୍ଟି ଭାବରେ ଛିଡା ହୋଇଛନ୍ତି। ପ୍ରତିବଦଳରେ, ଏହାଦ୍ୱାରା ମହିଳାମାନେ ଅସମାନତା, ଆର୍ଥିକ ବିଶ୍ୱାସନୀୟତା, ଅତ୍ୟାଚାର ଏବଂ ଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ ମନ୍ଦତାରୁ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ମହିଳାମାନେ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଦାସତ୍ୱର ଶିକୁଳିରେ ରହିଆସୁଛନ୍ତି ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ବୃତ୍ତିଗତ ତଥା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଉଚ୍ଚତା ହାସଲ କରିବାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଭାରତରେ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ ପାଇଁ ଏକ ଏନଜିଓ ହୋଇ ହିନ୍ଦ୍ରାଇଜ୍ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍ ଆମର ଗତିଶୀଳ ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତନ-ଆଧାରିତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଗୁଡିକୁ ଏପରି ଢଙ୍ଗରେ ଡିଜାଇନ୍ କରିଛି ଯେ ଗରିବ ଯୁବକ ଯୁବତୀଙ୍କ ପୋଷାକ ଦେଶର ସ୍ଥିତିକୁ ଉନ୍ନତ କରିବ।

ଅତୀତର ଭୂମିକା:

ଭାରତର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତା ସଂଗ୍ରାମରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ଭୂମିକା ରହିଛି। ସେମାନେ ମାତ୍ର ନିଜ ଘରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ରାସ୍ତାରେ, ଆନ୍ଦୋଳନର ମଞ୍ଚରେ, ଜାତୀୟ କ୍ରିଡାୟିନୀ ଭାବେ ଓ ସ୍ବାଧୀନତା ପାଇଁ ଲଢ଼ିବାରେ ମଧ୍ୟ ସଂପୃକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ସ୍ବାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ତାଙ୍କର ନିଷ୍ଠା, ସାହସ, ଏବଂ ଭାରତ ମାତା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ସମର୍ପଣକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

ଭାରତୀୟ ସ୍ବାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ମହିଳାମାନେ ଆଗ୍ରଣୀ ଭାବରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ। ସରୋଜିନୀ ନାଇଡୁ, ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀବାଇ , କମଳା ନେହରୁ, ଆନ୍ନୀ ବେସାନ୍ତ,ଦୁର୍ଗାବାଇ ଦେଶମୁଖ ଆଦିଙ୍କ ନିର୍ଭୟ ନେତୃତ୍ୱ ଏବଂ ସ୍ବାଧୀନତା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ତ୍ୟାଗ ଓ ସମର୍ପଣ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଏକ ମାନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ହୋଇ ରହିଛି। ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଯାତ୍ରା କେବଳ ଆଜାଦୀ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ମହିଳାମାନଙ୍କର ସଶକ୍ତିକରଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜରୁରୀ ରାସ୍ତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲା।

ପ୍ରମୁଖ ମହିଳା ଯୋଧ୍ୟାମାନେ:

ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀବାଇ:

ଝାନ୍ସୀର ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀବାଇ, ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ଜଗତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ 1857 ମସିହାର ମହାବିଦ୍ରୋହରେ ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ମହିଳା ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ଏବଂ ମରାଠା ରେଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧ୍ୟା ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଇଂରାଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଟକ୍କର ଦେବାକୁ ସେ ନିଜ ସ୍ଵାଧୀନତା ପାଇଁ ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏକ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ।

ସରୋଜିନୀ ନାଇଡୁ:

ସରୋଜିନୀ ନାଇଡୁ, ଭାରତର ଆଜାଦୀ ପାଇଁ ସଂଗ୍ରାମରେ ଜଣେ ଅସାଧାରଣ ନେତା ଥିଲେ। ସେ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଆହ୍ବାନରେ ସାମିଲ ହୋଇ ନମକ ସତ୍ୟାଗ୍ରହରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ। ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସଶକ୍ତିକରଣ ଏବଂ ସ୍ବାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ନିରନ୍ତର ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଗବର୍ଣ୍ଣର ଭାବେ ପରିଚିତ ଓ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ସାହିତ୍ୟିକା ହେବାର ସମ୍ମାନ ହାସଲ କରିଥିଲେ।

କାସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀ:

ହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପତ୍ନୀ କାସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀ, ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ସହ ଅନେକ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଏବଂ ସମାନ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଅନେକ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲେ। ସେ ନିଜ ନିଷ୍ଠା ଓ ସମର୍ପଣରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ରହିଥିଲେ।

ଆନ୍ନୀ ବେସାନ୍ତ :

ଜଣେ ଅଙ୍ଗ୍ଲୀୟ ମହିଳା ଥିବା ଥିଲେ ସେ, ଭାରତୀୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ନିଜ ଜୀବନ ସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ଏକ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ଭାବରେ ସେ ଭାରତୀୟ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଲଢ଼ିବାକୁ ଅନେକ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଭାରତରେ ଓହ୍ଲା ଏବଂ ଶିକ୍ଷାକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ।

ଏହି ସମସ୍ତ ମହିଳା ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ଭାରତୀୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଏକ ଗରିମାମୟ ଅଂଶ ରହିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମନୋବଳ, ନିଷ୍ଠା ଓ ତ୍ୟାଗ ଭାରତୀୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଗତି ଦେଇଥିଲା ଏବଂ ଏହି ସଂଗ୍ରାମର ଇତିହାସରେ ଅମର ରହିଛି।

ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ:

ଭାରତ ସ୍ଵାଧୀନ ହେବା ପରେ ମହିଳାମାନେ ଆମ ଦେଶର ନିର୍ମାଣରେ ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଂଲଗ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ଆଇନ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା, ବ୍ୟବସାୟ, ସମାଜସେବା, ଏବଂ ରାଜନୀତିରେ ସେମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ଦୃଢ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସଶକ୍ତିକରଣ ପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା, ସମାଜରେ ସମାନ ଅଧିକାର ଏବଂ ସମାନ ଅବସର ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଆଇନ ପାରିତ ହୋଇଥିଲା।

ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟର ଅବସ୍ଥା:

ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ ଭାରତରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆଲୋଚନାର ବିଷୟ ହୋଇଛି। ସ୍ବାଧୀନତା ପରେ ଅନେକ ଆଇନ ଏବଂ ପ୍ରକଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସଶକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ରାଜନୀତି, ବ୍ୟବସାୟ, ଶିକ୍ଷା, ଓ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହିଳାମାନେ ଆଗକୁ ଆସିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି। ଆଜିର ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିନକୁ ଦିନ ସଚେତନତା, ସ୍ୱାଧୀନ ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ଉନ୍ନତି ଦେଖାଯାଉଛି।

ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ ପାଇଁ ସରକାର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ ସଂସ୍ଥା କାମ କରୁଛନ୍ତି। ନାନା ପ୍ରକଳ୍ପ ଯେପରିକି 'ବେଟି ବଚାଓ, ବେଟି ପଢାଓ', 'ଉଜ୍ଜ୍ଵଲା ଯୋଜନା', 'ସୁକନ୍ୟା ସମୃଦ୍ଧି ଯୋଜନା' ଆଦି ମହିଳାମାନଙ୍କର ସମାନ ଅବସର ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି। ଆଜି, ମହିଳାମାନେ କେବଳ ଗୃହର ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ, ବହୁତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଛନ୍ତି ଓ ନେଇ ଆସୁଛନ୍ତି।

ସଂଗ୍ରାମର ଅବସାନ ଓ ସଶକ୍ତିକରଣର ଆରମ୍ଭ:

ସଂଗ୍ରାମର ଅନ୍ତ କେବଳ ଭାରତୀୟ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତାରେ ନୁହେଁ, ମହିଳାମାନଙ୍କ ସ୍ଵାଧୀନତା ଏବଂ ସଶକ୍ତିକରଣର ଆରମ୍ଭ ହେବାରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଆଜିକାଲି ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନେ ନୂଆ ଉତ୍ସାହ ଏବଂ ସ୍ଵାଧୀନତା ସହ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ଭାରତକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବାରେ ଆଶାବାଦି ହୋଇଛି।

ସ୍ବାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ

ସ୍ବାଧୀନତା ପରେ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କ ନୂଆ ସଂବିଧାନ ପ୍ରସ୍ତାବ ମଧ୍ୟରେ । ସମାନ ଅଧିକାର, ଶିକ୍ଷା ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ସମ୍ବଲ ହେଲା । ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ମହିଳାଙ୍କ ଅଭିନବ ଅବଦାନ ବୃଦ୍ଧି କଲା । ମହିଳା ସମ୍ବିଧାନ, ରାଜନୈତିକ ଅଧିକାର, ସମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ଆଦି ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାର ପରିଣାମ ଦିଶିଥିଲା । ବିଭିନ୍ନ ନୂଆ ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ନୂଆ ଶିକ୍ଷାନୀତିରେ ମହିଳାଙ୍କ ସଫଳତା ଅବିଶ୍ୱାସନୀୟ

ଆଜିର ଭାରତରେ ମହିଳାଙ୍କ ଅବଦାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ସମାଜର ନେତୃତ୍ୱ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହିଳାଙ୍କ ଅଭିନବ ଭାଗିଦାରୀ ଏବଂ ଉଦ୍ୟମର ସୁରକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକ । ଜନ ଗଣନା ଅନୁସାରେ ମହିଳାଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି କରିଛି ଓ ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷାରେ ନୂଆ ପଥ ଖୋଲିଛି । ଜନ ଜାଗରଣ ଓ ସାମାଜିକ ଭାବନାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଉନ୍ନତି ଜରୁରୀ ।

ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣର ଚଳିତ ପରିସ୍ଥିତି

ବର୍ତ୍ତମାନର ଭାରତରେ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ କେବଳ ଶିକ୍ଷା ଓ ଅର୍ଥନୀତିକ ସ୍ୱାଧୀନତାରେ ନ ଥିଲା, ବରଂ ସାମାଜିକ ଆଉ ପରିବାରିକ ସ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଛି। ନୂଆ କାନୁନ ଓ ନୀତିମାନଙ୍କ ପ୍ରଚାଳନା ମହିଳାଙ୍କ ଅଧିକାରକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଛି। ଘରେ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହିଳାଙ୍କ ସମ୍ମାନ ବଢିବା ସାଙ୍ଗ ସାଙ୍ଗେ, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନେତୃତ୍ୱ ନେଇ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହେଉଛନ୍ତି। ଶିକ୍ଷା , ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତ ଆଗରୁ ମହିଳାମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ରତ ଥିଲେ।ଏବେ ଦେଶ ର ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀ ରେ ମଧ୍ୟ ମହିଳା ମାନେ ବହୁତ ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଉଦାହରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିିଛନ୍ତି।

ଦୃଢ଼ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣର ଉଦାହରଣ

ମହିଳାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅନେକ ଉଦାହରଣ ଆଜି ଆମ ସମାଜରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ନିମ୍ନରେ କିଛି ମହତ୍ତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ମହିଳାଙ୍କ ନାଁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ଯେମାନେ ସଫଳତାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି।

1. କିରଣ ବେଦୀ

ଭାରତର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଆଇପିଏସ ଅଫିସର ଭାବେ ସେ ଏକ ନୂଆ ପଥ ଖୋଲିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ନେତୃତ୍ୱ ଅନେକ ମହିଳାଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛି।ସେ ସୁରକ୍ଷା ସହ ଅନାନ୍ୟ ସମାଜ ର ମଙ୍ଗଳ କାରି କାର୍ଯ୍ୟ ମାନ କରିବା ପାଇଁ କେବେ ଦ୍ଵିଧ୍ୟା ପ୍ରକାଶ କରିନାହାନ୍ତି। ସମାଜ ର ସବୁ ବର୍ଗର ମହିଳା ମାନଙ୍କ ସୁବିଧା ଅସୁବିଧା ରେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।

2. ମେରୀ କୋମ୍

ମହିଳା ବକ୍ସିଙ୍ଗରେ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ନାମ କରିଥିବା ମେରୀ କୋମ୍ ଏକ ସଫଳତା ଆଇକନ୍। ସେ ଆମର ଏକ ଗୌରବ।

3. କଳ୍ପନା ଚାଉଲା:

ଭାରତୀୟ ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଯିଏ ନାସାର ଅଭିଯାନରେ ଏକ ନୂଆ ଚାପ୍ଟର ଲେଖିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସଫଳତା ଆଉ ଶୌର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି। ପ୍ରଥମେ ମହାକାଶ ରେ ପାଦଦେଇ

ସାରା ପୃଥିବୀ ବାସି ଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମହାକାଶ ଅଭିଯାନ ର ଅନୁଭୂତି ସେୟାର କରିଥିଲେ।

ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣର ଭବିଷ୍ୟତ ଆଜିର ପରି ଦୃଢ଼ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ ଏକ ସଫଳତାର ଉଦାହରଣ ଅବସ୍ୟ ଦେବାର ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

1. ଶିକ୍ଷାର ନୂଆ ପଥ

ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧିକ ଶିକ୍ଷା ସୁବିଧା ପ୍ରଦାନ କରିବା। ମହିଳା ଶିକ୍ଷାରେ ଏକ ନୂଆ ଉନ୍ନତି ଆଣିବା। ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ। ଅବଶ୍ୟ ଏବେ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହିଳାମାନେ ବହୁତ ଆଗୁଆ ହେଲେଣି। କିଛି ପଛୁଆ ବର୍ଗ ର ମହିଳା ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଗକୁ ଯିବାପାଇଁ ପଡ଼ିବ।

2. ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା

ମହିଳାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଅଧିକାରକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା। ଯେଉଁ ଦିନ ରାତିରେ ଜଣେ ମହିଳା ବାହାରେ ବୁଲି ବାକୁଡରିବାକୁ ସଙ୍କୋଚ କରିବ ନାହିଁ, ସେଦିନ ଯାଇ କହିହେବ କି ସମାଜରେ ମହିଳା ସୁରକ୍ଷିତ।

3. ନୂଆ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ

ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହିଳାଙ୍କ ଭାଗିଦାରୀ କୁ ବଢାଇବା ଏବଂ ସମାନ ଅଧିକାରକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା।ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ କେବଳ ଏକ ଶବ୍ଦ ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ଚଳନ ଯେଉଁଥିରେ ସମାନ ଅଧିକାର ଏବଂ ସମାନ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଦରକାର। ଭାରତର ସବୁ ମହିଳାଙ୍କୁ ସବୁକିଛିରେ ସାମିଲ ହେବା ଓ ସ୍ଵପ୍ନକୁ ପୁରଣ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସଫଳତାର ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ସାମାଜିକ ମାଧ୍ୟମ ଏବଂ ଯୋଗାଯୋଗ ସମାଜରେ ଏକ ନୂଆ ଦୃଷ୍ଟି ନେଇଥାନ୍ତି ଯେଉଁଥିରେ ମହିଳାଙ୍କ ଭୂମିକା ଏବଂ ସଶକ୍ତିକରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଫେମିନିଜମ୍ ଓ ଅଧିକାର ସଂଗ୍ରାମରେ ଏହାର ଅବଦାନ ସ୍ଫୁରଣିୟ ।

ସବୁଦିନ ଭାବିବା ଆବଶ୍ୟକ ଯେ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମିଲ ଏବଂ ସମାନ ଅଧିକାର ଏକ ଅଧିକାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ଅଛି ।

ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣର ଗୁରୁତ୍ୱ ।

ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ମହିଳାଙ୍କ ସଶକ୍ତିକରଣ ଉପରେ ସୂଚିତ କରୁଛନ୍ତି। ଏହା କହିବା ଠିକ୍ ଯେ ମହିଳାଙ୍କ ସଶକ୍ତିକରଣ ବିଶେଷ

ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ମହିଳାମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ଏବଂ ଚାହିଦା ବାଛିବା ପାଇଁ ସ୍ୱାଧୀନତା, ବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ଆତ୍ମ-ମୂଲ୍ୟ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଭେଦଭାବ ଅଦରକାରୀ ଏବଂ ଗତ କିଛି ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ମହିଳାଙ୍କ ଅଭିବୃଦ୍ଧିକୁ ଦେଖି ଶୂନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ ରହିଛି। ମହିଳାମାନଙ୍କୁ କମ୍ ଦରମା ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ପରିବାରରେ ରୋଷେଇ ଏବଂ ଦାସ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ସମ୍ଭାବନା ହାଇଲାଇଟ୍ ହେବାରେ ବିଫଳ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକାରର ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଦୂର କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାଧୀନ ଭୂମିକା ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ଭାରତରେ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ ଆବଶ୍ୟକ।ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସଶକ୍ତ କରିବା ହେଉଛି ମହିଳାମାନଙ୍କର ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଅଧିକାର। ସମାଜ, ଅର୍ଥନୀତି, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ରାଜନୀତିରେ ଅବଦାନ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ଆନୁପାତିକ ଅଧିକାର ରହିବା ଉଚିତ୍। ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଏବଂ ପୁରୁଷମାନେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ପରି ସମାନ ଚିକିତ୍ସା ପାଇବାକୁ ସେମାନେ ଅନୁମୋଦିତ।

କ୍ରମସଃ...........

ଭାରତୀୟ ସ୍ବତନ୍ତ୍ରତା ଓ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ: ଅତୀତ ରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ

Trace the journey of women's empowerment in India from independence to the present day.